GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

1 Tiểu luận

Thực trạng và giải pháp chống
chuyển giá tại Việt Nam
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

2


nước công ty con chịu thuế thấp. Khi bán hàng ở nước của công ty con và chuyển lợi
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

3 nhuận cho công ty mẹ. Công ty mẹ sẽ không đóng thuế do đã nộp thuế ở nước của
công ty con.
Chuyển giá là việc dùng một số phương thức khác nhau để trốn tránh được các
khoản thuế, phí thông qua việc báo lỗ trong hoạt động kinh doanh, để rồi chuyển lợi
nhuận về công ty mẹ ở nước ngoài.
Có nhiều định nghĩa chuyển giá, nhóm làm đề tài chọn định nghĩa chuyển giá của
Andrew Lymer & Jonh Hasseldine: “Chuyển giá được hiểu là việc thực hiện chính
sách giá đối với hàng hóa, dịch vụ và tài sản được chuyển dịch giữa các thành viên
trong tập đoàn qua biên giới không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa số thuế của
các công ty đa quốc gia trên toàn cầu”.
1.2. Chuyển giá xảy ra khi nào
Chuyển giá xảy ra khi có chênh lệch thuế suất giữa các nước và chính sách ưu
đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp của từng quốc gia. MNC tiến hành chuyển giá từ
nước có mức thuế suất cao, không có chính sách ưu đãi thuế TNDN sang nước có mức
thuế suất thấp, có chính sách ưu đãi thuế TNDN.
1.3. Nguyên nhân dẫn đến hành vi chuyển giá của MNC
1.3.1. Từ bên trong
 Tối đa hóa lợi nhuận: Doanh nghiệp nói chung, các tập đoàn đa quốc gia nói
riêng, không bao giờ từ bỏ các cơ hội, các biện pháp nhằm tối đa hoá lợi nhuận, kể cả
các hành vi chuyển giá, gian lận giá, gian lận thương mại, Chuyển giá thông qua các
giao dịch hàng hoá, dịch vụ, vốn đầu tư qua biên giới sẽ khó bị phát hiện hơn so với
các gian lận khác và kể cả trong trường hợp bị phát hiện thì việc xử lý cũng không hề
đơn giản bởi chính phủ của mỗi nước thường có thiên hướng bảo vệ doanh nghiệp của
mình vì lợi ích quốc gia.

đó, trong quan hệ với các bên liên kết, các DN được toàn quyền định mua, bán, trao
đổi những hàng hoá hoặc dịch vụ theo mức giá họ mong muốn và được thể hiện trong
các văn kiện, hợp đồng được luật pháp quốc tế bảo hộ.
Thứ hai, xuất phát từ mối quan hệ gắn bó chung về lợi ích giữa các nhóm liên
kết, vừa thuận lợi trong điều hành trong phạm vi rộng lớn, vừa có được lợi ích kinh tế
nhiều hơn. Sự khác biệt về mức giá giao dịch được thực hiện giữa các bên so với giá
chung của thị trường sẽ đưa đến kết quả là một bên có thể được lợi ít hơn hoặc thiệt
hại, trong khi bên kia được lợi nhiều hơn nhưng xét về tổng thể lợi ích của toàn cục họ
sẽ được nhiều. Chuyển giá mang lại lợi ích toàn cục được nhiều hơn do “né thuế”, do
đó, các DN có mối quan hệ liên kết không thể bỏ qua hành vi này.
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

5 Thứ ba, sự khác biệt về môi trường đầu tư, kinh doanh; sự khác biệt về chính
sách, pháp luật, thể chế giữa các quốc gia,… cũng vừa tạo ra động cơ, đồng thời cũng
tạo ra những điều kiện để các tập đoàn đa quốc gia xây dựng và triển khai thực hiện
được chiến lược chuyển giá của họ. Sự khác biệt trong chính sách thuế, đặc biệt là các
ưu đãi thuế là bức tranh phổ biến và rõ nét trong thời gian vừa qua, có thể nói rất
nhiều, gần như đại đa số các nước đang phát triển đều sử dụng các chính sách ưu đãi
thuế là một trong những công cụ thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Thứ tư, với mục tiêu bảo toàn vốn ban đầu theo nguyên tệ, MNC rút vốn đầu tư
ở quốc gia mà họ kỳ vọng vào việc đồng tiền nước đó sẽ yếu đi trong tương lai. Như
vậy lúc này ngoài lợi nhuận thu được, MNC còn thu được một khoản lợi nhuận chênh
lệch do sự biến động có lợi về tỷ giá.
Thứ năm, MNC sẽ tiến hành chuyển giá ở các nước có tỷ lệ lạm phát cao để
bảo toàn số vốn đầu tư và lợi nhuận trong điều kiện đồng tiền nước đang đầu tư bị mất
giá
Bên cạnh đó, các yếu tố về chính trị, về chính sách đối ngoại của những nơi,

dụng việc này mà các MNC chủ ý thổi phồng phần góp vốn bằng thương hiệu, công
thức pha chế, chuyển giao công nghệ… nhằm tăng phần góp vốn của mình lên. Một số
trường hợp phía góp vốn bằn tài sản vô hình có xuất trình gấy chứng nhận của công ty
kiểm toán nhưng độ tin cậy, trung thực của các giấy chứng nhận này rất khó kiểm
định.
1.4.3. Nhập khẩu nguyên vật liệu từ công ty mẹ ở nước ngoài, hoặc từ công
ty đối tác trong liên doanh với giá cao
Đây là hình thức chuyển một phần lợi nhuận ra nước ngoài thông qua việc thanh
toán tiền hàng nhập khẩu. Ngoài ra, việc mua hàng nhập khẩu với giá đắt làm chi phí
sản xuất tăng, dẫn tới lợi nhuận chịu thuế TNDN giảm.
1.4.4. Chuyển giá thông qua hình thức nâng chi phí các đơn vị hành chính
và quản lý
Các công ty mẹ thường sử dụng các hợp đồng tư vấn hay thuê trung gian. Một số
đối tác liên doanh còn bị ép nhận chuyên gia với chi phí rất cao nhưng hiệu quả lại
thấp. Chi phí này phía liên doanh nước chủ nhà gánh chịu.
Một số công ty thuê người quản lý doanh nghiệp FDI với lương cao, ngoài ra còn
phải trả một khoản tiền lớn cho công ty nước ngoài cung cấp nhà quản lý. Ở một số
trường hợp cũng có hiện tượng chuyển giá ở khâu này khi công ty cung cấp nguồn
nhân lực cũng là công ty con của cùng một tập đoàn.
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

7 Một số trường hợp còn thực hiện chuyển giá thông qua hình thức đào tạo ở nước
ngoài: cử chuyên viên, công nhân sang học tập, thực tập tại công ty mẹ với chi phí cao.
Một hình thức chuyển giá của công ty có vốn FDI là trả lương, chi phí cho
chuyên gia tư vấn được gởi đến từ công ty mẹ. Loại hình tư vấn này rất khó xác định
số lượng và chất lượng để xác định chi phí cao hay thấp. Lợi dụng điều này, nhiều
công ty FDI thực hiện hành vi chuyển giá mà thực chất là chuyển lợi nhuận về nước

1.5.1. Đối với MNCs
Tác động tích cực
 Được hưởng lợi từ chính sách ưu đãi đầu tư (như thuế suất, lĩnh vực đầu
tư…) tạo điều kiện cho các MNC dễ dàng trong việc thực hiện giảm thiểu
trách nhiệm ở quốc gia MNC đang đầu tư.
 Thực hiện chuyển giá, các MNC sẽ bảo toàn được nguồn vốn đầu tư, nhanh
chóng có được dòng ngân lưu cho các cơ hội đầu tư khác.
 Thực hiện chuyển giá sẽ giúp các MNC nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường
ở các nước đang đầu tư.
Tác động tiêu cực
 Nếu bị các quốc gia phát hiện và thực hiện chế tài thì các MNC phải chịu
một khoản phạt rất lớn, bị rút giấy phép kinh doanh tại quốc gia đó hoặc ảnh
hưởng nghiêm trọng trên thương trường quốc tế dẫn tới sự chú ý nhiều và
chặt chẽ hơn của các cơ quan thuế ở những nước MNC đi đầu tư sau đó.
1.5.2. Đối với các quốc gia tiếp nhận dòng vốn đầu tư
Tác động tích cực:
 Khi có hoạt động chuyển giá ngược, do nước thu hút đầu tư có mức thuế thu
nhập thấp làm tăng thu nhập cho nước tiếp nhận vốn.
Tác động tiêu cực:
 Cơ cấu vốn của nền kinh tế ở quốc gia tiếp nhận vốn sẽ bị đột ngột thay đổi
do việc thực hiện hành vi chuyển giá của các MNC làm các luồng vốn chảy
vào nhanh mạnh, sau đó lại có xu hướng chảy ra trong thời gian ngắn. Hậu
quả là tạo ra một bức tranh kinh tế bị sai lệch ở các quốc gia này trong các
thời kì khác nhau.
 Đối với các quốc gia được coi là thiên đường về thuế, họ là người được
hưởng lợi từ hoạt động chuyển giá trong ngắn hạn, nhưng trong dài hạn, họ
phải đương đầu với các khó khăn tài chính khi các MNC thoái vốn do các
thu nhập không bền vững trước đây trong ngắn hạn không phản ánh chính
xác sức mạnh của nền kinh tế.
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

tục hoạt động, thậm chí mở rộng đầu tư sản xuất.
Giá bán hàng hóa dịch vụ cho các đơn vị có quan hệ liên kết thấp hơn giá bán cho
các đơn vị giao dịch độc lập.
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

10 Giá mua nguyên vật liệu, hàng hóa, dịch vụ của Công ty mẹ ở nước ngoài có hiện
tượng cao hơn so với mua của các đơn vị độc lập khác, dẫn đến chi phí tăng cao.
Giá bán hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu cho nước ngoài (chủ yếu sản phẩn bao tiêu
qua Công ty mẹ) có hiện tượng giá bán, giá gia công thấp hơn giá vốn dẫn kết quả hoạt
động sản xuất kinh doanh liên tục lỗ nhiều năm dẫn đến mất vốn. Để hoạt động tiếp
tục sử dụng hình thức công ty mẹ hỗ trợ vốn hoặc cho vay vốn không tính lãi.
Công ty mẹ phân bổ chi phí phát sinh ở nước ngoài cho Công ty con một số
khoản mục như quảng cáo, tiếp thị, nghiên cứu, mở rộng thị trường, chi phí lãi vay,
bản quyền mà thực chất các khoản chi phí này phải do Công ty mẹ tại nước ngoài
trang trải.
1.6.2. Các biểu hiện trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp FDI có
dấu hiệu chuyển giá
1.6.2.1. Giá vốn hàng hóa, dịch vụ cao
Giá vốn hàng hoá, dịch vụ là một phần trong chi phí của doanh nghiệp (gồm giá
vốn hàng bán, chi phí quản lý, chi phí bán hàng, chi phí tài chính). Tuy nhiên qua kiểm
tra giá vốn hàng bán tại các doanh nghiệp này phát sinh rất cao (chiếm trên 90%, thậm
chí giá vốn cao hơn giá bán).
1.6.2.2. Đưa ngoài gia công
Năng lực sản xuất tại các doanh nghiệp hạn chế bởi máy móc thiết bị, mặt bằng
sản xuất, số lượng nhân công , nhưng vẫn ký hợp đồng với khách hàng nước ngoài
vượt quá năng lực sản xuất của doanh nghiệp, và với lý do để đảm bảo khối lượng hợp
đồng đã ký kết các các doanh nghiệp này đưa các doanh nghiệp trong nước gia công

TNCN ) nhưng số thuế mà NSNN phải hoàn lại cho các doanh nghiệp về thuế GTGT
hàng hóa, dịch vụ mua vào là rất lớn.
1.7. Kinh nghiệm chống chuyển giá tại một số nước
1.7.1. NHẬT
Cục thuế của Nhật (NAT) đã xem xét tình hình chuyển giá theo một hướng
khác bằng cách thực hiện rất nhiều các đánh giá kiểm tra về thuế, chủ yếu đều tập
trung vào các công ty mẹ ở Nhật. Cụ thể trong năm 2005, một số các hoạt
độngcủa NAT nhằm vào và phát hiện tình trạng chuyển giá của các tập đoàn lớn ở
Nhật như Sony, Takeda, Mazda, Mitsui, Mitsubishi… Cách tiếp cận này
được NAT triển khai thực hiện trong bối cảnh lịch sử lâu dài trong công
cuộc chống chuyển giá. Cơ quan thuế Nhật Bản đã thực hiện công việc kiểm soát
lớn gấp đôi từ năm 2001. Có những cải tổ trong các chỉ thị của Cục quản lý
thuế dựa trên các hoạt động chuyển giá và dựa trên các tình huống nghiên cứu về
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

12 việc áp dụng thuế suất về định giá chuyển giao đưa ra vào n gà y
22/10/2008 bao gồ m các đ i ều khoản nhắm vào các đối tượng là chi phí quản
lý, tài sản vô hình và dịch vụ…Và thực tế đã chứng minh rằng, chỉ với vài biện
pháp ban hành nhằm ngăn chặn chuyển giá đã giúp nguồn thu thuế hằng năm tăng
lên đáng kể:
* Trong giai đoạn 2003-2007, việc điều chỉnh giá chuyển giao đã
mang lại kết quả là tăng thuế doanh thu lên được 1.134 triệu bảng Anh, con số này
ước tínhlà 2.114 triệu bảng Anh trong giai đ o ạ n 2007-2009 (Hansard,
UK House of Commons Debates, 11/1/2010).
* Việc tăng cường kiểm toán giá chuyển giao đã giúp cơ quan thuế
Australiatăng thuế doanh thu hơn 2,5 tỷ AUD trong 5 năm 2001-2005
(Sydney MorningHerald, 31/8/2006).

dụng nếu phần thu nhập chịu thuế sau khi tính lại theo IRS Sec 482 tăng vượt mức
quy định có thể cho trước.
- Khoản phạt bổ sung 20% trên số thuế truy thu sẽ áp dụng trong trường
hợp phần thu nhập tăng thêm vượt quá mức thấp nhất trong hai mức
sau: 5 triệu USD hoặc 10% trên tổng số thuế phải nộp.
- Phạt bổ sung 40% trên số thuế truy thu sẽ áp dụng
trong trường hợp phần thu nhập tăng thêm vượt quá mức thấp nhất
trong hai mức sau – 20 triệu USD hoặc 20% trên tổng số thuế phải nộp.
Ở Mỹ, việc lưu trữ và nộp trình các tài liệu hồ sơ liên quan đến giá bán, các trí
trị mua, bán, chuyển nhượng và các chứng từ khác không được quy định bởi
luật. Nhưng trên thực tế, các công ty cần lưu giữ các tài liệu đó liên tục
trong nhiều năm liền để phục vụ cho việc điều tra, xem xét khi có yêu cầu.
Kể từ khi có yêu cầu, công ty phải gửi đầy đủ tài liệu đến IRC trong vòng tối đa 30
ngày. Việc xuất trình đầy đủ các chứng từ có ý nghĩa lớn trong việc xác định đâu là
phương pháp tốt nhất sẽ được sử dụng để xem xét hành vi chuyển giá.
Ngoài ra, Mỹ liên tục nâng cao số lượng và trình độ của đội ngũ nhân viên thuế
vụ nhằm phục vụ cho việc điều tra chống chuyển giá được thực hiện chính xác và chặt
chẽ hơn. Năm 2009, cơ quan thuế tuyển chọn thêm 1.200 nhân viên và dự định thêm
800 nhân viên trong năm 2010 để thực hiện rà soát, giám sát giá chuyển
nhượng (Tạp chí CFO, 1/9/2009).
1.7.3. TRUNG QUỐC
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

14 Năm 2009, khi cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính lan rộng làm vốn FDI toàn
thế giới giảm gần 40%, nền kinh tế Trung Quốc vẫn giữ được vị trí thứ 2 về
thu hút vốn FDI với tổng vốn là 90 tỷ USD. Đây thực sự là một thị trường
đầy tiềm năng về nguồn lực cũng như thị trường tiêu thụ rộng lớn.
nộp thuế khi họ thực hiện các giao dịch với các bên liên kết chưa đúng theo hướng dẫn
của “nguyên tắc ALP”. Luật thuế này cũng yêu cầu những người nộp thuế có liên quan
đến giao dịch với các bên liên kết phải gửi tài liệu trình bày rõ về giao dịch với bên
liên kết đó cùng với tờ khai thuế hàng năm của họ. Người nộp thuế cũng được yêu
cầu nộp các tài liệu liên quan về giao dịch với các bên liên kết như giá cả,
tiêu chuẩn xác định chi phí, phương pháp tính toán và giải thích khi được
kiểm toán.
Cụ thể Luật thuế TNDN qui định như sau: các doanh nghiệp có các
giao dịch tài sản hữu hình liên quan đến các bên liên kết có giá trị hằng năm
trên 200 triệu Nhân Dân Tệ hoặc có các giao dịch giữa các bên liên kết trên 40 triệu
Nhân Dân Tệ phải chuẩn bị tài liệu giải trình rõ. Các qui định chống chuyển giá của
Trung Quốc cũng xây dựng dựa trên cở sở hướng dẫn của OECD, tuy nhiên luật chống
chuyển giá của Trung Quốc có một số điểm khác cơ bản so với luật chống chuyển giá
của Mỹ như sau:
• Nghĩa vụ nộp thuế ở Trung Quốc không được hợp nhất, nếu một tập
đoàn kinh tế có các chi nhánh tại các tỉnh thành khác nhau của
Trung Quốc sẽ chịu thanh tra về thuế chống chuyển giá nhiều lần.
• Một điểm khác nữa là, khi cơ quan thuế của tỉnh này chấp nhận một vấn đề
nào đó về thuế thì chưa chắc cơ quan thuế ở địa phương khác chấp nhận. Điều này
khác hoàn toàn nếu các tập đoàn kinh tế có nhiều chi nhánh tại Mỹ, các vấn đề về thuế
được cơ quan thuế tiểu bang chấp nhận thì xem như là được chấp nhận tại các tiểu
bang khác. Điều này giúp chính phủ Trung Quốc có thể linh hoạt điều chỉnh chính
sách để thu hút lượng vốn FDI về từng vùng một cách phù hợp dựa trên việc
thắt chặt hoặc nới lỏng hoạt động chống chuyển giá.
• Nếu bị xác định là có hành vi chuyển giá tại công ty, thì các điều chỉnh về
định giá chuyển giao do cơ quan thuế Trung Quốc đưa ra sẽ được áp đặt cho tất cả các
loại thuế có liên quan như: thuế TNDN, thuế GTGT, thuế xuất nhập
khẩu…Trong khi tại Mỹ chỉ áp đặt tính lại thuế TNDN mà thôi.

thiên đường thuế; doanh nghiệp không tuân thủ báo cáo các giao dịch với bên
liên hết với các cơ quan Thuế. Đặc biệt ngoài việc có lợi nhuận thấp hoặc lỗ,
SAT còn tập trung vào các công ty chi trả số lượng lớn tiền bản quyền
cho các bên liên quan ở nước ngoài hoặc một tỷ lệ lớn các hoạt động kinh
doanh chính của họ là giao dịch với các bên liên quan.
Trung Quốc đồng thời cũng đưa ra các biện pháp xử phạt cụ thể đối
với hành vi chuyển giá. Điều 60-73 của Luật quản lý thuế quy định rằng
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

17 hành vi vi phạm luật có thể bị phạt tiền, và những vi phạm nghiêm trọng
như trốn thuế, gian lận thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Luật
thuế TNDN Trung Quốc cũng nêu rõ, từ sau ngày 01 tháng 1 năm 2008 các khoản
thuế bị trả thiếu liên quan đến giao dịch giữa các bên liên kết sẽ phải chịu một khoản
lãi phí. Khoản lãi suất này đ ư ợc tính bằng lãi suất cho vay cơ bản Nhân
dân tệ của Ngân hàng Nhân Dân Trung Quốc cùng kì cộng 5% phí. Tuy
nhiên, nếu doanh nghiệp cung cấp được các tài liệu và thông tin liên quan khác
theo quy định này thì 5% phí tăng thêm này có thể được giảm bớt hoặc loại bỏ hoàn
toàn.
Trung Quốc cũng khuyến cáo những hậu quả bất lợi mà những người
không tuân thủ quy định giá chuyển nhượng có thể gặp. Đó là người nộp thuế có thể
sẽ bị đưa vào một trong những mục tiêu đầu tiên cho một cuộc thanh tra về vấn đề
định giá chuyển giao. Thông thường, người nộp thuế không được chấp nhận
tham gia vào các thỏa thuận giá trước. Trung Quốc cũng đã nới lỏng các quy định để
tham gia vào các thỏa thuận giá trước. Do đó các doanh nghiệp sẽ được tham
gia nhiều hơn. Để hội đủ điều kiện để trở thành ứng viên cho APA các công ty
phải có tổng giá trị các giao dịch hằng năm với các bên liên quan lớn hơn 40 triệu
Nhân Dân Tệ, đã chuẩn bị hoặc đã nộp hồ sơ hàng năm và nộp hồ sơ tài liệu

TR95/23: APAs, TR97/20Methodologies … Nhìn chung, ATO chấp nhận
và dựa theo hầu hết các hướng dẫn của OECD và mở rộng thêm một số điểm
nhằm phù hợp cho tình hình cụ thể. ATO sử dụng tất cả các phương pháp
định giá theo hướng dẫn của OECD đồng thời phát triển thêm một số
phương pháp mở rộng nhằm phù hợp nhất cho từng hoàn cảnh thực tế. ATO
sử dụng phương pháp định giá phù hợp nhất cho từng công ty. Úc chia các
phương pháp định giá thành 2 nhóm: nhóm phương pháp theo giao dịch
truyền thống (transational transaction methods) bao gồm CUP, Resale Price
and CostPlus) và nhóm phương pháp theo lợi nhuận (profit methods) bao
gồm Profit Split và TNMM (Transactional Net Margin). Mặc dù phương
pháp theo giao dịch truyền thống (như CUP) được ưu tiên bởi ATO nhưng
TNMM được chấp nhận như là phương pháp phù hợp nhất trong trường hợp
các tài liệu về mua bán,chuyển nhượng không đầy đủ, khó so sánh hoặc
không đáng tin cậy. Mặc dù có một số chỉ trích ở Úc dành cho phương pháp
TNMM, nhưng hiện nay đây vẫn là phương pháp được sử dụng phổ biến
trong trường hợp các tài liệu về mua bán,chuyển nhượng không đáp ứng yêu cầu
điều tra. Theo điều 13, nếu bị phát hiện chuyển giá tại Úc thì công ty sẽ bị
phạt 25% thuế phả i đóng. Tuy nh iên tro ng trường hợp công ty có thể
chứng minh đượctrường hợp của họ không được luật quy định rõ ràng,
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

19 hoặc còn nhiều nghi vấn trong việc áp dụng các điều khoản luật vào trường
hợp cụ thể … , gọi chung là RAP (reasonably arguable position). Nếu bị chứng
minh là có hành vi cố tình trốn thuế, thì mức phạt được áp dụng sẽ là 50%, tuy nhiên
có thể giảm xuống 25% nếu công ty có thể chức minh được là họ có RAP.
Trong một số trường hợp, mức phát có thể tăng thêm 20% nếu công ty có hành
vi che dấu, cản trở việc điều tra của cơ quan thuế. Từ năm 2004 trở đi, Úc áp dụng

về chuyển giá của Singapore dựa trên và thống nhất với hướng dẫn của OECD.
Những hướng phương pháp định giá được đưa ra bởi OECD được chấp nhận
ở Singapore. IRAS hầu như không ưu tiên cho phương pháp nào trong số 5
phương pháp được liệt kê trong hướng dẫn của OECD. Phương pháp xác định giá
chuyển giao nào tạo ra kết quả tin cậy nhất sẽ được lựa chọn và áp dụng tùy từng
trường hợp cụ thể. Singapore không quy định mức phạt cụ thể dành riêng cho hành vi
chuyển giá. Mức phạt chung cho các vi phạm về thuế nằm từ khoảng 100%
đến 400% khoản thuế phải trả. Một điểm đáng lưu ý trong thực tế là khi một vụ điều
tra về chuyển giá được tiến hành, án phạt gần như sẽ được áp dụng nếu đơn vị đóng
thuế không có hoặc không đầy đủ các tài liệu liên quan đến việc điều tra chuyển giá.
Luật thuế của Singapore cũng như hướng dẫn về vấn đề chuyển giá không đưa ra một
yêu cầu về việc phải chuẩn bị xuất trình các tài liệu về chuyển giá. IRAS
mong muốn các đơn vị và cá nhân đóng thuế phải tự đánh giá nguy cơ rủi ro bị kết tội
chuyển giá và tự chuẩn bị những tài liệu phù hợp với rủi ro đó. Các tài liệu tối thiểu
cần có khi kiểm tra về vấn đề chuyển giá bao gồm:
* Mô tả về các bên liên quan trong các chuyển nhượng, bao gồm giá
trị mua bán và các điều khoản kí kết.
* Một phân tích sâu trong đó mô tả những yếu tố chính liên quan đến quá trình
mua bán như chức năng, sự phát triển của tài sản, việc sử dụng tài sản và các rủi ro
được dự báo.
* Bảng đánh giá của đơn vị đóng thuế về những rủi ro về thuế của đơn
vị. Ngoài ra, tùy vào mức độ rủi ro bị kết tội chuyển giá cũng như mức độ
phứctạp và quy mô của các hoạt động mua bán, chuyển nhượng mà doanh
nghiệp có thể cần chuẩn bị những tài liệu chi tiết hơn.
Singapore hầu như không quy định thời hạn cho việc xuất trình các
tài liệu.Tuy nhiên, khi đơn vị đóng thuế tin rằng mình có khả năng bị kiểm tra chuyển
giá, thì việc chuẩn bị các tài liệu liên quan cần được chuẩn bị một cách đồng
thời.Không có yêu cầu nộp hoặc thời hạn nộp các tài liệu, tuy nhiên việc xuất trình
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá


án mà còn tăng cả về quy mô và chất lượng các dự án. Việc tiếp nhận vốn FDI sẽ tạo
ra cơ hội tiếp cận với trình độ khoa học kĩ thuật hiện đại, trình độ quản lý kinh tế tầm
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

22 cao của thế giới và giải quyết công ăn việc làm cho lao động trong nước. FDI đã và
đang là một trong những nguồn cung cấp vốn quan trọng cho nền kinh tế, là động lực
thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển, tạo nên tính năng động và cạnh tranh cho thị
trường.
Đầu tư trực tiếp của nước ngoài qua các năm
S d án
T

ng v

n đăng
ký(Triu đô la M)
T

ng v

n th

c
hin(Triu đô la M)
1988

37


3037.4

1017.5

1994

372

4188.4

2040.6

1995

415

6937.2

2556.0

1996 372 10164.1 2714.0
1997

349

5590.7

3115.0



2591.0

2003

791

3191.2

2650.0

2004

811

4547.6

2852.5

2005

970

6839.8

3308.8

2006

987

21482.1

10000.0

(Nguồn: Tổng cục Thống kê)

Cơ cấu vốn đầu tư phân theo thành phần kinh tế
Đơn vị tính: %

Tng s Chia ra Kinh t


Nhà
nc
Kinh t


ngoài Nhà
nc
Khu v

c có v

n đ

u t
 n

47.1

38.0

14.9

GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

23 2006

100

45.7

38.1

16.2

2007

100

37.2

38.5

24.3

Tình hình chuyển giá đã và đang là một thực trạng đáng báo động ở Việt Nam hiện
nay, trong khi các quốc gia phát triển đã có nhiều kinh nghiệm trong việc chống
chuyển giá ở các công ty đa quốc gia thì Việt Nam vẫn còn thiếu kinh nghiệm trong
vấn đề này.
Trong số 1.200 doanh nghiệp (DN) kê khai lỗ trong nhiều năm, trong năm 2011,
các cơ quan Thuế đã thực hiện kiểm tra được 500 DN, bước đầu phát hiện nhiều thủ
đoạn chuyển giá rất tinh vi. Kết quả đạt được sau khi kiểm tra và phát hiện các DN
chuyển giá, cơ quan Thuế đã chỉnh giảm lỗ trên 3.600 tỉ đồng; tăng thu thuế thu nhập
doanh nghiệp 1.200 tỉ đồng. 700 DN còn lại sẽ được cơ quan Thuế tiếp tục kiểm tra
quyết liệt cho đến cuối năm 2011.
Trong tổng số DN FDI của cả nước thì 2/3 số DN hoạt động tại các tỉnh phía
Nam. Qua đợt kiểm tra các DN báo cáo lỗ có dấu hiệu chuyển giá cho thấy tình trạng
này xảy ra nhiều ở TP.HCM, Bình Dương, Lâm Đồng. Theo Cục Thuế TP.HCM, tình
trạng kê khai lỗ nhiều năm liên tục, không phát sinh số thuế phải nộp của các DN FDI
GVHD: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hùng Chuyển giá

24 có các dấu hiệu của việc chuyển giá thông qua việc mua bán hàng hóa, dịch vụ với các
đơn vị có quan hệ liên kết… chiếm tới trên dưới 60% tổng số các DN FDI tại
TP.HCM.
Nhưng nghịch lý ở chỗ, dù lỗ triền miên, nhưng các doanh nghiệp đó vẫn liên tục
mở rộng sản xuất - kinh doanh. Đây là biểu hiện của tình trạng lợi dụng việc chuyển
giá để gian lận, trốn thuế. Các doanh nghiệp FDI này đã dùng những phương thức
khác nhau để trốn tránh các khoản thuế, phí thông qua việc báo lỗ trong hoạt động
kinh doanh, sau đó chuyển lợi nhuận về công ty mẹ ở nước ngoài.
Theo Bộ KH-ĐT, chuyển giá xảy ra không chỉ ở doanh nghiệp kinh doanh thua
lỗ mà còn xảy ra ở cả doanh nghiệp có lãi và hoà vốn với mức độ khác nhau. Dấu hiệu
nghi ngờ doanh nghiệp chuyển giá được nhìn nhận qua hai đặc điểm là doanh nghiệp

hợp của các bên liên kết trong năm tính thuế.
Hành vi chuyển giá đã diễn ra không chỉ tại các DN liên kết có vốn đầu tư trực
tiếp nước ngoài, mà còn diễn ra giữa các bên liên kết trong nội địa Việt Nam. Sở dĩ có
hiện tượng này là do Việt Nam vẫn đang thực hiện chính sách ưu đãi về thuế thu nhập
doanh nghiệp (TNDN) theo ngành nghề kinh doanh và địa bàn đầu tư. Lợi dụng chính
sách ưu đãi này, các DN trong nước thành lập một số công ty con hoạt động trong
những lĩnh vực và địa bàn được ưu đãi thuế TNDN và tìm cách chuyển lợi nhuận
trước thuế sang công ty con để được hưởng ưu đãi thuế hoặc chuyển lợi nhuận trước
thuế từ DN có lãi sang DN bị lỗ để điều hoà lãi lỗ, tránh thuế TNDN.
Hành vi chuyển giá của DN liên kết không chỉ đơn thuần là việc điều chuyển lợi
nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp hơn để tránh thuế mà còn bao
gồm cả chiều ngược lại. Nguyên nhân chính là do công ty mẹ muốn thu hồi vốn nhanh
hoặc chuyển lợi nhuận để thực hiện chiến lược kinh doanh đã được công ty mẹ xây
dựng. Do vậy, trong quá trình phân tích rủi ro, thanh tra đối với hoạt động chuyển giá,
cơ quan thuế các cấp cũng cần xây dựng tiêu chí để đánh giá mức độ chuyển giá đối
với các trường hợp chuyển lợi nhuận theo chiều ngược lại như đã nêu trên.
Ví dụ: Công ty TNHH Woogwang Vina (Hóc Môn) lúc mới ra đời (năm 2003) có
vốn đăng ký rất khiêm tốn. Thế nhưng, sau 5 năm liên tục báo cáo lỗ thì vốn điều lệ
của DN lại… tăng lên. Cụ thể, số lỗ cộng dồn đến năm 2008 của Woogwang Vina là
9,26 tỷ đồng. Theo lý, với tình trạng lỗ này thì DN sẽ gặp khó khăn nhưng ngược lại,
cùng với số lỗ ngày một lớn, vốn pháp định của công ty cũng tăng theo, đến năm 2008
đạt 10,1 tỷ đồng. Và dựa vào lý do số lỗ chưa vượt quá vốn pháp định nên công ty cho
rằng mình chưa lâm vào tình trạng phá sản theo quy định tại Điều 3 Luật Phá sản. Tuy
nhiên, sau khi bị cơ quan chức năng cảnh báo sắp lâm vào tình trạng phá sản do lỗ gần