NC-KH-SP-ƯD: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực
Đào Văn Chánh
1
MỤC LỤC
NỘI DUNG ĐỀ TÀI
PHẦN I: TÓM TẮT ĐỀ TÀI 2
PHẦN II: GIỚI THIỆU 2
GIẢI PHÁP THAY THẾ. 3
PHẦN III: PHƯƠNG PHÁP 5
PHẦN IV: PHÂN TÍCH VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ 9
PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 12
PHẦN VI: TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
PHẦN VII: PHỤ LỤC 13 NC-KH-SP-ƯD: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực
Đào Văn Chánh
2
PHẦN I: TÓM TẮT ĐỀ TÀI
Đổi mới phương pháp dạy học là một công cuộc đã được khởi xướng từ lâu, song
cho đến nay, nó hầu như chưa được khởi sắc (Nói như ông Nguyễn Thiện Nhân thời còn
làm Bộ trưởng Bộ giáo dục), và cũng chưa biết đến chừng nào mới khởi sắc ! Phương
pháp dạy học của đa số giáo viên hiện nay gần giống như mấy mươi năm về trước, thời rất
hiếm SGK, cả tổ chỉ có một bộ, chia nhau ra mà học. Thời đó, bài giảng của giáo viên ghi
trên bảng thời đó rất quan trọng, là nội dung chủ yếu và duy nhất để học sinh học tập.
Tiếp cận đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường Cơ sở vật chất, là
một cách tiếp cận không sai, nhưng tốn khá nhiều tiền của, và thời gian, mà không dễ ngày
một ngày hai có được. Vậy biết chừng nào thì có thể bảo rằng đổi mới phương pháp dạy

Nhược điểm: Nếu việc trình bày trên bảng không khác SGK bao nhiêu thì việc
trình bày đó lãng phí ba điểm:
+ Một là lãng phí SGK đang nằm trong cặp của học sinh,
+ Hai là lãng phí sức lực của giáo viên trong việc cố gắng trình bày lại (lựa chọn câu
chữ, thứ tự ,v,v,…) nội dung SGK,
+ Và ba là lãng phí sức lực của học sinh trong việc chép lại nội dung (SGK) mà giáo viên
trình bày trên bảng. Việc chủ động chép ra để nhớ, để học và việc thụ động chép theo
giáo viên (để và nhà học), thực chất là hai công việc khác nhau rất nhiều, trong việc tác
động đến bộ não. Nhiều giáo viên bảo rằng một lần chép là một lần nhớ thêm, cho nên
mới có chuyện học sinh không thuộc phần nào thì bắt chép phạt 20,30,50 lần ,…phần đó.
Đây là một quan điểm giáo dục đã quá lạc hậu, không phù hợp với phương pháp giáo dục
tích cực, cũng như không phù hợp với tâm lý giáo dục hiện đại ngày nay. Nhiều học sinh
đi học thêm chép đầy vở, nhưng trong đầu trống rỗng là một minh chứng rõ ràng cho
sự sai lầm của ý kiến này.
Với cách sử dụng SGK như thế, việc học của học sinh đi một chiều từ giáo viên
đến học sinh. Giáo viên vừa trình bày vừa giảng, học sinh vừa chép vừa tiếp thu kiến thức
mới (Trong SGK). Đó là lối giáo dục truyền thống, không phải là phương pháp dạy học
mới.
Ngược lại, nếu việc trình bày khác SGK (mà theo quan điểm giáo viên là hay hơn, phù
hợp hơn,…) cũng có cái hay của nó, nhưng ẩn chứa nhiều nguy cơ, rủi ro và mạo hiểm.
Do trình độ chuyên môn, nghiệp vụ chưa thật uyên bác, có thể giáo viên sẽ dẫn học sinh đi
sai đường, sai quan điểm, sai chuẩn,v,v,…
Mà thực ra khi có ý định trình bày khác SGK đi chăng nữa (Vì lý do sư phạm, hoặc vì
lý do nào khác mà chúng ta chắc chắn là đúng), thì chúng ta cũng hoàn toàn có thể dựa
vào SGK để làm nổi bật cái phần khác đó, không nhất thiết phải “dẹp” SGK sang một bên
thì mới giảng dạy được.
GIẢI PHÁP THAY THẾ.
Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực, hổ trợ tốt trong việc đổi
mới phương pháp dạy học, nâng cao kết quả học tập của học sinh.
Phương pháp sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực là gì?

Đủ ! thậm chí là quá đủ, không cần thêm bất cứ một quyển sách tham khảo nào
khác!
Bộ giáo dục đã nhiều lần khẳng định : Đề thi Cao đẳng, Đại học nằm trong SGK!
Chỉ kiến thức trong SGK thôi, cũng đủ để giải mọi đề thi Đại học, tất nhiên còn tùy
thuộc vào kỹ năng vận dụng các kiến thức đó !
Nhiều học sinh cũng như giáo viên tìm thêm nhiều Sách tham khảo khác để dạy và
học. Tôi thấy rằng có lẽ họ chưa hiểu hết, chưa khai thác hết SGK mà thôi ! Nhiều năm tôi
dạy lớp 12A1 (Là lớp chọn của trường), nhưng nội dung vẫn là SGK. Học sinh chưa làm
được hết các bài tập có trong đó ! Có một năm tôi ra đề thi học sinh giỏi cấp trường, tôi
chỉ chọn toàn là các bài tập trong SGK, rải rác trong các năm học hiện tại và trước đó. Kết
quả: đa số đều điểm thấp. Âu có lẽ là do quan niệm Bụt nhà không thiêng mà thôi.
Hơn nữa, các sách tham khảo trên thị trường mà tôi được biết, cơ bản là nội dung
SGK, có nâng cao thêm một số phần không đáng kể. Sách có thể tham khảo thực sự, thì rất
hiếm, hơn nữa yêu cầu người học phải có một năng khiếu đặc biệt, mà không phải học
sinh (kể cả lớp chọn) cũng có.

NC-KH-SP-ƯD: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực
Đào Văn Chánh
5
VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Vấn đề 1: Liệu sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học có góp phần vào việc đổi
mới phương pháp dạy học (Đang là một bài toán khó giải của Ngành giáo dục) ?
Vấn đề 2: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học có nâng cao được kết quả học
tập của học sinh ?
Vấn đề 3: Đa số giáo viên cho rằng việc sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học
tích cực chỉ có tác dụng với các lớp khá giỏi. Vậy vấn đề đặt ra ở đây là phương pháp
này có tác dụng được cho các lớp yếu kém ?
GIẢ THUYẾT
1) Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học có góp phần vào việc đổi mới phương
pháp dạy học.

các lớp khối 12.
THIẾT KẾ CÔNG CỤ ĐO LƯỜNG
Về vấn đề 1: Liệu sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học có góp phần vào việc
đổi mới phương pháp dạy học ?
Để biết được điều này, ta cần đối chiếu vào bảng so sánh giữa phương pháp dạy
học cũ (Dạy học hướng vào giáo viên) và phương pháp dạy học mới (Hạy học hướng vào
học sinh, học sinh là trung tâm của quá trình dạy học).
Bảng SO SÁNH PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CŨ (HƯỚNG VÀO GIÁO VIÊN)
VÀ MỚI (HƯỚNG VÀO HỌC SINH): nằm trong cuốn Sách MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
(Nguyễn Văn Cường - Bernd Meier -Bộ giáo Dục Và Đào Tạo, Dự án Phát Triển Giáo
Dục Trung Học Phổ Thông (Loan No1979-Vie) Berlin/Hanoi 2010) :
Về mục tiêu:
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO GIÁO VIÊN
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO HỌC SINH
-Truyền đạt kiến thức đã quy định trong
Chương trình và SGK.
- Quan tâm trước hết đến nhiệm vụ của giáo
viên.
- Chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời
sống xã hội.
-Tôn trọng nhu cầu, hứng thú, lợi ích và
khả năng của học sinh.
Về nội dung:
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO GIÁO VIÊN
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO HỌC SINH
-Chương trình được thiết kế chủ yếu theo
logich bài học.
- Giáo án được soạn trước theo đường thẳng
chung cho mọi học sinh.

DẠY HỌC HƯỚNG VÀO HỌC SINH
- Không khí lớp học: Hình thức, máy
móc.
- Chỗ ngồi ổn định
- Phương tiện, kỹ thuật dạy học ở mức
tối thiểu
- Tự chủ, thân mật
- Chỗ ngồi linh hoạt
- Sử dụng thường xuyên các phương
tiện, kỹ thuật dạy học.
Về kết quả:
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO GIÁO VIÊN
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO HỌC SINH
- Tri thức có sẵn
- Trình độ phát triển nhận thức thấp,
mặc dù có hệ thống.
- Phụ thuộc vào tài liệu
- Giáo viên độc quyền đánh giá kết
quả học tập của học sinh; học sinh
chấp nhận các giá trị truyền thống
- Tri thức tự tìm
- Trình độ cao hơn về phát triển nhận
thức, tình cảm, hành vi
- Tự tin
- Học sinh tự chịu trách nhiệm về kết
quả học tập, được tham gia đánh
giá, tự đánh giá, tự xác định các giá
trị.

Về vấn đề 2: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học có nâng cao được

(12A1,12A6, 12A7, 12B3 là các lớp thực nghiệm, các lớp 12 còn lại là các lớp đối chứng)

Tóm tắt

Nhóm thực nghiệm

Nhóm đối chứng

Trước tác động
Sau tác động

Trước tác động
Sau tác động
SL Kém
40
13

73
34
LỚP
Sĩ số
Kém
Yếu
TB
Khá
Giỏi
G.viên dạy
ChiSoCM
SL
SL

12A4
40
6
7
14
12
1
Ngân
-12,50
12A5
42
5
7
21
8
1
Phương
-16,67
12A6
42
3
13
14
7
5
Chánh
-4,76
12A7
39
8

3
Ngân-Chánh
-15,15
12B4
37
8
12
13
3
1
Thoa
-62,16
Thực nghiệm
156
13
36
43
29
35

23,72
Đối chứng
274
34
57
106
60
17

-11,31

Quảng
167,44
11A3
45
1
8
10
18
8
Phúc
53,33
11A4
39
7
10
12
5
5
Phúc-Sanh
-23,08
11A5
42
13
12
9
6
2
Hùng
-66,67
11A6

7
5
6
Chánh
-35,14
11B3
34
13
11
7
1
2
Sanh
-94,12
11B4
39
24
7
3
4
1
Văn
-125,64
Thực nghiệm
161
40
34
19
20
48

50
60
SL Giỏi
48
35

59
17
Tổng
161
156

280
274
ChiSoCM
1,24
23,72

-10
-11,31
Tăng

+22,48 -1,31

PHẦN IV: PHÂN TÍCH VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ

Vấn đề 1: Liệu sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học có góp phần vào việc đổi

- Chú trọng kỹ năng thực hành, vận dụng
kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề thực
tiễn.
Việc sử dụng SGK, giáo viên không phải trình bày bài học trên bảng, nên không
phải tập trung nhiều đến các khía cạnh hệ thống, chính xác của kiến thức lý thuyết (Đã có
sách làm thay), mà giáo viên hướng dẫn học sinh tập trung nhiều vào việc phân tích, tìm
hiểu ý đồ của SGK (Tùy vào từng nhóm đối tượng mà có vấn đề tìm hiểu khác nhau), quan
trọng hơn, giờ học có nhiều thời gian để chú trọng kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức.
NC-KH-SP-ƯD: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực
Đào Văn Chánh
10
Về phương pháp dạy học:
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO GIÁO VIÊN
DẠY HỌC HƯỚNG VÀO HỌC SINH
-Chủ yếu là thuyết trình, giảng giải, tập trung
vào bài giảng.
- Học sinh thụ động ghi nhớ
- Giáo viên chiếm ưu thế, có uy quyền, áp
đặt
- Khám phá và giải quyết vấn đề.
- Học sinh chủ động, tích cực tham gia.
- Tìm tòi và thể hiện.
- Giáo viên điều khiển, thúc đẩy sự tìm tòi.
Dạy học sử dụng SGK, nhờ học sinh đọc SGK đã rút ngắn được thời gian thuyết trình bài
giảng. Trong giờ học, học sinh được khám phá nhiều vấn đề nằm trong SGK (giáo viên
hay học sinh đưa ra).
Học sinh bắt buộc phải tích cực hoạt động tham gia ( giáo viên có nhiều thời gian để chỉ

- Học sinh tự chịu trách nhiệm về kết
quả học tập, được tham gia đánh
giá, tự đánh giá, tự xác định các giá
trị.
Phương pháp Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học góp phần nâng cao
nhận thức về việc học tập cho học sinh: học không phải chỉ là chép và ghi nhớ máy móc;
học là phải tìm tòi, hiểu và vận dụng được kiến thức . Điều đó thể hiện qua việc nâng cao
kết quả học tập.
Về vấn đề 2: Qua bảng tóm tắt trên ta thấy rằng ChiSoCM của các lớp thực
nghiệm tăng một cách ấn tượng, từ 1,24 lên 23,72; còn các lớp đối chứng thì không tăng,
thậm chí giảm từ -10 đến -11,31. Như vậy là kết quả học tập của học sinh trong nhóm thực
nghiệm đã giỏi lên rất nhiều. Vấn đề còn lại là việc tăng này có ngẫu nhiên hay không? Ta
hãy xét các thông số: p-value, qua website: , về
NC-KH-SP-ƯD: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực
Đào Văn Chánh
11
kết quả sau tác động của phương pháp Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích
cực:

Nhận thấy rằng p-value=0,0000159<0,05 khá nhỏ. Như vậy việc tăng trưởng trên hoàn
toàn chắc chắn, không phải do ngẫu nhiên mà có.
Về vấn đề 3: Ta lấy Kết quả (Số lượng yếu, kém, …) của lớp 12B3 làm lớp thực nghiệm
(Tôi đang áp dụng phương pháp Sử dụng SGK cho lớp này) và toàn bộ các lớp ban B
(cùng hệ với 12B3) làm lớp đối chứng thì có kết quả như sau:
KIỂM TRA HỌC KỲ I NĂM HỌC 2013-2014
LỚP
Sĩ số
Kém
Yếu
TB

12
11
5
3
Ngân-Chánh
-15,15
12B4
37
8
12
13
3
1
Thoa
-62,16
Thực nghiệm
33
2
12
11
5
3

-15,15
Đối chứng
104
23
28
39
11

8
7
5
6
Chánh
-35,14
11B3
34
13
11
7
1
2
Sanh
-94,12
11B4
39
24
7
3
4
1
Văn
-125,64
Thực nghiệm
34
13
11
7
1

2) làm tăng kết quả học tập của học sinh các lớp, các lớp yếu kém cần nghiên cứu
thêm.
KIẾN NGHỊ:
1) Mọi giáo viên nên nghiên cứu áp dụng cách dạy học này.
2) Không có quy trình chung cho việc áp dụng vào dạy học như thế nào, nó còn
tùy thuộc vào rất nhiều yếu tố, như trình độ giáo viên, năng lực tiếp thu học
sinh, năng lực nắm bắt tâm sinh lý của học sinh,v,v,…yêu cầu giáo viên phải
đầu tư nghiên cứu nhiều mới áp dụng tốt được.
3) Các cơ quan quản lý giáo dục nên tạo điều kiện để nghiên cứu sâu hơn về cách
Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực.
NC-KH-SP-ƯD: Sử dụng SGK như là một phương tiện dạy học tích cực
Đào Văn Chánh
13
PHẦN VI: TÀI LIỆU THAM KHẢO
MỘT SỐVẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ỞTRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Nguyễn Văn Cường - Bernd Meier -Bộ giáo Dục Và Đào
Tạ, Dự án Phát Triển Giáo Dục Trung Học Phổ Thông (Loan No1979-Vie) Berlin/Hanoi
2010)
PHẦN VII: PHỤ LỤC
CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC CÓ THỂ KHAI THÁC TỪ SÁCH GIÁO KHOA
I. KIỂM TRA BÀI CŨ
GIẢI TÍCH LỚP 12: BÀI 1: TÍNH ĐƠN ĐIỆU CỦA HÀM SỐ:

VẤN ĐỀ: Người ta chứng minh bằng cách nào? Ở đây kiểm tra học sinh về :
1) Định nghĩa đạo hàm:
0
( ) ( )
lim '( )
x
f x x f x