LUN ÁN TIN S NÔNG NGHIP

Nha Trang – 2010

Cái Ngc Bo Anh

NH HNG CA DINH DNG N SINH TRNG
QUN TH, CHT LNG CA BA LOÀI VI TO
(Nannochloropsis oculata, Isochrysis galbana và Tetraselmis
chui) VÀ LUÂN TRÙNG (Brachionus plicatilis)
Chuyên ngành: Nuôi thy sn nc mn, l
Mã s: 62 62 70 05

LUN ÁN TIN S NÔNG NGHIP NGI HNG DN KHOA HC:
GS Helge Reinertsen
TS Nguyn Hu Dng i

Cô và các bn đng nghip  Khoa Nuôi trng Thy sn, Vin Công ngh Sinh hc
và các Phòng, Ban thuc Trng i hc Nha Trang đã h tr tôi trong lúc tin
hành nghiên cu.
 tài nghiên cu nà
y nm trong khuôn kh D án NUFU Pro.37/2002. Tôi
xin chân thành cm n Ban iu hành D án: c Giáo s Nguyn Trng Nho, Giáo
s Helge Reinertsen, Phó Giáo s Nguyn ình Mão, Phó Giáo s Li Vn Hùng,
Tin s Nguyn Hu Dng, các thy cô giáo đã ging dy và truyn đt nhiu kin
thc chuyên ngành quý báu: Giáo s Maria Teresa Dinis, Tin s Kjell Inge Reitan,
Tin s Trine Galloway, Tin s Luis C
onceicao. Tôi rt cm n s giúp đ k thut
ca Thc s Randi Røsbak trong thi gian tp hun phân tích sc ký khí.
Tôi xin trân trng cm n các thy giáo hng dn: Giáo s Helge
Reinertsen đã tn tình hng dn, đc bit dành nhiu giúp đ trong các khóa tp
hun ti Trung tâm Sinh hc Thc nghim Bratt
Øra, Trondheim, Na Uy và Tin s
Nguyn Hu Dng, ngi đã trc tip khuyên bo và giúp đ gii quyt khó khn
trong sut quá trình nghiên cu ti Trung tâm Nghiên cu Ging và Dch bnh
Thy sn, i hc Nha Trang.
Li nói không đ đ th hin ht lòng bit n ca tôi đi vi gia đình – ba
m, các anh ch và v, nhng ngi đã nâng đ tôi v mt vt cht và tinh thn t
bao lâu nay, đc bit trong thi gian thc hin đ tài nghiên cu. iii
CÁC CH VIT TT VÀ KÝ HIU


MC LC
M U 1
Chng I. TNG QUAN 4
1.1. Xu hng phát trin nuôi trng thy sn trên th gii và  Vit Nam. 4
1.2. Vai trò ca vi to đi vi nuôi hi sn 8
1.2.1. Vi to đi vi nuôi đng vt thân mm. 9
1.2.2. Vi to đi vi nuôi tôm he 10
1.2.3. Vi to đi vi nuôi cá bin. 11
1.2.3.1. Vi to làm “môi trng nc xanh” 11
1.2.3.2. Vi to là thc n cho các loài làm thc n sng cho u trùng cá
bin 11
1.3. Tình hình nghiên cu vi to phc v nuô
i hi sn 17
1.3.1. Các loài vi to đang đc nuôi ph bin phc v sn xut ging
nhân to các loài sinh vt bin. 17
1.3.2. Các yu t nh hng đn sinh trng qun th và cht lng
dinh dng vi to 21
1.3.2.1. Nhit đ 22
1.3.2.2.  mn 23
1.3.2.3. pH 23
1.3.2.4. Ch đ khuy đo 23
1.3.2.5. Ánh sáng 24
1.3.2.6. Mui dinh dng 24
1.3.3. Nghiên cu v vi to phc v nuô
i hi sn  Vit Nam. 27
1.4. Tình hình nghiên cu nuôi luân trùng Brachionus plicatilis 28
1.4.1. Các yu t nh hng đn sinh trng qun th và cht lng
dinh dng ca luân trùng 28
1.4.1.1. Các yu t hu sinh 29
1.4.1.2. Các yu t vô sinh 31

qun th to Nannochloropsis oculata 60
3.1.2. nh hng ca vic b sung CO
2
đn sinh trng qun th to
Nannochloropsis oculata 64

vi
3.1.3. nh hng ca cht lng phân bón đn sinh trng qun th
và giá tr dinh dng ca to Nannochloropsis oculata 68
3.2. nh hng ca dinh dng đn sinh trng qun th và cht lng
ca to Isochrysis galbana 73
3.2.1. nh hng ca nng đ và dng mui ni t đn sinh trng
qun th to Isochrysis galbana 73
3.2.2. nh hng ca vic b sung CO
2
đn sinh trng qun th to
Isochrysis galbana 78
3.2.3. nh hng ca cht lng phân bón đn sinh trng qun th
và giá tr dinh dng ca to Isochrysis galbana 80
3.3. nh hng ca dinh dng đn sinh trng qun th và cht lng
ca to Tetraselmis chui 84
3.3.1. nh hng ca nng đ và dng mui ni t đn sinh trng
qun th to Tetraselmis chui 84
3.3.2. nh hng ca vic b sung CO
2
đn sinh trng qun th to
Tetraselmis chui 89
3.3.3. nh hng ca cht lng phân bón đn sinh trng qun th
và giá tr dinh dng ca to Tetraselmis chui 92
3.4. nh hng ca thc n đn sinh trng qun th và cht lng dinh

viii
DANH MC BNG

Bng 1.1. Mt đ (tb/mL) to cho n đi vi u trùng tôm he 10
Bng 1.2. Mc đ s dng ph bin ca các loài to trong sn xut ging
đng vt thân mm. 18
Bng 1.3. Mt s loài to đã th nghim làm thc n cho u trùng tôm he 19
Bng 1.4. Kh nng chu đng nhit đ ca mt s loài to nuôi 22
Bng 1.5. Công thc môi trng Walne và f/2 Guillard
25
Bng 1.6. Mt s công thc phân bón kt hp đ nuôi sinh khi vi to bin 26
Bng 3.1. Tc đ sinh trng qun th ca to N. oculata khi bón phân vi
ngun ni t dng nitrat NO
3
-
và amôn NH
4
+

4
tb/mL) to I. galbana khi bón phân vi ngun ni
t dng nitrat NO
3
-
và amôn NH
4
+
77
Bng 3.8. Giá tr pH và sinh trng qun th to I. galbana trong điu kin
sc khí bình thng và có b sung CO
2
79
Bng 3.9. Giá tr pH và sinh trng ca qun th to I. galbana khi nuôi bng
môi trng f/2 di dng hóa cht tinh khit và công nghip. 81
Bng 3.10. Hàm lng lipít và axít béo ca to I. galbana khi nuôi  b 2 m
3

bón phân dng tinh khit và dng công nghip. 83

ix
Bng 3.11. Tc đ sinh trng qun th ca to T. chui khi bón phân vi
ngun ni t dng nitrat NO
3
-
và amôn NH
4
+
86
Bng 3.12. Mt đ t bào (10

t l trng trung bình ca qun th ca luân
trùng B. plicatilis khi cho n men bánh mì vi các mc cho n
khác nhau 111
Bng 3.21. Kt qu nuôi thu sinh khi luân trùng bng mt trong ba loài to
N. oculata, I. galbana, T. chui hoc men bánh mì S. cerevisiae 114
Bng 3.22. T l trng trung bình ca qun th luân trùng khi cho n to N.
oculata vi các mc b sung men bánh mì khác nhau 118
Bng 3.23. Tc đ sinh trng qun th luân trùng B. plicatilis khi cho n to
N. ocul
ata vi các mc b sung men bánh mì khác nhau 120
Bng 3.24. Hàm lng lipít và axít béo  luân trùng khi cho n bng các loi
thc n khác nhau 125

x
DANH MC HÌNH

Hình 1.1. Vai trò ca vi to trong nuôi trng thy sn 8
Hình 1.2. Các pha sinh trng ca mt qun th vi to 21
Hình 2.1. Phân lp li các loài to nghiên cu trên môi trng thch 37
Hình 2.2. Các qun lc vi to thun khit đã phân lp trên đa thch đc
nhân ging trong bình tam giác 1 L đt trong t nuôi cy vô khun
(a) và cy chuyn sang bình cu 10 L (b) đt trong phòng kín có
khng ch nhit đ đ làm to ging cho thí nghim nuôi thu sinh
khi 38
Hình 2.
3. T bào to Nannochloropsis oculata 39
Hình 2.4. T bào to Isochrysis galbana. 40
Hình 2.5. T bào to Tetraselmis chui
41
Hình 2.6. Hình dng luân trùng phân lp đc t thy vc thuc tnh Khánh

B. plicatilis 49
Hình 2.14. S đ b trí thí nghim v nh hng ca to T. chui đn sinh
trng qun th và cht lng dinh dng ca luân trùng B.
plicatilis.
50
Hình 2.15. S đ b trí thí nghim v s dng men bánh mì đ nuôi luân
trùng B. plicatilis 51
Hình 2.16. S đ b trí thí nghim v phi hp s dng to và men bánh mì
đ nuôi luân trùng B. plicatilis 52
Hình 2.17. S đ b trí thí nghim v phi hp s dng to và men bánh mì
đ nuôi luân trùng B. plicatilis 54
Hình 2.18. Cm thit b chính ca h thng sc ký khí HP-6890
58
Hình 3.1. Sinh trng qun th luân trùng B. plicatilis khi cho n bng to N.
oculata. 99
Hình 3.2. Bin đng t l trng ca qun th luân trùng B. plicatilis khi cho
n bng to N. oculata 101
Hình 3.3. Sinh trng qun th luân trùng B. plicatilis khi cho n bng to I.
galbana. 103
Hình 3.4. Bin đng t l trng ca qun th luân trùng B. plicatilis khi cho
n bng to I. galbana 104
Hình 3.5. Sinh trng qun th luân trùng B. plicatilis khi cho n bng to T.
chui
105
Hình 3.6. Bin đng t l trng ca qun th luân trùng B. plicatilis khi cho
n bng to T. chui 107

xii
Hình 3.7. Hàm ôxy hòa tan thp nht trong ngày  b nuôi luân trùng B.
plicatilis vi các mc cho n khác nhau 108

đt đ
c mc tiêu sn lng cá bin nuôi đã đ ra là vn đ gii quyt nhu cu con
ging. Trong nhng nm qua, Vit Nam đã nhp khu mt lng ln ging các loài
cá bin t các nc và lãnh th trong khu vc nh ài Loan, Trung Quc, Malaysia
và Indonesia. Vic nhp khu con ging không đm bo cho vic ch đng ngun
ging v s lng, cht lng và mùa v th nuôi; đng thi còn có nguy c di
nhp các tác nhân gây bnh mi làm gim hiu qu kinh t và nh hng đn kh
nng phát trin bn vng ngh nuôi trng hi sn ti Vit Nam
trong tng lai.
Trong quá trình sn xut ging nhân to các loài cá bin, sau khi u trùng s
dng ht noãn hoàng và bt đu chuyn sang s dng thc n ngoài, cn phi cung
cp ngay các loi thc n sng nh luân trùng, u tr
ùng giáp xác chân chèo, u
trùng các loài đng vt thân mm .v.v. Lng luân trùng cn cho giai đon ng
nuôi u trùng cá bin rt ln và ch có th gii quyt bng bin pháp nuôi thu sinh
khi vi thc n quan trng là các loài vi to hoc phi hp vi to và mt s loi
thc n khác. Hn na, nhu cu dinh dng cao ca u trùng cá bin, đc bit là
nhu cu lipít và axít béo thit yu đòi hi phi đ
c cung cp t thc n sng thông
qua chui thc n vi to – luân trùng/giáp xác chân chèo/Nauplius ca Artemia - u
trùng cá bin. Vi to là chìa khóa đu tiên giúp gii quyt vn đ sn xut ging
nhân to cá bin vi nhiu chc nng nh là ngun thc n quan trng đ nuôi sinh
2

khi và bo đm cht lng dinh dng ca luân trùng, to “môi trng nc xanh”
đ n đnh môi trng trong b ng nuôi u trùng cá bin, c ch vi khun gây
bnh, duy trì cht lng dinh dng thc n sng sau khi đa vào b ng nuôi u
trùng. Tuy nhiên, không phi loài vi to nào cng thc hin đc cùng lúc tt c các
vai trò. Ba loài vi to Nannochloropsis oculata (N. oculata), Isochrysis galbana (I.
galbana) và Tetraselmis chui (T. chui) đc xem là “b ba” phi hp thc hin tt


4. nh hng ca ba loài vi to N. oculata, I. galbana và T. chui và nm men
Saccharomyces cerevisiae (di đây gi tt là men bánh mì) đn sinh trng
qun th và cht lng dinh dng luân trùng Brachionus plicatilis.
Ý ngha khoa hc và thc tin ca lun án:
- Làm phong phú thêm các dn liu v đc đim sinh trng qun th, thành
phn hóa sinh ca ba loài vi to N. oculata, I. galbana và T. chui.
- B sung dn liu khoa hc v sinh trng qun t
h, thành phn hóa sinh ca
luân trùng B. plicatilis.
- Xây dng c s khoa hc cho vic gii quyt vn đ cung cp vi to cho các
c s sn xut ging hi sn có nhu cu đi vi ba loài N. oculata, I. galbana
và T. chui và vn đ cung cp luân trùng B. plicatilis cho các c s sn xut
ging cá bin ti Vit Nam.
Nhng đim mi ca lun án:
- Lun á
n là mt trong nhng công trình đu tiên  Vit Nam nghiên cu cht
lng dinh dng ca ba loài vi to N. oculata, I. galbana và T. chui liên
quan đn yu t dinh dng nuôi  qui mô ln - th tích 50 L và 2 m
3
.
- Lun án là mt trong nhng công trình đu tiên  Vit Nam cung cp cn c
đ s dng vi to làm thc n nuôi luân trùng, hng đn gii quyt vn đ
đm bo s lng, cht lng thc n sng (gm vi to và luân trùng) cho
các c s sn xut ging cá bin  Vit Nam.
nhiu châu lc khác. Cho đn thi đim hin ti, nuôi trng thy sn ni đa mc dù
vn chim sn lng ln vi các đi tng ch yu thuc h cá Chép nhng nuôi
hi sn vi đc đim d
in tích tim nng di dào và giá tr thng phm cao đc
d báo s phát trin vi tc đ nhanh [71].
Nuôi trng thy sn trên th gii đ
c d báo s tip tc phát trin theo các
hng chính sau [72]:
1. Thâm
canh hóa k thut nuôi.
5

Xu hng này din ra do áp lc cnh tranh din tích đt đai t các ngành
ngh khác, do vic khai thác din tích đt phi nông nghip phc v nuôi
trng thy sn b hn ch, do chi phí nhân công gia tng cng nh các chính
sách bo v môi trng ngày càng nghiêm ngt. Xu hng thâm canh hóa
đòi hi ngh nuôi trng thy sn phi thc s da vào tri thc, vn dng các
công c qun lý hin đi nh kho sát, nghiên cu sc ti ti đa ca thy
vc, giám sát cht lng nc, ng dng h thng thông tin đa lý (GIS) và
bn đ hóa.
2. a dng hóa đi tng nuôi; tìm kim các đi tng nuôi mi có giá tr cao.
Nhu cu sn phm thy sn cht lng cao  các nc phát trin và phc v
du lch đang làm tng nhu cu đi vi nuôi
hi sn, nht là tôm, đng vt
thân mm và các loài cá bin. ây
là xu hng đang din ra  Nht Bn và
các nc ông Nam Á nh Thái Lan, Indonesia và Vit Nam.
3. a dng hóa h thng nuôi và áp dng các k thut nuôi mi.
Xu hng này bao gm nuôi tng hp (liên kt nuôi thy sn vi các ngành
nông nghip khác trong cùng din tích) và phát trin các h thng nuôi bn

c giá tr trên 1 đn v khi lng sn phm cao hn nhiu
so vi các nc nuôi đa loài [20]. Do đó bê
n cnh vic tn dng ngun li và điu
kin t nhiên, nhiu nc châu Á, trong đó có Vit Nam đang có xu hng tng t
trng nuôi cá bin. Ngh nuôi cá bin đang đc tp trung chú ý, cho dù các nc
đang phát trin còn gp nhiu khó khn v mt k thut, trình đ công ngh còn
thp, cha hoàn toàn ch đng gii quyt con ging và thc n.
 Vit Nam, xu hng phát trin mnh ngh nuôi hi sn đc th hin r
õ 
chính sách ca Chính ph. Chng trình “Phát trin nuôi trng thy sn thi k
1999 – 2010” đt mc tiêu phn đu đn nm 2010 là: sn lng tôm sú – 360.000
tn; đng vt thân mm – 380.000 tn; cá bin nuôi – 200.000 tn.  có đc sn
lng trên, mc tiêu v sn lng con ging cn đt là: tôm ging – 35 t con; giáp
xác ngoài tôm – 500 triu con; đng vt thân mm –
khong 11 t con và cá bin –
khong 400 triu con ging [28]. Tính đn nm 2007, các ch tiêu din tích và sn
lng v c bn đã đt đ
c, nhng đáng lu ý rng ch tiêu v sn lng cá bin
(200.000 tn) ch đt 15.000 tn, tng đng 7,5% mc tiêu đ ra [4]! Mt trong
nhng nguyên nhân ch yu đc ch rõ là cha gii quyt đ
c nhu cu con ging,
trong khi tim nng th trng ni đa cng nh xut khu đi vi mt hàng cá bin
7

rt cao. Vì th, ngh nuôi cá bin vn tip tc đc chú trng trong chin lc phát
trin nuôi trng thy sn đn nm 2020 ca Chính ph vi mc tiêu đc điu
chnh nh sau: sn lng cá bin đn nm 2015 là 150.000 tn và nm 2020 là
200.000 tn; sn lng con ging cá bin đn nm 2015 là 115 triu con và nm
2020 là 150 triu con [4]. Các gii phá
p tng hp đã đc đa ra đ thc hin mc

trùng/Nauplius ca Artemia hoc đc b sung trc tip thông qua “vt
mang” là luân trùng và Nauplius ca Artemia.
Các c s sn xut ging cá bin Vit Nam có th ch đng ngun thc n là
u trùng Nauplius ca Artemia nh sn phm trng ngh có sn trên th trng,
nhng vn phi t sn xut vi to và luân trùng. Vì vy,
vic nghiên cu gii quyt
khâu cung cp vi to và luân trùng bo đm s lng cng nh cht lng cho giai
đon bt đu n ngoài ca u trùng đc xem là chìa khóa mang li thành công
trong sn xut ging nhân to cá bin. T đó, góp phn gii quyt mt trong nhng
thách thc [19] ln là con ging đ phát trin ngh nuôi cá bin  Vit Nam.
1.2. V
ai trò ca vi to đi vi nuôi hi sn.
Vai trò quan trng ca vi to đc khái quát hóa  Hình 1.1.

Hình 1.1. Vai trò ca vi to trong nuôi trng thy sn [41].
Quá trình sn xut ging và nuôi thng phm các
đi tng thu sn đu cn
đn vi to  nhng mc đ khác nhau. Vi to là ngun thc n thit yu cho giai
đon u trùng ca đng vt thân mm hai mnh v (đip, sò, vm ), chân bng (nh
bào ng, c hng…), giai đon u trùng ca mt s loài cá bin và tôm he cng
nh làm thc n nuôi đng vt ni (luân trùng, giáp xác chân chè
o, Artemia).

9

1.2.1. Vi to đi vi nuôi đng vt thân mm.
T nhng nm 1960, khi k thut nuôi u trùng đng vt thân mm đc phát
trin , to ti là ngun thc n quan trng mc dù nhiu gii pháp thay th đã đc
nghiên cu nh dùng men bánh mì, vi khun, thc n dng vi ht, to dng dch st,
dng bánh, to khô hay đông lnh [176]. Nhu cu s dng vi to làm thc n ch

to silic Haslea ostrearia phân b t nhiên trong ao  vùng duyên hi phía tây nc
Pháp hoc nuôi thu sinh khi trong điu kin nhân to [141].
1.2.
2. Vi to đi vi nuôi tôm he.
Vi to thng đc cho vào b nuôi u trùng tôm he t giai đon còn noãn
hoàng đ khi va chuyn sang giai đon Zoea là có thc n ngay. Các loài to
thng dùng trong nuôi tôm he là Tetraselmis chui, Chaetoceros gracilis và
Skeletonema costatum. Do thc n a thích ca u trùng tôm chuyn dn t thc vt
 giai đon Zoea sang đng vt  giai đon Mysis nên lng to cho n gim dn.
Tuy nhiên, vn cn mt lng to nht đnh đ cho và
o b ng nuôi u trùng tôm
nhm n đnh cht lng nc. K thut nuôi tôm “trong cùng mt b” là k thut
trong đó to và u trùng đc nuôi chung. B nuôi đc đt ngoài tri và bón phân
đ to phát trin, đn lt to đc u trùng tôm s dng làm thc n. Ch đ cho
n to đi vi u trùng tôm he đc th hin  Bng 1.
1.
Bng 1.1. Mt đ (tb/mL) to cho n đi vi u trùng tôm he [192].
Giai đon
Chaetoceros gracilis Tetraselmis chui
N5 – N6 60.000 0 – 15.000
Z1 100.000 – 120.000 30.000
Z2 120.000 35.000
Z3 120.000 35.000
M1 100.000 30.000
M2 75.000 20.000
M3 50.000 – 75.000 20.000
PL1 – PL5 20.000 – 75.000 5.000 – 20.000
Các loài to dùng làm thc n cho u trùng tôm he có đng kính t bào t
5µm (nh Isochrysis sp.) đn 10 – 20µm (nh Tetrselmis sp.). To có kích thc t
bào ln hn nh Prorocentrum micans (32×25µm) cng đã đc th nghim nhng

3.2. Vi to là thc n cho các loài làm thc n sng cho u trùng cá bin.
Các loài to bin là thc n tt nht đ nuôi luân trùng và nng sut nuôi có
th đt rt cao nu cung cp đy đ to. Vic nuôi luân trùng bng to đc thc
hin theo hai hình thc: gi c đnh th tích b nuôi to đ mt đ luân trùng tng
dn lên hoc gi c đnh mt đ luân trùng bng cách thêm to và
o theo s tng dn