Chủ đề 3:
Ảnh hưởng của già hóa dân số
đối với sự phát triển kinh tế- xã hội.
I. Các khái niệm
1. Dân số là gì?
- Dân số là đại lượng chỉ số lượng người trong một đơn vị
hành chính hay một quốc gia, một châu lục hoặc cả hành tinh
chúng ta tại một thời điểm nhất định.
Biểu đồ dân số thế giới qua các năm
( Nguồn: vov.vn)
( Nguồn: Địa lí kinh tế Việt Nam)
2. Sự già hóa dân số là gì?
- Khái niệm: già hóa dân số là hiện tượng tỉ lệ người cao tuổi
trong tổng số dân có xu hướng liên tục tăng sau các năm.
Bảng1: Tốc độ tăng dân số cao tuổi Nhật Bản giai đoạn 1950-2004
(Nguồn: Cục Thống kê, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản)
Bảng 2: tháp dân số điển hình của châu Phi và châu Âu
- Chỉ số già hóa dân số là một trong những chỉ tiêu quan trọng
biểu thị xu hướng già hóa của dân số
A
1
=
60
0 14
P
P
+
−

*
100

trình độ của lực lượng sản xuất thì nó tạo ra động lực thúc đẩy
lực lượng sản xuất phát triển và ngược lại
- Cơ chế kinh tế: cơ chế hoạt động của thị trường có tác động
lớn đối với sự phát triển KT- XH
- Kiến trúc thượng tầng: bao gồm những quan điểm chính trị,
pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật cùng với
những thiết chế xã hội tương ứng của chúng như nhà nước,
đảng phái, các đoàn thể xã hội có ảnh hưởng to lớn đến sự
phát triển kinh tế
Từ những yếu tố trên, có thể thấy dân số là một phần cấu
thành nên lực lượng sản xuất. Chúng có vai trò hết sức quan
trọng quyết định đến sự phát triển kinh tế- xã hội. Hơn thế
nữa, sự thay đổi về cơ cấu dân số, mà xu hướng chung là tình
trạng già hóa dân số có tác động lớn hơn cả, đó là một vấn đề
đang được cả thế giới quan tâm.
Để hiểu rõ hơn về tác động của già hóa dân số với sự phát
triển kinh tế- xã hội, chúng ta bắt đầu đi sâu vào tìm hiểu ở
phần sau
2. Ảnh hưởng của già hóa dân số đối với sự phát triển kinh tế- xã
hội
• Đối với kinh tế
a. Ảnh hưởng tích cực:
"Già hóa không phải là gánh nặng mà là một tiến trình tất yếu, là một
thành tựu. Điều quan trọng là những thành tựu đó phải được phát
huy. Phát huy là vấn đề số 1 rồi mới đến vấn đề số 2: Chăm sóc"-
TS Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ
nhấn mạnh
Ông Bruce Campbell, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc
(UNFPA) tại Việt Nam cũng khẳng định, già hóa dân số phản ánh
những thành công trong quá trình phát triển của con người. Hiện

+ Đầu tư giảm, đặc biệt với các ngành như ngân hàng, chứng
khoán, bất động sản, kinh doanh,
+ Tiêu dùng: giảm đối với một số hàng hóa như giải trí, thời
trang,
+ Thiếu lao động do số lượng người trong độ tuổi lao động giảm,
đòi hỏi cần phải nhập khẩu lao động

VD: CNTT là ngành cần lao động trẻ
• Ảnh hưởng tới xã hội
a. Ảnh hưởng tích cực
- Già hóa dân số phản ánh sự phát triển kinh tế - xã hội và những thành
công trong công tác DS-KHHGĐ. Khi kinh tế, y tế, giáo dục phát triển
thì con người có dinh dưỡng đầy đủ hơn, có ý thức giữ gìn vệ sinh hơn,
được bảo vệ chăm sóc sức khoẻ tốt hơn nên tuổi thọ cao hơn, NCT
trong xã hội ngày càng nhiều hơn. Trong khi đó, nhờ làm tốt công tác
DS-KHHGĐ nên mỗi cặp vợ chồng sinh ít con hơn, số trẻ em trong tổng
dân số có xu hướng giảm.
Áo: xếp thứ 5 về tỷ lệ công dân có độ tuổi từ 65 trở lên nhưng cũng đứng thứ 13 về nước có chất
lượng sống tốt nhất thế giới- theo OECD
- Người cao tuổi là một kho tàng kiến thức kinh nghiệm sống, kiến thức
của cái tuổi “gừng càng già càng cay” .Người cao tuổi góp phần
quan trọng trong việc khuyên dạy con cháu dòng họ , giúp nhiều
người áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, kinh
doanh
có nhiều kinh nghiệm về thời tiết dự đoán được mưa, bão, sóng thần
để tránh kịp thời các thiệt hại trong các vấn đề kinh tế hay phục vụ
tốt cho mùa màng, góp phần làm năng suất lao động tăng lên ,
nâng cao chất lượng cuộc sống thúc đẩy kinh tế phát triển
- Hệ thống phúc lợi xã hội phát triển
- HDI tăng do tuổi thọ trung bình tăng

không nơi nương tựa lớn trong khi các trung tâm bảo trợ xã hội thì
không có nhiều, không phải NCT nào cũng may mắn được đưa vào các
trung tâm đó được chăm sóc, họ phải tự lao động kiếm ăn trong khi sức
khỏe không tốt và bệnh tật thì không được chữa trị. Thậm chí NCT ở
một số vùng nông thôn khó khăn họ vẫn là trụ cột kinh tế cho gia đình.
+ Gánh nặng kinh tế đặt lên vai con cái NCT vì họ khi còn trẻ phải bươn
hải kiếm sống nuôi gia định không phải ai cũng ý thức đc việc tích lũy
khi về già họ phải phụ thuộc nhiều vào con cái. Đây cũng là nguyên
nhân lớn đến vấn đề bạo lực gia đình với người già …
3. Liên hệ với thực trạng tại Việt Nam
- Nước ta bước vào giai đoạn dân số vàng từ năm 2007 và hiện
bước vào giai đoạn dân số đang già
- Dân số nước ta đang già hóa với tốc độ chưa từng có trong lịch
sử
Để chuyển từ dân số vàng sang dân số già, Pháp cần 115 năm,
Thụy Điển mất 70 năm còn Việt Nam sẽ chỉ cần 15-20 năm ( theo
Quỹ dân số Liên Hợp quốc)
Tuổi thọ của người Việt Nam đã đạt được mức gia tăng rất nhanh,
gấp khoảng 1,5 lần mức gia tăng tuổi thọ trung bình trên thế giới.
Nếu như trong 50 năm qua, tuổi thọ bình quân của người dân trên
thế giới tăng 20 tuổi (từ 48 lên 68) thì tuổi thọ của người Việt Nam
đã tăng từ 40 tuổi lên 73 tuổi (theo Tổng cục dân số- KHHGĐ Việt
Nam)
Tỉ lệ người cao tuổi trong tổng số dân có xu hướng tăng mạnh, tỉ lệ sinh
và tỉ lệ chết giảm, tuổi thọ người dân được nâng lên, nhiều người
sống lâu hơn là điều rất phấn khởi. Điều đó cũng phản ánh sự phát
triển kinh tế và những thành công trong các chính sách phát triển
kinh tế. Khi kinh tế phát triển con người đầy đủ dinh dưỡng hơn, thu
nhập khá hơn, điều kiện sống của họ an toàn hơn, được bảo vệ
chăm sóc sức khỏe tốt hơn nên tuổi tho cao hơn.Tuy nhiên, tình

khoán
- Khi dân số già đi tính an toàn của các khoản đầu tư phải được
coi là ưu tiên hàng đầu bởi vậy việc giao phó cho những người
chuyên nghiệp quản lý tài sản của họ là điều cần thiết.
- Áp dụng nhiều giải pháp trong đó chú trọng tới đa dạng hoá
danh mục đầu tư, gia tăng tỷ lệ lợi tức trên tài sản và cân đối
giữa các khoản thu chi trong ngân sách
- Tăng cường phát triển hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe để
ngày càng nâng cao tuổi thọ dân cư => HDI tăng
- Có định hướng cồn việc phù hợp cho những ngươi fcao tuổi
khỏe mạnh để tăng khả năng đóng góp của họ
- Nới rộng tuổi nghỉ hưu đối với một số ngành nghề không đòi
hỏi nhiều thể lực.
IV. Kết luận
- Già hoá dân số là một vấn đề toàn cầu đang được nhiều quốc
gia trên thế giới quan tâm mang tính lâu dài và không thể đảo
ngược.
- Già hoá dân số đang diễn ra mạnh mẽ, kéo theo nhiều vấn đề
kinh tế-xã hội cần phải giải quyết.
- Việt Nam là nước đang phát triển, có thu nhập thuộc hàng
trung bình nhưng ở mức thấp, đang bước vào giai đoạn già
hóa dân số với tốc độ cao. Cần có những giải pháp, những
chính sách đặc biệt là về an sinh xã hội cho người cao tuổi
nhằm chăm sóc, phát huy tài năng trí tuệ của họ.