Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
A. MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông nói chung, chất lượng môn Lịch sử nói riêng là
nhiệm vụ cần kíp của chúng ta…có nhiều biện pháp nhiều yếu tố để nâng cao chất lượng
giáo dục, trong mỗi yếu tố và biện pháp phải cần phát huy tính tích cực của học sinh trong
việc nhận thức tình huống có vấn đề và tự mình tìm câu giải đáp cho vấn đề đặt ra. Bên
cạnh đó phải chống việc học nhồi nhét theo quan niệm sai lầm “Học sử chỉ cần nhớ chứ
không cần suy nghĩ ”. Chính quan niệm và cách học này làm tê liệt sự thông minh sáng tạo
và hứng thú học tập của học sinh.
Để đạt được kết quả tốt trong dạy và học trong trường phổ thông nói chung, môn Lịch
Sử nói riêng ta phải đổi mới phương pháp, biện pháp dạy và học.
Người giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động của học sinh từ khâu đầu
tiên đến khâu kết thúc giờ học. Từ cách ổn định lớp kiểm tra bài củ đến học bài mới, củng
cố dặn dò, những hoạt động đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tự giác chủ động,
tích cực sáng tạo và ngày càng yêu thích say mê môn học.
Vậy làm thế nào để học sinh hứng thú say mê trong giờ học lịch sử?.
Bản thân lịch sử loài người và bộ môn Lịch Sử là nguồn cảm hứng, là sự kích thích, sự
say mê học tập của học sinh. Nhưng không phải dạy như thế nào cũng gây được hứng thú
cho học sinh, bởi vì giáo dục lịch sử phải là công việc sáng tạo. Không phải cứ biết sử là
dạy được sử, cũng như không phải chỉ nghe nhạc là đã có thể trở thành nhạc sĩ.
Chúng ta phải có nội dung dạy học chính xác, khoa học, phải có phương pháp dạy học
đúng để giúp học sinh biết học sử, biết tư duy có phê phán, phân tích những sự kiện của
quá khứ và hiện tại, phải hướng dẫn các em biết khái quát và tranh luận các vấn đề lịch sử.
Một trong những phương pháp quan trọng để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho
học sinh trong giờ học nói chung, giờ học lịch sử nói riêng, đó là phương pháp sử dụng câu
hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học
Trang 1
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
sinh trong dạy học lịch sử. Quá trình hoạt động chung thống nhất giữa thầy và trò nhịp
nhàng , sẽ làm học sinh nắm vững hơn những tri thức, hình thành kĩ năng và bồi dưỡng

vãng nhiều câu trả lời xác đáng cho hôm nay và ngày mai.
Chính vì vậy mà .G.Tsecnưsepxki nhà tư tưởng dân chủ Nga thế kỷ XIX đã nói rằng:
“Có thể không biết không say mê học tập môn Toán có thể không biết hàng nghìn môn
khoa học khác nhưng dù sao đã là người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có
thể là một con người không phát triển đầy đủ về trí tuệ”
Như vậy giáo dục lịch sử nói chung dạy Lịch Sử ở trường nói riêng ta phải làm thế nào
để phát triển tư duy gây hứng thú học tập cho học sinh, vậy trước hết gợi cho học sinh phải
phát hiện vấn đề cần tìm hiểu, hay nói một cách khác “Đặt học sinh vào tình huống có vấn
đề”. Không thấy vấn đề không giải quyết vấn đề, vì việc học tập là một hình thức của việc
nhận thức khoa học, là một chuỗi các vấn đề được đặt ra và được nhận thức ở mức độ cao
hơn.
Có nhiều hình thức để tạo tình huống có vấn đề và giải quyết vấn đề như so sánh, phân
tích, đặt câu hỏi sử dụng các loại tư liệu tham khảo, đồ dùng trực quan, công nghệ thông
tin…
Một điểm quan trọng mà từ kinh nghiệm thực tiễn của giáo viên ở trường, dạy như một
công thức giáo điều rập khuôn, nếu sử dụng câu hỏi thì câu hỏi đặt ra quá đơn giản, chỉ đòi
hỏi học sinh trả lời có hoặc không. Điều này không giúp ích gì trong việc tạo hứng thú cho
hocl sinh.
Trái lại câu hỏi quá khó không vừa sức thì dễ làm các em nản chí,chính vì vậy câu hỏi
phải vừa đóng vừa mở. Vì vậy việc đặt câu hỏi có vai trò rất quan trọng trong giờ dạy học
Lịch Sử nói riêng và các môn học khác nói chung sẽ phát huy được tính tích cực và gây
hứng thú đối với học sinh.
Trang 3
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Ở trường THPT Nguyễn Huệ đa số học sinh còn lười học, chưa say mê môn học Lịch
Sử. Nếu học thì các em chỉ học đối phó nhưng sự say mê và hứng thú thật sự chưa có. Vì
vậy nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu. Đa số các em chưa
độc lập suy nghĩ để trả lời câu hỏi mà phải lệ thuộc hoàn toàn vào sách giáo khoa, hay chỉ
nêu một mốc thời gian mà không diễn tả được thời gian đó nói lên sự kiện gì. Bởi vậy bản

Ví dụ: Khi dạy Bài 1: Nhật Bản (chương I, Sách giáo khoa lịch sử 11, trang 4).
Tôi đặt câu hỏi:
Vì sao trong cùng một hoàn cảnh Châu Á (Giữa thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX), Nhật thoát
khỏi số phận là nước thuộc địa trở thành một nước đế quốc chủ nghĩa hùng mạnh?
Ví dụ: Khi dạy Lịch sử lớp 12. Bài 13 “Phong trào dân chủ ở việt nam từ 1925-1930”
(Sách giáo khoa lịch sử 12, trang 76).
Sau khi kiểm tra bài củ (Nội dung bài 12), tôi hướng dẫn học sinh đi đến nhận định
rằng: ”Cách mạng Việt Nam đang đứng trước một cuộc khủng hoảng về đường lối cách
mạng”. Thực chất là khủng hoảng về vai trò lãnh đạo cách mang của một giai cấp tiên tiến
nhất trong xã hội.
Tôi đặt câu hỏi:
Muốn giải quyết sự khủng hoảng này trước hết cần phải có điều kiện gì?
Tôi để học sinh suy nghĩ và phát biểu, các em có nhiều ý kiến khác nhau( Ví dụ; cần có
sự chuyển biến căn bản trong xã hội Việt Nam hoặc cần có sự ra đời và trưởng thành
của một giai cấp, cần có nhân vật lịch sử nhận thức được sứ mệnh của thời đại.)
Tôi đánh giá ý kiến trên và giới thiệu bài mới :”Ta hãy xem lịch sử giải quyết những
vấn đề trên như thế nào?” tôi vào bài mới.
+ Câu hỏi xác định mối liên hệ xâu chuỗi giữa các câu hỏi với các sự kiện, hiện
tượng sau khi học kết thúc một chương.
Một trong những biện pháp sư phạm là xác lập mối liên hệ giữa câu hỏi với sự kiện,
hiện tượng lịch sử trong một chương đã học. Nhưng bên cạnh đó câu hỏi phải mang tính
chất thảo luận, theo trò chơi ô chữ.
Trang 5
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
Ví dụ: Sau khi học xong (Chương I. Phần lịch sử Việt nam “Việt Nam từ 1858 đến cuối
thế kỷ XIX” Sách giáo khoa lịch sử 11, trang 106).
Tôi tổ chức cho các em Trò chơi ô chữ giúp các em xâu chuỗi các sự kiện hiện tượng
lịch sử với nhau, từ đó các em khắc sâu hơn kiến thức, tăng thêm hứng thú học tập thông
qua câu hỏi gợi ý:
Câu 1. Từ Vũng Tàu để đến Sài gòn và Gia Định Pháp đi trên con sông nào?

N
T H Ấ T T H U Y Ế T
A N
G
I Ê R I
Từ hàng dọc: CẦN VƯƠNG
Những ô trống tôi làm sẵn ở nhà bằng giấy Roki hoăc sử dụng máy chiếu, sắp xếp có
thứ tự, để các em dễ tranh luận và tìm ra chìa khóa của ô chữ là CẦN VƯƠNG.
Cách lập bảng như vậy hợp với cách sử dụng câu hỏi sẽ có hiệu quả, không chỉ nắm
kiến thức mà còn có tác dụng giáo dục , rèn luyện kĩ năng kĩ xảo, phát triển tư duy cho học
Trang 6
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
sinh và tạo sự hứng thú cho các em trong quá trình ôn lại nội dung một chương, khi qua
chương mới.
+ Câu hỏi có tính chất phân tích, nhận định, đánh giá:
Có thể loại câu hỏi này bắt đầu một mục hoặc đang trình bày một vấn đề, hay nội dung
dẫn dắt, kết luận:
Ví dụ: Khi giảng phần 2 của Mục I trong bài 17: “Chiến tranh thế giới lần hai ( 1939-
1945)” Sách giáo khoa lịch sử 11, trang 106. Trong mục 2 có sự kiện: “Liên Xô và Đức ký
hiệp ước không xâm phạm lẫn nhau (23-8-1939)”
Tôi đặt câu hỏi:
Tại sao Liên Xô kí hiệp ước không xâm phạm với Đức?
Tại sao Phát Xít chấp nhận điều này?
Ví dụ: Khi dạy bài 15 “Phong trào dân chủ 1936-1939” (Sách giáo khoa lịch sử 12,
trang 98).
Khi nói đến chủ trương của Đại Hội Quốc Tế lần thứ VII(1935)….Trong tình hình
chuyển biến như trên (Về yêu cầu cách mạng Thế Giới và phong trào cách mạng nước
Pháp).
Tôi hỏi:
Đảng ta có thể vẫn giữ chủ trương đánh đổ thực dân Pháp và phong kiến được

 !"#$
%&'()*)+,-()
!"./
#
0123)2)+,-(4
#56&7'

8+02
$.9$')
1)#!"
./#
$0
23)2)+,-($:0
Đ
8+02
$.9;
2.$<
8$.9
;;
Trang 9
Hai lµ=
!"5>6
!"$7?/@
&5'
AB76C5
D9
&$C7E
&>@58
5:F!"
76)

Qua những giờ học như vậy tôi đã kết hợp, hợp lí hoạt động độc lập của học sinh với
việc lĩnh hội kiến thức có sẵn, giúp học sinh hiểu và đi đôi với khả năng khắc sâu sự kiên.
Hơn nữa nhờ được khuyến khích tự lực trong quá trình học tập mà các em bước đầu có
sự độc lập suy nghĩ trước những vấn đề có tính thời sự. Chính những hoạt động tự lực đó
của học sinh vừa là phương tiện vừa là kết quả của quá trình giáo dục của chúng ta.
Với việc áp dụng đề tài “Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây
hứng thú cho học sinh trong học lịch sử” Đối với khối lớp 11 và 12 trải qua một năm học
lớp 10 và học kì I lớp 11(Khối11). Cả năm lớp 11 và kì I lớp 12 (Khối12).
Kết quả bộ môn lịch sử hiện nay như sau:
KHỐI 12
Trang 10
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
LỚP
(2012-2013)
Cả năm (2011-2012) Học kì I( 2012-2013)
Trên TB Dưới TB Trên TB Dưới TB
12A1 83,3% 16,7% 96% 4%
12A3 83,3% 16,7% 89% 11%
12A11 81,2% 18,8% 93,8% 6,2%
KHỐI 11
LỚP Cả năm (2011-2012) Học kì I( 2012-2013)
Trên TB Dưới TB Trên TB Dưới TB
11A1 83,7% 16,3% 93,9% 6,1%
11A2 87,5% 12,5% 97,9% 2,1%
11A3 76,9% 23,1% 100% 0%
11A4 86,4% 13,6% 97,7% 2,3%
11A5 85,1% 14,9% 95,7% 4,3%
Trang 11
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
C. KẾT LUẬN

trường THPT Nguyễn Huệ nói riêng và các trường THPT nói chung.
Trên đây là những vấn đề tôi đã đúc kết thành kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy
môn Lịch Sử. Vậy hiểu biết và kinh nghiệm chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tôi rất
mong sự góp ý, và điều chỉnh của quý thầy cô, để đề tài được hoàn thiện hơn.
Giáo viên thực hiện
Trần Thị Thu Thủy
Trang 13
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Gây hứng thú học tập lịch sử- năm 1983.
(Nhà xuất bản giáo dục)
2.Phương pháp dạy học lịch sử- Năm 2001.
(Nhà xuất bản giáo dục)
3.Sách giáo khoa lịch sử 11 –Năm 2012
(Nhà xuất bản giáo dục)
4.Sách giáo khoa lịch sử 12 –Năm 2012
(Nhà xuất bản giáo dục)
5.Sách giáo viên lịch sử 11 cơ bản-Năm 2008
(Nhà xuất bản giáo dục)
6.Sách giáo viên lịch sử 12 cơ bản-Năm 2008
(Nhà xuất bản giáo dục)
Trang 14
Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử
E. MỤC LỤC
A-MỞ ĐẦU
I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI…………………………………………… Trang 1
II. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU……………………………… Trang 2
III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU………………………………… Trang 2
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………………… Trang 2

Hội đồng khoa học nghành:
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
……………………………………
Trang 16