Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
MỤC LỤC
I. ĐẶT VẤN ĐỀ 2
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4
1. Giải thích thuật ngữ 4
2. Nhận ra sự giống nhau và khác nhau 7
III. KẾT THÚC VẤN ĐỀ 18
1. Kết quả 18
2. Bài học kinh nghiệm 18
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
1. SGK, SGV lịch sử 7 20
2. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn lịch sử THCS 20
3. Từ điển Lạc Việt 2009 20
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 1
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông có vai trò rất quan trọng, nó cung cấp
cho người học những kiến thức cơ bản về lịch sử phát triển của xã hội loài
người và lịch sử dân tộc, Trên cơ sở đó giáo dục, khơi dậy những tình cảm, tư
tưởng, đạo đức làm chuẩn mực cho mọi hành vi trong cuộc sống, góp phần phát
triển toàn diện học sinh.
Dạy học lịch sử ở trường phổ thông nói chung, lịch sử lớp 7 nói riêng học
sinh phải nắm vững các sự kiện, các mốc thời gian, phải biết so sánh các sự
kiện, … từ đó có cái nhìn khái quát quá trình lịch sử mà mình đã học.
Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay, việc phát huy tính tích cực học
tập của học sinh nhằm nâng cao chất lượng học tập bộ môn đang là mối quan
tâm hàng đầu. Riêng với bộ môn lịch sử, người giáo viên cũng không ngừng
tìm kiếm, vận dụng các biện pháp để phát huy vai trò chủ thể của học sinh, nâng
cao chất lượng giáo dục.
Trong quá trình dạy học lịch sử lớp 7 tại Trường THCS Lạc Hòa tôi đã
không ngừng đi sâu vào tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến những hạn chế của

làm cho việc hiểu, ghi nhớ khó từ đó tiếp thu và nghi nhận tri thức bị hạn chế
(đặc biệt là trong việc học các môn xã hội). Để giải quyết vấn đề này trong quá
trình dạy học môn lịch sử giáo viên cần cho học sinh hiểu các khái niệm trong
quá trình hướng dẫn học sinh khám phá và tiếp nhận tri thức.
Khái niệm ở đây không phải là tất cả các khái niệm mà chỉ là những khái
niệm quan trọng, những khái niện liên quan đến chương trình lịch sử lớp 7 mà
thôi. Để thực hiện biện pháp này ta có nhiều cách nhưng tựu trung lại có ba
cách sau là hiệu quả nhất:
Cách thứ nhất: đầu năm giáo viên cung cấp cho học sinh những khái
niệm trong chương trình lớp 7 thông qua một bản in, từ đó học sinh có thể tự
photo cho mình một bản (chỉ mất 300 VND):
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 4
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
- Phong kiến (phong là phong tước, phong vị; kiến là ban phát
ruộng đất): là quá trình phong tước, phong vị và ban phát ruộng
đất cho nhau.
- Lãnh địa phong kiến: là vùng đất riêng của lãnh chúa phong kiến.
- Giai cấp: là tập hợp người đông đảo có địa vị như nhau trong hệ
thống sản xuất, có quyền lợi chung, phân biệt với tập hợp người
khác.
- Tầng lớp: tập hợp người thuộc một hoặc nhiều giai cấp trong xã
hội có địa vị xã hội và những lợi ích như nhau.
- Văn hóa: là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng
tạo trong quá trình lịch sử.
- Văn hiến: truyền thống văn hóa lâu đời và tốt đẹp.
- Ngụ binh ư nông: cho quân lính luân phiên nhau về quê làm
ruộng ở làng xã trong thời bình. Lúc chiến tranh tất cả đều ra
trận.
- Niên hiệu: danh hiệu của vua được đặt khi lên ngôi để thần dân
trong nước gọi, đồng thời để tính năm trị vì.

không dài dòng, dễ hiểu, tránh mơ hồ. Nếu không đáp ứng được yêu cầu này rất
dễ phản tác dụng: học sinh khó nhớ, tăng dung lượng kiến thức bài học, học
sinh sợ môn sử, …
Để học sinh nhớ tốt, trong dạy học lịch sử, cần tìm hiểu khái niêm, giáo
viên nên đặt câu hỏi để học sinh tự tìm hiểu trước. Nếu học sinh trả lời đúng thì
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 6
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
cần tuyên dương và khuyến khích bằng điểm số. Làm như vậy sẽ để lại ấn
tượng sâu sắc hơn là giáo viên tự cung cấp cho học sinh.
Cách thứ ba: Kết hợp cách thứ nhất và cách thứ hai. Có nghĩa là đầu
năm giáo viên cung cấp cho học sinh một hệ thống các khái niệm nhưng đến
mỗi đơn vị bài học giáo viên vẫn yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm liên quan
đến bài học. Đây chính là cách hiệu quả nhất.
Giải thích nghĩa của khái niệm tưởng chừng không có ý nghĩa đối với
lịch sử 7 nhưng thực chất lại rất quan trọng. Ta thử hình dung, nếu học sinh
không nắm được khái niệm “tầng lớp” và “giai cấp” thì điều gì sẽ xảy ra? Chắc
chắn sẽ có nhiều học sinh lẫn lộn giữa hai khái niệm này và đưa ra câu trả lời
sai. Bên cạnh đó, khi khắc sâu được khái niệm, học sinh sẽ nhớ được lâu và như
vậy các em có thể sử dụng nó bất cứ lúc nào, ở đâu, và dù ai hơi đến cung trả
lời được.
Có lẽ trong cuộc đời giáo viên không gì hạnh phúc hơn khi học sinh của
mình có thể vận dụng kiến thức do mình hướng dẫn vào cuộc sống.
2. Nhận ra sự giống nhau và khác nhau
Nhận ra sự giống nhau và khác nhau, trong thực tế được xem là cốt lõi
của tất cả các nhận thức.
Thực chất nhận ra sự giống nhau và khác nhau là cách gọi khác của quá
trình so sánh. Chìa khóa giúp cho so sánh có hiệu quả là nhận ra những đặc tính
quan trọng của sự việc hiện tượng. Những đặc tính quan trọng này được dùng
như cơ sở cho việc nhận ra sự giống nhau và khác nhau.
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 7

Cụ thể?
Học sinh dễ dàng trả lời: XHPK ở Trung Quốc hình thành sớm hơn, vào
thế kỉ III TCN, còn ở châu Âu mãi đến thế kỉ V mới hình thành.
Từ đó giáo viên kết luận.
Tương tự như vậy, giáo viên có thể cho học sinh so sánh thời gian hình
thành xã hội phong kiến của châu Âu, Trung Quốc, các nước Đông Nam Á, Ấn
Độ, Việt Nam ở các bài tiếp theo. Theo đà đó các em sẽ không cần cố ý ghi nhớ
cũng sẽ nhớ vì thông tin được lặp lại nhiều lần.
Sau mỗi câu hỏi giáo viên phải đưa ra kết luận cuối cùng cho học sinh.
Thực tế nhiều học sinh khi học xong chương trình lịch sử lớp 7 không trả
lời câu hỏi về thời gian hình thành xã hội phong kiến như trong chương trình.
Cho nên việc cho học sinh nắm điều này là rất quan trong. Và so sánh đã góp
phần giải quyết được vấn đề này.
Ví dụ 2: Cũng trong bài 4 nhưng ở mục 2 – Xã hội Trung Quốc thời
Tần – Hán, giáo viên cho học sinh so sánh thời gian tồn tại của nhà Tần và nhà
Hán. Từ đó đi vào tìm hiểu nguyên nhân của hiện tượng đó.
Thứ hai: Đơn vị bài học là những bài khái quát, ôn tập thì nội dung so
sánh cần phức tạp hơn, nhiều tiêu chí hơn. Các tiêu chí đó khái quát cho một
phần hay cả một chương. Giáo viên cần sắp xếp những điểm giống nhau và
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 9
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
khác nhau thành một bảng hay biểu đồ sẽ giúp học sinh hiểu tốt hơn và sử dụng
kiến thức đó tốt hơn.
Trong dạng đơn vị bài học này để không mất thời gian giáo viên nên sử
dụng bảng phụ trên đó kẻ bảng và ghi các tiêu chí so sánh. Giáo viên chỉ đặt câu
hỏi để học sinh lên bảng điền thông tin, từ đó tìm ra tri thức mới.
Ví dụ 1: Dạy bài 7 – Những nét chung về xã hội phong kiến, giáo viên
có thể đưa ra bảng sau:
Những đặc
điểm

dân lĩnh canh
Lãnh chúa phong
kiến và nông nô
Phương thức bóc
lột
Địa tô
Thể chế nhà nước
Quân chủ
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 11
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
Ví dụ 2: bài 17 – Ôn tập chương II và chương III, phần bài tập về nhà, giáo
viên hướng dẫn học sinh về nhà lập bảng
Thành tựu Thời Lý Thời Trần Nhận xét
Kinh tế
Văn hóa
Giáo dục
KH – NT
Pháp luật
Sau khi giải quyết các vấn đề trên lớp giáo viên yêu cầu học sinh trình
bày phần bài tập về nhà. Những học sinh khác nhận xét, bổ sung. Cuối cùng
giáo viên kết luận và đưa ra bảng đáp án đúng cho bài tập này.
“Nhận ra sự giống nhau và khác nhau” rất dễ sử dụng và mang lại
hiệu quả cao. Sử dụng nó giáo viên có thể phát huy khả năng nhận biết, đánh
giá, nhận xét vấn đề của học sinh.
3. Khái quát nội dung bằng giàn ý(biện pháp này chỉ vận dụng trong
phần LỊCH SỬ VIỆT NAM).
Trong quá trình học sinh học phần Tập làm văn ở môn Ngữ văn, giáo viên
thường cho học sinh nắm giàn bài ở mỗi thể loại (tự sự, nghị luận, thuyết
minh, …), trên cơ sở đó học sinh làm bài tập làm văn tốt hơn. Ngữ văn là môn
học có tính trừu tượng cao hơn lịch sử mà vẫn vận dụng dàn ý vậy tại sao ta

Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 13
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
- Chợ búa, các trung tâm buôn bán hình thành ở đâu?
- Những trung tâm buôn bán lớn?
- Buôn bán với những nước nào?
Trình bày một cuộc kháng chiến (hoặc cuộc khởi nghĩa)
a. Nguyên nhân
b. Diễn biến
- Các mốc thời gian
- Về phía quân địch
+ Lực lượng?
+ Ai là người chỉ huy?
+ Chúng tiến quân bằng những đường nào?
- Về phía ta
+ Ai chỉ huy đánh địch
+ Đánh chúng như thế nào ( dựa trên hướng tiến quân
của chúng)
c. Kết quả
d. Ý nghĩa
Văn hóa
- Tôn giáo nào phát triển?
- Các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian?
- Kiến trúc có những công trình nổi tiếng nào?
- Điêu khắc có những công trình nào? Trình độ ra sao?
Luật pháp
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 14
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
- Ban hành bộ luật nào?
- Một số nội dung của bộ luật đó?
- So sánh với bộ luật của triều đại trước? Nhận xét?

Quân bộ theo đường Lạng Sơn
Quân thủy theo đường sông Bạch Đằng
- Về phía ta ( trình bày trên cơ sở hướng tiến quân của giặc)
Lê Hoàn trực tiếp chỉ huy kháng chiến
Ông cho đóng cọc trên sông Bạch Đằng để ngăn chặn
giặc, buộc chúng rút lui. Trên bộ ta cũng chặn đánh chúng quyết liệt, gây
cho chúng nhiều tổn thất.
Kết quả: Quân Tống đại bại, Hầu Nhân Bảo bị giết
Ý nghĩa: biểu thị ý chí chống giặc của nhân dân ta, nền độc lập dân
tộc được giữ vững.
Tương tự như vậy, chúng ta có thể thực hiện ở những bài khác.
Ví dụ 2(trình bày theo dàn ý khinh tế): Dạy bài 9 - Nước Đại Cồ Việt
thời Đinh – Tiền Lê, mục II
1
– Bước đầu xây dựng nền kinh tế tự chủ,
yêu cầu học sinh thực hiện theo giàn ý:

a. Nông nghiệp
- Ruộng đất là của làng xã chia cho nông dân cày cấy rồi nộp thuế
cho nhà vua
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 16
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
- Các chính sách: vua thuờng tổ chức lễ tịch điền, mở rộng khai
hoang, coi trọng thuỷ lợi.
- Kết quả: nông nghiệp ngày càng ổn định và buớc đầu phát triển.
b. Thủ công
- Nhà nuớc lập các xưởng thủ công và tập trung đuợc nhiều thợ giỏi
- Các nghề thủ công trong nhân dân tiếp tục phát triển như dệt lụa,
kéo tơ, …
c. Thương nghiệp

1. Kết quả
Năm học 2009 – 2010 (Kết quả của HK I)
Tổng số HS Giỏi Khá Trung bình Yếu
113 15.2% 17.9% 55.8% 11.1%

Năm học 2010 – 2011 (Kết quả của HK I)
Tổng số Giỏi Khá Trung bình Yếu
2. Bài học kinh nghiệm
Trong quá trình vận dụng những biện pháp trên vào bài giảng tôi rút ra một số
kinh nghiệm sau:
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 18
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
Người giáo viên phải biết kết hợp hài hòa mục tiêu cần đạt, chuẩn kiến
thức với nội dung cách làm mới. Có như vậy tiết dạy mới bảo đảm nội dung.
Khi vận dụng người giáo viên phải sếp xếp thời gian hợp lí, nếu không sẽ
không đủ thời gian cho mỗi tiết dạy.
Giáo viên cần vận dụng thường xuyên để những biện pháp trên trở thành
một kĩ năng của học sinh. Được như vậy cả giáo viên và học sinh đều rất thoải
mái và có nhiều thời gian hơn cho tiết học để nâng cao, mở rộng, …
Lạc Hòa, ngày tháng năm 2010
Người thực hiện
NGUYỄN ĐỨC DŨNG
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 19
Sáng kiến kinh nghiệm lịch sử 7
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. SGK, SGV lịch sử 7
2. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn lịch
sử THCS
3. Từ điển Lạc Việt 2009
Người thực hiện: Nguyễn Đức Dũng Trang 20