Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 1
-
CẢI TIẾN VÀ SÁNG TẠO
ĐỒ DÙNG DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ THCS
A. MỞ ĐẦU
I . ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Thực trạng của vấn đề đòi hỏi cần phải có giải pháp mới để giải quyết.
Như ta đã biết việc nâng cao chất lượng học tập ở bộ môn mà giáo viên trực tiếp giảng dạy
là việc làm thường xuyên, cần thiết, là mục tiêu chính của giáo dục hiện nay. Phương pháp truyền
đạt kiến thức kĩ năng chủ yếu phát huy tính tự lực, tích cực của học sinh. Môn vật lý là môn khoa
học thực nghiệm gần như chiếm chủ yếu, nên việc hình thành kiến thức - kĩ năng cho học sinh khi
dạy đa số là xuất phát từ thực nghiệm. Thí nghiệm chính học sinh tự làm, tự phân tích rút ra kết
luận. Do đó đồ dùng dạy học vật lý đóng vai trò quan trọng trong quá trình dạy thực nghiệm của
giáo viên.
Trong các bài dạy có thí nghiệm vật lý, giáo viên muốn phát huy hết hiệu quả giờ dạy thì
hiện tượng xảy ra đúng, kết quả thí nghiệm chính xác và thời gian tiến hành thí nghiệm suôn sẻ là
cực kì quan trọng. Do đó thành công hay không thành công đều phụ thuộc vào việc tổ chức thí
nghiệm. Nhiều thí nghiệm buộc giáo viên phải tiến hành cho học sinh cả lớp quan sát ở mức độ
hoàn thiện tốt nhất, mà hiện nay phòng thí nghiệm chưa có.
Xuất phát từ thực tế hiện nay với đồ dùng hiện có ảnh hưởng đến chất lượng giờ dạy của
giáo viên, hoặc nhiều đồ dùng khi triển khai nó làm cho tiết học xấu đi hoặc không đạt mục tiêu
mong muốn. Thể hiện:
- Một số thí nghiệm khi giáo viên tiến hành tổ chức hoạt động nhóm thì kết quả sai lệch so
với lý thuyết, đang tiến hành thí nghiệm thì không vận hành được.
- Kĩ năng của học sinh còn hạn chế khi lắp ráp thí nghiệm nên dẫn đến hư hỏng, giáo viên
phải tốn nhiều thời gian để trợ giúp, nhiều thời gian sửa chữa.
- Nhiều khi thí nghiệm kết quả các nhóm lại không đồng nhất.
- Nhiều đồ dùng kồng kềnh, quá nhiều thao tác lắp ráp tốn thời gian, không đảm bảo đồng
bộ khi nghiên cứu hiện tượng xảy ra.
- Khi triển khai và khai thác kiến thức thì học sinh không được lưu giữ được, buộc giáo viên
phải dựng lại thí nghiệm để khai thác.

những nhược điểm mà dẫn đến tiết dạy của giáo viên không đạt được mục tiêu, hiệu quả giờ dạy
thấp. Về mặt khoa học mà kết quả TN không chính xác là không thành công. Về yếu tố thời gian
không thể giành quá nhiều cho thí nghiệm.Vì tiết dạy chỉ có 45 phút, ngoài thí nghiệm mà phải còn
tổ chức thu thập kết quả, phân tích kết quả, tổng hợp kết quả, rút ra kết luận hay một định luật vật
lý Do đó đòi hỏi thí nghiệm phải tiến hành nhanh và chính xác.
+ Cơ sở để tôi tiến hành chọn giải pháp cải tiến và sáng tạo kĩ thuật này là do kinh nghiệm
bản thân tôi trong quá trình giảng dạy thực tế. Bốn vấn đề lớn nhất trong khi dạy thực nghiệm mà
mỗi giáo viên phải làm được là: Tổ chức học sinh lắp ráp thí nghiệm nhanh chóng đơn giản, kết
quả thí nghiệm phải chính xác, thời gian hoàn thành thí nghiệm ngắn, hiện tượng quan sát được
trong thí nghiệm phải rõ ràng.
+ Đồ dùng cải tiến và sáng tạo đều dựa trên nội dung cơ bản của bài dạy và nội dung thí
nghiệm cần tiến hành theo SGK.
+ Thực tế nghiên cứu cải tiến và sáng tạo này xuất phát từ đam mê và kinh nghiệm nảy sinh
trong qúa trình giảng dạy bộ môn vật lý. Với ý tưởng làm để phục vụ tiết dạy của bản thân khi
đứng lớp giảng dạy có hiệu quả nhất.
2. Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp.
+ Tìm hiểu, phân tích và tổng hợp các bộ đồ dùng thí nghiệm hiện có của nhà trường do Bộ
GD – ĐT cấp phát có hiệu quả sử dụng không tốt, kết quả thí nghiệm không chính xác, độ bền cơ
học không cao, bộ thí nghiệm kồng kềnh, đồ dùng tốn nhiều thời gian lắp đặt hay những đồ dùng
lắp đặt khó khăn Trên cơ sở đó tìm cách thay thế và cải tiến phù hợp.
+ Đúc kết những kinh nghiệm trong quá trình tổ chức học sinh làm thí nghiệm, làm thí
nghiệm biểu diễn mà cải tiến và sáng tạo.Việc cải tiến và sáng tạo đều dựa trên những nhược điểm
của bộ đồ dùng hiện có mà khắc phục hoặc thay thế.
+ Chọn lọc những đồ dùng thanh lý còn chất lượng và tận dụng những kinh nghiệm để sáng
tạo bộ đồ dùng mới. Tận dụng gỗ hay mêca là vật liệu rẻ tiền và có rất nhiều trong thực tế.
Bộ đồ dùng tổng hợp này tôi làm và thực nghiệm giảng dạy trên lớp rải rác trong nhiều năm,
và hôm nay tôi tổng hợp để viết nên đề tài này.
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 3
-

quan sát một lần nữa hoặc các nhóm học sinh không làm được ghi nhận và tham gia vào bài học.
II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP CẢI TIẾN VÀ SÁNG TẠO ĐDDH
A. GIẢI PHÁP 1: CẢI TIẾN ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
1-Giá đỡ quang học :
Tồn tại trong tiết dạy mà học sinh gặp phải khi giáo viên tổ chức làm thí nghiệm
+ Thực hiện nhiều thao tác lắp ráp để gắn kết nhiều chi tiết thành bộ thí nghiệm.
+ Số lượng bu lông gắn các hộp và đèn chiếu sáng quá nhiều, do đó tốn khá nhiều thời gian.
+ Quá trình cố định và điều chỉnh chùm tia sáng tới song song đồng trục với trục chính của
thấu kính khó khăn.
+ Quá trình đưa khói nhan vào hộp từ đáy rất khó.
Tính mới của giá đỡ quang học cải tiến
+ Thực hiện thao tác lắp ráp đơn giản (đặt thấu kính và đậy nắp hộp là xong)
+ Không sử dụng điều chỉnh bởi các ốc vít.
+ Quá trình cố định và điều chỉnh đồng trục của chùm tia sáng tới từ các đèn đến trùng với
trục chính của thấu kính rất chính xác và dễ dầng.
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 4
-
+ Quá trình tạo khói nhan vào trong hộp thuận tiện ( nhan được đưa vào từ 2 lỗ nhỏ bên
hông và đặt trên giá đỡ)
+ Dạy 5 tiết: tìm hiểu đường truyền của chùm sáng tới song song, vuông góc mặt thấu
kính và trong đó có một tia trùng với trục chính thấu kính; bài đo tiêu cự của thấu kính hội tụ
ĐỒ DÙNG CHUẨN BỊ CHO HỌC SINH TRƯỚC KHI THÍ NGHIỆM
SAU KHI GV TỔ CHỨC HỌC SINH LẮP ĐẶT XONG
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
THẤU KÍNH HỘI TỤ ( THẤU KÍNH PHÂN KÌ)
ĐƯỜNG TRUYỀN CÁC TIA SÁNG ĐẶC BIỆT QUA THẤU KÍNH
THẤU KÍNH HỘI TỤ ( THẤU KÍNH PHÂN KÌ)
ĐƯỜNG TRUYỀN CÁC TIA SÁNG ĐẶC BIỆT QUA THẤU KÍNH
LỖ ĐƯA KHÓI NHAN VÀO HỘP

+ Thí nghiệm này có ưu điểm nữa là trực tiếp đo được tiêu cự của thấu kính.
Tóm lại: Về kinh tế thì tiết kiệm thời gian lắp đặt, dễ sử dụng và rẻ tiền hơn rất nhiều. Về
khoa học thì quan sát rõ ràng và độ chính xác cao hơn.
b) Dạy bài thực hành đo tiêu cự của thấu kính hội tụ
Ngoài những ưu điểm trên còn có những ưu điểm sau khi dạy bài này:
+ Khe sáng chữ F và đèn được cố định trên mặt hộp, do đó sự di chuyển đều từng (mm) về
hai phía của thấu kính có độ chính xác cao, nên học sinh dễ làm, dễ điều chỉnh.
+ Thí nghiệm này chỉ cần 1 học sinh cũng làm được, do đó mọi học học sinh trong nhóm đều
tham gia thực nghiệm.
+ Sự đồng trục (chùm sáng tới và trục chính thấu kính) và sự song song (màn, khe chữ F và
thấu kính) khi di chuyển luôn đảm bảo.
Minh họa kết quả thông qua 2 hình sau:

THÍ NGHIỆM QUAN SÁT ĐƯỜNG TRUYỀN CÁC TIA SÁNG
và XÁC ĐỊNH TIÊU CỰ CỦA THẤU KÍNH
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 7
-
Thước đo f = 5cm
THỰC HÀNH ĐO TIÊU CỰ CỦA THÂU KÍNH HỘI TỤ
2. Máy phát điện một chiều (xoay chiều)
Tồn tại cơ bản khi học sinh tham gia thực hành mô hình hiện tại:
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Khe chữ F hộp để đèn cố dịnh
và di chuyển đồng thời
Thước đo d và d
/
Khe dịch chuyển màn hứng
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 8
-

di chuyển
Lò xo đàn hồi
Lõi than tiếp xúc
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 10
-
Nhược điểm hiện có là lá đồng đàn hồi dễ bị méo, do đó dễ hư hỏng hoặc tốn quá nhiều thời
gian để điều chỉnh khi làm thí nghiệm. Chính vì yếu điểm này mà hiện nay các bộ này gần như học
sinh không làm được và giáo viên không dạy được.
Cải tiến : Thêm gối đỡ cố định thanh gõ và nam châm, trong gối đỡ có lò xo đàn hồi. Chính
nhờ lò xo này đã khắc phục nhược điểm trên và quá trình tiếp điện làm kín mạch hay hở mạch rất
tốt. Đồng thời giữ được độ bền cơ học.
B/ NỘI DUNG 2: SÁNG TẠO ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
1+ Giá đỡ thí nghiệm đa năng.
Giáo viên tiến hành nhiều thí nghiệm chứng minh để học sinh dễ quan sát.
Tiến hành lắp ráp các giá đỡ thí nghiệm hiện có.
Phần hộp bên trong giá đỡ có thiết kế nguồn dùng 6 viên pin (đưa ra ngoài 3V, 6V, 9V).
Thí nghiệm dùng pin này ưu điểm là di chuyển và làm bất cứ ở đâu không cần dùng điện
mạng.
Phần trên mặt hộp có nhiều lỗ và nhiều rãnh để thực hiện lắp ráp trục, các khe để di chuyển,
các lỗ cố định dụng cụ hay giá TN.
Mô tả giá đỡ đa năng này tôi xin thể hiện bằng các thí nghiệm sau.
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Gối đỡ bằng mêca có lò xo mảnh đàn hồi
Bệ giữ nam châm
và búa gõ không
cố định
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 11
-

BỀ MẶT TRÊN MẶT HỘP LÀM GIÁ THÍ NGHIỆM

+ Thí nghiệm còn ưu điểm nữa là làm TN chứng minh cả lớp quan sát được.
+ Thí nghiệm tiến hành nhiều lần bằng cách thay đổi vị trí các tấm trên các rãnh khác nhau.
+ Thí nghiệm tiến hành truyền qua 4 lỗ hay 5 lỗ nhờ các rãnh.
+ Thao tác tiến hành đơn giản nhưng về mặt khoa học có độ chính xác rất cao.
Thí nghiệm tìm hiểu đặc điểm ảnh của vật tạo bởi gương phẳng.( Vật lý 7)
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 13
-

Thí nghiệm dạy bài Định luật truyền thẳng của ánh sáng.( Vật lý 7)
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 14
-

5 - Thí nghiệm Ơcxtet dạy bài tác dụng của dòng điện lên nam châm
Thí nghiệm này chưa có một tác giả nào và cũng chưa có trong bộ đồ dùng của Bộ GD – ĐT sản
xuất.
+ Làm thí nghiệm chứng minh của giáo viên để lưu lại thí nghiệm mà học sinh đã làm.
+ Nhờ gương phẳng nghiêng góc 45
0
mà học sinh cả lớp quan sát được thí nghiệm từ đầu
đến khi hiện tượng diễn ra và giáo viên lưu giữ được kết quả để phân tích.
+ Nhờ đèn ở thanh trụ đứng mà học sinh thừa nhận trong dây dẫn đã tồn tại dòng điện.
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Thanh kiểm tra đường
truyền thẳng của ánh sáng
từ bóng đèn đến mắt nhìn
trong không khí
Gương phẳng nghiêng góc 45
0

kiến thức, kĩ năng từ thí nghiệm.
b.Tính năng kĩ thuật, chất lượng, hiệu quả sử dụng.
- Lắp ráp đơn giản, dễ dàng, thời gian lắp đặt ngắn.
- Độ bền cơ học cao, thí nghiệm khó sai lệch khi di chuyển hoặc chuyển dạy từ tiết này
sang tiết khác.
- Tiết kiệm thời gian, nhờ đó mà GV thực hiện hết giáo án và hiệu quả tiết dạy tốt hơn.
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012
Kim săp xếp
quan sát
trong gương
Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học môn vật lý THCS Trang - 16
-
- Mọi thí nghiệm học sinh đều tham gia và làm có hiệu quả.
c.Tác động xã hội tích cực, cải thiện môi trường, điều kiện lao động.
- So với bộ đồ dùng hiện có thì đồ dùng cải tiến và sáng tạo này không mất nhiều tiền, chủ
yếu là bản thân tôi tận dụng những đồ dùng thanh lý, những thiết bị thực tế rẻ tiền như gỗ, mêca
thứ vật liệu dễ làm và có nhiều trong thị trường. Nhưng tốn nhiều thời gian nghiêu cứu và tìm giải
pháp phù hợp để cải tạo và sáng kiến trên cơ sở đồ dùng hiện có.
- Giảm chi phí những đồ dùng đắt tiền mà hiệu quả sử dụng thấp.
Tóm lại: Cải tiến và sáng tạo đồ dùng dạy học trong SKKN nghiệm này đã khắc phục được
nhược điểm của bộ đồ dùng hiện có trong phạm vi nghiên cứu. Đạt được bốn vấn đề lớn nhất trong
khi dạy thực nghiệm là: Tổ chức học sinh lắp ráp thí nghiệm nhanh chóng đơn giản, kết quả thí
nghiệm phải chính xác, thời gian hoàn thành thí nghiệm ngắn, hiện tượng quan sát được trong thí
nghiệm phải rõ ràng.
C. KẾT LUẬN
1.Những điều kiện, kinh nghiệm áp dụng, sử dụng giải pháp.
Bộ đồ dùng cải tiến và sáng tạo được tập thể giáo viên trong trường cũng như trong Huyện
đánh giá là một bộ đồ dùng thể hiện được tính cải tiến, tính sáng tạo. Bộ đồ dùng có chất lượng và
có tính khả thi cao, có nhiều ưu điểm và khắc phục được những nhược điểm. Thể hiện ở chỗ:
- Hiện tượng quan sát rõ ràng, kết quả thí nghiệm có độ chính xác cao.

.
Tác giả: Lê Hữu Thạnh . Tháng 3 năm 2012