SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"CẢI TIẾN VÀ SÁNG TẠO ĐỒ DÙNG DẠY HỌC MÔN
VẬT LÝ THCS"
A. MỞ ĐẦU
I . ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Thực trạng của vấn đề đòi hỏi cần phải có giải pháp mới để giải quyết.
Như ta đã biết việc nâng cao chất lượng học tập ở bộ môn mà giáo viên trực tiếp
giảng dạy là việc làm thường xuyên, cần thiết, là mục tiêu chính của giáo dục hiện nay.
Phương pháp truyền đạt kiến thức kĩ năng chủ yếu phát huy tính tự lực, tích cực của học
sinh. Môn vật lý là môn khoa học thực nghiệm gần như chiếm chủ yếu, nên việc hình
thành kiến thức - kĩ năng cho học sinh khi dạy đa số là xuất phát từ thực nghiệm. Thí
nghiệm chính học sinh tự làm, tự phân tích rút ra kết luận. Do đó đồ dùng dạy học vật
lý đóng vai trò quan trọng trong quá trình dạy thực nghiệm của giáo viên.
Trong các bài dạy có thí nghiệm vật lý, giáo viên muốn phát huy hết hiệu quả giờ
dạy thì hiện tượng xảy ra đúng, kết quả thí nghiệm chính xác và thời gian tiến hành thí
nghiệm suôn sẻ là cực kì quan trọng. Do đó thành công hay không thành công đều phụ
thuộc vào việc tổ chức thí nghiệm. Nhiều thí nghiệm buộc giáo viên phải tiến hành cho
học sinh cả lớp quan sát ở mức độ hoàn thiện tốt nhất, mà hiện nay phòng thí nghiệm
chưa có.
Xuất phát từ thực tế hiện nay với đồ dùng hiện có ảnh hưởng đến chất lượng giờ
dạy của giáo viên, hoặc nhiều đồ dùng khi triển khai nó làm cho tiết học xấu đi hoặc
không đạt mục tiêu mong muốn. Thể hiện:
- Một số thí nghiệm khi giáo viên tiến hành tổ chức hoạt động nhóm thì kết quả sai
lệch so với lý thuyết, đang tiến hành thí nghiệm thì không vận hành được.
- Kĩ năng của học sinh còn hạn chế khi lắp ráp thí nghiệm nên dẫn đến hư hỏng,
giáo viên phải tốn nhiều thời gian để trợ giúp, nhiều thời gian sửa chữa.
- Nhiều khi thí nghiệm kết quả các nhóm lại không đồng nhất.
- Nhiều đồ dùng kồng kềnh, quá nhiều thao tác lắp ráp tốn thời gian, không đảm
bảo đồng bộ khi nghiên cứu hiện tượng xảy ra.
- Khi triển khai và khai thác kiến thức thì học sinh không được lưu giữ được, buộc

Về yếu tố thời gian không thể giành quá nhiều cho thí nghiệm.Vì tiết dạy chỉ có 45 phút,
ngoài thí nghiệm mà phải còn tổ chức thu thập kết quả, phân tích kết quả, tổng hợp kết
quả, rút ra kết luận hay một định luật vật lý Do đó đòi hỏi thí nghiệm phải tiến hành
nhanh và chính xác.
+ Cơ sở để tôi tiến hành chọn giải pháp cải tiến và sáng tạo kĩ thuật này là do kinh
nghiệm bản thân tôi trong quá trình giảng dạy thực tế. Bốn vấn đề lớn nhất trong khi dạy
thực nghiệm mà mỗi giáo viên phải làm được là: Tổ chức học sinh lắp ráp thí nghiệm
nhanh chóng đơn giản, kết quả thí nghiệm phải chính xác, thời gian hoàn thành thí
nghiệm ngắn, hiện tượng quan sát được trong thí nghiệm phải rõ ràng.
+ Đồ dùng cải tiến và sáng tạo đều dựa trên nội dung cơ bản của bài dạy và nội
dung thí nghiệm cần tiến hành theo SGK.
+ Thực tế nghiên cứu cải tiến và sáng tạo này xuất phát từ đam mê và kinh nghiệm
nảy sinh trong qúa trình giảng dạy bộ môn vật lý. Với ý tưởng làm để phục vụ tiết dạy
của bản thân khi đứng lớp giảng dạy có hiệu quả nhất.
2. Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp.
+ Tìm hiểu, phân tích và tổng hợp các bộ đồ dùng thí nghiệm hiện có của nhà
trường do Bộ GD – ĐT cấp phát có hiệu quả sử dụng không tốt, kết quả thí nghiệm
không chính xác, độ bền cơ học không cao, bộ thí nghiệm kồng kềnh, đồ dùng tốn nhiều
thời gian lắp đặt hay những đồ dùng lắp đặt khó khăn Trên cơ sở đó tìm cách thay thế
và cải tiến phù hợp.
+ Đúc kết những kinh nghiệm trong quá trình tổ chức học sinh làm thí nghiệm, làm
thí nghiệm biểu diễn mà cải tiến và sáng tạo.Việc cải tiến và sáng tạo đều dựa trên những
nhược điểm của bộ đồ dùng hiện có mà khắc phục hoặc thay thế.
+ Chọn lọc những đồ dùng thanh lý còn chất lượng và tận dụng những kinh nghiệm
để sáng tạo bộ đồ dùng mới. Tận dụng gỗ hay mêca là vật liệu rẻ tiền và có rất nhiều
trong thực tế.
Bộ đồ dùng tổng hợp này tôi làm và thực nghiệm giảng dạy trên lớp rải rác trong
nhiều năm, và hôm nay tôi tổng hợp để viết nên đề tài này.
B.NỘI DUNG
MÔ TẢ GIẢI PHÁP CẢI TIẾN VÀ SÁNG TẠO

vào bài học.
II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP CẢI TIẾN VÀ SÁNG TẠO ĐDDH
A. GIẢI PHÁP 1: CẢI TIẾN ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
1-Giá đỡ quang học :
Tồn tại trong tiết dạy mà học sinh gặp phải khi giáo viên tổ chức làm thí nghiệm
+ Thực hiện nhiều thao tác lắp ráp để gắn kết nhiều chi tiết thành bộ thí nghiệm.
+ Số lượng bu lông gắn các hộp và đèn chiếu sáng quá nhiều, do đó tốn khá nhiều
thời gian.
+ Quá trình cố định và điều chỉnh chùm tia sáng tới song song đồng trục với trục
chính của thấu kính khó khăn.
+ Quá trình đưa khói nhan vào hộp từ đáy rất khó.
Tính mới của giá đỡ quang học cải tiến
+ Thực hiện thao tác lắp ráp đơn giản (đặt thấu kính và đậy nắp hộp là xong)
+ Không sử dụng điều chỉnh bởi các ốc vít.
+ Quá trình cố định và điều chỉnh đồng trục của chùm tia sáng tới từ các đèn đến
trùng với trục chính của thấu kính rất chính xác và dễ dầng.
+ Quá trình tạo khói nhan vào trong hộp thuận tiện ( nhan được đưa vào từ 2 lỗ nhỏ
bên hông và đặt trên giá đỡ)
+ Dạy 5 tiết: tìm hiểu đường truyền của chùm sáng tới song song, vuông góc mặt
thấu kính và trong đó có một tia trùng với trục chính thấu kính; bài đo tiêu cự của thấu
kính hội tụ
ĐỒ DÙNG CHUẨN BỊ CHO HỌC SINH TRƯỚC KHI THÍ NGHIỆM
THẤU KÍNH HỘI TỤ ( THẤU KÍNH PHÂN KÌ)
ĐƯỜNG TRUYỀN CÁC TIA SÁNG ĐẶC BIỆT QUA THẤU KÍNH
LỖ ĐƯA KHÓI NHAN VÀO HỘP
SAU KHI GV TỔ CHỨC HỌC SINH LẮP ĐẶT XONG
TIẾN HÀNH THỰC HÀNH ĐO TIÊU CỰ CỦA THẤU KÍNH HỘI TỤ
+ Tồn tại: Sự di chuyển đều từng (mm) về hai phía của thấu kính, độ chính xác
không cao nên đa số là kết quả từ các nhóm học sinh không chính xác và sai số nhiều.
Thể hiện ở chỗ:

Ngoài những ưu điểm trên còn có những ưu điểm sau khi dạy bài này:
+ Khe sáng chữ F và đèn được cố định trên mặt hộp, do đó sự di chuyển đều từng
(mm) về hai phía của thấu kính có độ chính xác cao, nên học sinh dễ làm, dễ điều chỉnh.
+ Thí nghiệm này chỉ cần 1 học sinh cũng làm được, do đó mọi học học sinh trong
nhóm đều tham gia thực nghiệm.
+ Sự đồng trục (chùm sáng tới và trục chính thấu kính) và sự song song (màn, khe
chữ F và thấu kính) khi di chuyển luôn đảm bảo.
Minh họa kết quả thông qua 2 hình sau:

THÍ NGHIỆM QUAN SÁT ĐƯỜNG TRUYỀN CÁC TIA SÁNG
và XÁC ĐỊNH TIÊU CỰ CỦA THẤU KÍNH
Thước đo f = 5cm
THỰC HÀNH ĐO TIÊU CỰ CỦA THÂU KÍNH HỘI TỤ
2. Máy phát điện một chiều (xoay chiều)
Tồn tại cơ bản khi học sinh tham gia thực hành mô hình hiện tại:
+ Hai thanh quét tiếp điện và lấy điện từ hai bán khuyên (hay hai vành khuyên )
bằng đồng để đưa ra mạch ngoài không đảm bảo trong quá trình làm thí nghiệm. Vì lý do
thanh tiếp điện bằng đồng không có độ đàn hồi nên tiếp xúc không tốt, do đó hạn chế khả
năng đưa điện ra mạch ngoài.
+ Để điều chỉnh tiếp xúc thì yêu cầu học sinh có kĩ năng tốt. Nói chung là tốn rất
nhiều thời gian điều chỉnh và sửa chữa trong khi làm TN.
+ Thường thực tế khi tiến hành thí nghiệm này thường là học sinh vừa quay roto
vừa phải dùng tay ấn vào các tiếp điểm. Do đó cản trở tốc độ quay, về mặt khoa học và
thẩm mỹ trong khi nghiên cứu khoa học là chưa thể hiện tốt.
Khe chữ F hộp để đèn cố dịnh
và di chuyển đồng thời
Thước đo d và d
/
Khe dịch chuyển màn hứng


1+ Giá đỡ thí nghiệm đa năng.
Giáo viên tiến hành nhiều thí nghiệm chứng minh để học sinh dễ quan sát.
Tiến hành lắp ráp các giá đỡ thí nghiệm hiện có.
Phần hộp bên trong giá đỡ có thiết kế nguồn dùng 6 viên pin (đưa ra ngoài 3V, 6V,
9V).
Thí nghiệm dùng pin này ưu điểm là di chuyển và làm bất cứ ở đâu không cần dùng
điện mạng.
Phần trên mặt hộp có nhiều lỗ và nhiều rãnh để thực hiện lắp ráp trục, các khe để di
chuyển, các lỗ cố định dụng cụ hay giá TN.
Mô tả giá đỡ đa năng này tôi xin thể hiện bằng các thí nghiệm sau.
Bệ giữ nam châm
và búa gõ không
cố định

BỀ MẶT TRÊN MẶT HỘP LÀM GIÁ THÍ NGHIỆM
PHẦN NGUỒN BÊN TRONG GIÁ ĐỠ
Quan sát thí nghiệm biểu diễn của giáo viên
3- Thí nghiệm tìm hiểu đặc điểm ảnh của vật tạo bởi gương phẳng.( Vật lý 7)
Thí nghiệm được làm trên bộ nguồn sáng tạo theo mô tả trên. Ưu điểm so với thí
nghiệm hiện nay học sinh đang tiến hành làm bằng mặt gương soi.
Thực tế làm bằng mặt gương soi học sinh chỉ quan sát rõ ảnh. Nhưng nhược điểm là
không đo được khoảng cách từ ảnh đến gương, không đo được độ cao của ảnh mà chỉ
ở mức độ cảm nhận.
Sáng tạo của bản thân tôi ở thí nghiệm là mọi học sinh đều tham gia làm được,
quan sát được, đo được thể hiện phương pháp mới hiện nay là rèn kĩ năng nghiên cứu,
kích thích tư duy sáng tạo khoa học và gây hứng thú cao trong dạy học.
+ Dùng nguồn pin làm cây đèn (ưu điểm hơn dùng nến, vì khi dùng nến thì quá
trình cháy cây nến sẽ ngắn dần) và điều chỉnh cây đèn thứ hai không sáng ở bên kia nằm
đúng vị trí ảnh thì học sinh cảm giác cây đèn bên kia cũng sáng.
LỖ LẮP RÁP THANH TRỤ, LẮP RÁP ĐỒ

+ Làm thí nghiệm chứng minh của giáo viên để lưu lại thí nghiệm mà học sinh đã
làm.
+ Nhờ gương phẳng nghiêng góc 45
0
mà học sinh cả lớp quan sát được thí nghiệm
từ đầu
đến khi hiện tượng diễn ra và giáo viên lưu giữ được kết quả để phân tích.
+ Nhờ đèn ở thanh trụ đứng mà học sinh thừa nhận trong dây dẫn đã tồn tại dòng
điện.
Thanh kiểm tra đường
truyền thẳng của ánh sáng
từ bóng đèn đến mắt nhìn
trong không khí
6.Quan sát từ phổ của nam châm chữ I và xác định chiều của đường sức từ.
( Mô tả tương tự thí nghiệm trên, nhờ gương nghiêng mà học sinh cả lớp quan sát
được)
Gương phẳng nghiêng góc 45
0
Kim quay
quan sát
trong gương
Kim săp xếp
quan sát
trong gương