HUTECH
1
M U
1. TÍNH CP THIT Kinh t phát trin, nh hng không nh đn môi trng t nhiên cng nh
môi trng đu t. Nhng nh hng này thng mang tính tim tàng đn
khi bc phát thì s rt khó khn đ khc phc.
Cng cá Phan Thit đc xây dng hoàn thành vào nm 2001 và đi vào hot
đng t nm 2004 nm trong khu vc ca sông Cà Ty. Hàng ngày lng tàu
bè cp cng khá đông đúc, sn lng thy hi sn đánh bt thông qua cng
này cung cp cho xã hi nhiu, mang li giá tr kính t cao cho khu vc.
Sn lng thy sn:
Nm 2008
Nm 2009
Nm 2010
Nm 2011
Thy sn khai thác (tn)
128.096
131.719
152.867
148.941
+ Cá (tn)
79.707
83.179
90.689
93.290
+ Tôm (tn)
1.871
1.143

Ca sông Cà Ty Tnh Bình Thun.
5.2 Phm vi nghiên cu
Thi gian : Nghiên cu, phân tích đáp ng nhu cu đn nm 2020.
Không gian : Ca sông Cà Ty Tnh Bình Thun (3km tính t b bin tr vào đt lin.)
6. TÍNH THC TIN CA  TÀI
c đim chung các ca sông ven bin luôn xy ra quá trình xói l - bi lng, làm thay đi hình thái ca
sông. Xói l b, hình thành các bãi bi luôn xy ra liên tc. Quá trình này nh hng nhiu đn nn kinh t
khu vc. Các cng bin đc xây dng ti khu vc ca sông phi gánh chu thit hi t các thay đi trên.
Cng cá Phan Thit phi thng xuyên phi t chc no vét các bãi bi  ca sông to lung – lch đ tàu
thuyn ra vào cng.
Bên cnh đó, h thng b kè khu vc ca sông Cà Ty đc xây dng t nm 1993, trong quá trình phát trin
kinh t h thng b kè phi gánh chu nhiu tác đng t hot đng ca con ngi và thiên nhiên. Dn đn, h
thng b kè hin đang b h hi dn. Chng xâm thc, no vét bãi bi, gn vi t chc, sp xp li các khu
HUTECH
2
dân c ven bin; cùng vi phân tích nguyên nhân xói l ti ca sông t đó đ xut bin pháp chnh tr có vai
trò quan trng nhm gim thiu nhng thit hi xy ra.
Chng 1
TNG QUAN V CA SÔNG
1.1 Lch s nghiên cu ca sông
Nhng nghiên cu đin hình vào th k XIX - đu th k XX mang tính cht xây dng c s phng pháp
lun. Nhng nghiên cu trên ch yu dng li  phân tích điu kin t nhiên vùng ca sông, cha đ cp đn
c ch tác đng qua li gia các yu t đng lc sông - bin.
Trong các công trình nghiên cu v s hình thành châu th (delta) và phát trin ca sông, phi k đn các
công trình ca Zenkovic V. P (1960-1962), Leontiev I. O (1961), Koleman J. M (1974), Wright L. D (1974).
Các nghiên cu vùng ven bin ca sông có s dng công ngh vin thám và h thng thông tin đa lý (GIS)
đc phát trin trong nhng nm cui ca th k XX.

Hình 1.1: Các thành phn ca ca sông, lch triu
(Boothroyd, 1985)

3
− Nu 0,16≤S (kg/m
) > 0,20 ca sông thuc loi delta;
3
) ≤ 0,20 ca sông thuc loi trung gian gia Estuary và delta
HUTECH
3

Hình 1.2: Các loi ca sông chu nh hng ca dòng chy dc b và dòng triu (Oertel,1988)
1.2.2.3 Phân loi theo quan h gia các yu t dòng chy, sóng và triu
W.E.Galloway đã cn c vào quan đim gia các yu t dòng chy sông, sóng và thy triu đ xut tam giác
phân loi ca sông delta. Ca sông delta đc chia thành 3 loi : loi chu tác đng ca dòng chy sông là
ch yu, loi chu tác đng ca sóng ch yu, và loi chu tác đng ca triu là ch yu.
1.2.2.4 Phân loi theo cu trúc đ mn
Cn c vào mc đ xáo trn gia nc mn và nc ngt, Cameron và Pritchard đã da vào tham s phân
tng đ phân loi ca sông.
1.3 Môi trng vùng ven ca sông
1.3.1 Khí hu
Tn sut xut hin gió và bão cao, có ch đ gió mùa và nh hng rõ ca ch đ này. Biên đ nhit đ dao
đng ngày và đêm không ln. Lng ma và đ m không khí thng cao.
1.3.2 Môi trng đt
Có th có các dng đt nh đt nhim mn, đt cát, cn cát ven bin. t vùng này mn cm vi các điu
kin bin đi ca môi trng nh d b xói l do tác đng ca sóng gió. Môi trng đt b nh hng mnh
ca c đ mn trong nc bin và thy triu
1.3.3. Môi trng nc
1.3.3.1 Tính cht hóa hc ca nc
 mn:  mn ca nc vùng CSVB nm trong khong t mn cho đn l, đ mn gim t bin vào đt
lin. iu kin nc cng thay đi theo ch đ thy vn  các ca sông đ ra bin.
pH: pH ca nc vùng CSVB thng nm trong khong t 7-9.
Oxy hòa tan (DO): DO trong môi trng CSVB tng đi cao và đng đu gia các tng nc.

1.3.7 Các dng nng lng trong môi trng ven bin
Nng lng sóng bin: vô cùng ln nhng đn nay con ngi ch mi khai thác, s dng đc khong 1-2%.
Nng lng gió: là loi nng lng có tim nng rt ln dùng đ phát đin, bm nc, quay các đng c,
Nng lng ánh sáng mt tri: sinh vt s dng nng lng này cho quang hp, sinh trng và phát trin,
con ngi s dng đ sy khô nguyên liu, làm mui, v.v.
1.4 Giá tr ca ca bin đi vi kinh t - chính tr - xã hi
Vùng ca sông đc xác đnh là khu vc ca m, trao đi và thu hút đu t nc ngoài và khuyn khích s
phát trin các vùng ni đa. Theo “Chin lc phát trin vùng bin và ven b Vit Nam đn nm 2020” ca
sông đc u tiên đu t đ tr thành đng lc thúc đy s phát trin ca các vùng ni đa. Có nhng vùng
đang chu tác đng ca hin tng xói l, trong khi đó cng có nhng vùng đang xy ra sa bi (các ca sông,
lch triu, lung lch ra vào cng) gây nh hng đn s phát trin kinh t xã hi ti các vùng ven b . Ngoài
ra vùng ven b bin cng là khu vc hng chu trc tip các hu qu ca bin đi khí hu toàn cu thông qua
mc nc bin dâng. Nc bin dâng có th dn đn nhng hu qu rt ln đi vi sinh k và s thnh
vng ca c dân  nhng vùng này. Nhng vùng đt có giá tr cao có th s b mt.
1.5 c đim chung ca ca sông Cà Ty
Ca sông Cà Ty bt ngun t phía Tây và chy theo hng tây bc - đông nam ra bin ch có mt ca sông
duy nht. Ca sông đ ra bin có ch đ nht triu chuyn tip t nht triu không đu sang bán nht triu
không điu vi biên đ triu thp dn. Dòng ven b do sóng và các yu t khác to thành các doi cát ngm
gia sông. Ngoài hin tng bi t - xói l, còn xy ra hin tng m - lp và dch chuyn ca ca sông.

Chng 2
HIN TRNG CA SÔNG CÀ TY TNH BÌNH THUN
2.1 Phân b h thng sông Cà Ty
Theo bn đ Phan Thit, lp trong giai đan 1691 đn 1725, Sông Cà Ty đã đc bit đn. Sông chy qua
Hamu Li'Thit đc gi là sông PHAN. n đi T c li gi là sông Mng Mán hay sông Bao Lân.
Thng ngun là Sông Cái, hp lu các con Sông Mán, Sông Rao t, Sông Linh….
Tng chiu dài lu vc
56 km. Din tích lu vc 753 km
2
, đ cao trung bình 159 m, đ dc 11,2%, mt đ li sông 0,32 km/km

/s.km
2
2.2.2 iu kin khí hu
.
c trng ca khí hu nhit đi, khô nng, nhit đ cao. Tnh Bình Thun có 2 mùa rõ rt trong nm: Mùa
ma t tháng 5 – 10, và mùa nng t tháng 11 – 4. Lng ma ít, trung bình 1.000 đn 1.600 mm/ nm
(bng ½ lng ma trung bình  Nam B).  m trung bình hàng nm là 79%.
2.2.3. Tình hình kinh t - xã hi Tnh Bình Thun và Qui hoch ca toàn Tnh đn nm 2030.
2.2.3.1 Tình hình kinh t - xã hi Tnh Bình Thun
Kt qu thc hin các ch tiêu kinh t - xã hi
− Tc đ tng GDP : 11,5% .
Trong đó, tc đ tng trng ca các ngành:
+ Dch v : 15,9% .
+ Nông, lâm, thy sn : 6,2% .
− Sn lng hi sn khai thác :169.000 tn .
− Tng thu ngân sách nhà nc : 6.870 t đng .
2.2.3.2 Qui hoch ca toàn Tnh đn nm 2030
D báo dân s
Dân s toàn vùng:
− Nm 2020: khong 1.400.000 - 1.450.000 ngi;
− Nm 2030: khong 1.600.000 - 1.700.000 ngi.
Dân s đô th:
− Nm 2020: khong 750.000 - 800.000 ngi;
− Nm 2030: khong 1.000.000 - 1.100.000 ngi.
T l đô th hóa:
− Nm 2020: khong 50 - 55%;
− Nm 2030: khong 60 - 65%.
Quy hoch s dng đt
Vùng thy sn: phát trin khai thác xa b, nuôi trng và bo v ngun li thy sn, đu t c s h tng ngh
cá.

Theo s liu gió quan trc t nm 1995 - 2010 cho thy Phan Thit có tc đ gió khá ln.
 đánh giá đy đ hn kh nng xy ra tc đ gió ln nht, có th xét tc đ gió ln nht ng vi các chu
k phc v cho vic thit k k thut các công trình khai thác nng lng gió; công trình ti đin; công trình
xây dng,
Bng 2.1: Kt qu tính toán tn sut đã cho kt qu gió ln nht vi các chu k
Chu k (nm) 3 5 10 20 30 40 50 100
Tc đ (m/s) 21 22 23 24 24 25 25 26
Ngun: Trm Khí Tng Thy Vn Tnh Bình Thun, 2011.
2.3.1.2 S liu v thy vn
c đim t nhiên và dòng chy
H thng sông: Do dòng chính ca sông Cà Ty to thành. Sông Cà Ty có hai ph lu chính là Sui Du và
Sông Cát.
Bng 2.2: c trng hình thái lu vc h thng sông Cà Ty

Sông
 vào
.cao
n.sông
C.dài sông
(km)
D.tích lu
vc (km
2
c trng trung bình lu vc
)
.dc
(%)
.rng
(km)
M.đ li

− Dòng chy mùa cn:
Lu vc sông Cà Ty F = 205 là vùng khô hn nng.
− c trng dòng chy mùa kit: Theo tài liu điu tra kit Q
Min
− Dòng chy mùa l:
thng xut hin vào tháng IV, vi tn
sut xut hin 55,55% ti trm Mng Mán.
Mùa l ch tp trung trong 3 - 5 tháng cui nm,
2.3.1.3 S liu lng ma khu vc
Khu vc có lng ma tng đi thp, phân b không đu. Thng xut hin nhng đt ma ln kéo dài.

Hình 2.2: Bn đ phân b lng ma khu vc Tnh Bình Thun
HUTECH
7
2.3.1.4 Ch đ hi vn vùng ca sông Cà Ty
Ch đ thy triu thiên v bán nht triu không đu, nhng ngày triu kém thng xut hin 2 đnh, 1 chân
hoc 2 chân, 1 đnh. Biên đ triu đt t 1,2 – 1,6m, vào thi k triu cng đt t 2,0 đn 2,5m.
Do ch đ triu, lng nc sông đ v, đ dc lòng sông vùng h lu b bin đng theo không gian cng
nh thi gian mà ranh gii nh hng triu và phm vi xâm nhp mn trên h thng sông rt khác nhau
Bng 2.3: Phm vi nh hng triu và xâm nhp mn sông
Sông
P.vi nh hng và xâm nhp mn
(km)
Sông
Cà Ty
5km / 56km
Ngun: Trm Khí Tng Thy Vn Tnh Bình Thun, 2011.
Phm vi xâm nhp mn khong 5km (S=2,836‰) t bin vào đt lin trên tng chiu dài (56 km) lu vc
sông.
2.3.1.5 Din bin đ mn  ca sông

0
5
10
15
20
25
30
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Thi gian

 mn
 mn ti mt ct IV
0
5
10
15
20
25
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Thi gian

 mnHình 2.3: Din bin đ mn ti mt ct

Din bin đ mn theo không gian
Din bin đ mn theo chiu dài sông
0
10

Trong đó : X là v trí kho sát (km)
Din bin đ mn theo đ sâu
Qua tài liu đo đc trên các sông, nhn thy bin đi đ mn theo chiu sâu trên các mt ct rt ít thay đi.

Hình 2.5: Din bin đ mn theo chiu sâu
2.3.1.6 S liu v cht lng ngun nc
Kt qu kho sát thu thp tài liu nhn thy: đa s các sông ln có h lu b nhim mn. Khi thu triu lên,
trong sông nc mn dâng v phía thng ngun cách ca sông 3-7km.
Kt qu quan trc ti tnh Bình Thun qua các nm cho thy:
− pH: dao đng t 7,5-8,1;
− Hàm lng du m: dao đng t 0,05 – 0,15mg/l.
− Hàm lng hu c: BOD5 dao đng t 20 – 25 mg/l h lu sông Cà Ty có mc nhim hu c cao nht
trong các sông.
− Hàm lng cht rn l lng (TSS): dao đng 70-80mg/l vào mùa ma thng cao hn mùa khô
HUTECH
8
− Hàm lng Amoni (NH4
+
− Hàm lng Nitrat: dao đng 0,2 – 0,6mg/l.
): dao đng 0,15 – 0,3mg/l.
− Hàm lng các kim loi nng (As, Hg, Fe) và Xyanua: còn thp.
− Hàm lng Oxy hoà tan (DO): dao đng 5,2 – 7mg/l;
− Vi sinh: khong dao đng ln t 2500 – 15000MPN/100ml.
2.3.2 Hin trng ca sông Cà Ty Tnh Bình Thun
Khu vc ca sông, Cng cá khi công xây dng ngày 22/12/1993. Chung quanh các bn đu có kè bao bc,
bo v nh kè chn sóng C- 1 dài 400m, kè C- 2 dài 530m, kè bo v b dài 404 m. Din tích toàn th bn
cng là 21.872 m
2
Chng 3
.

C ch xói
C ch xói  các ca sông cng din ra tng t nh đi vi vùng b, sóng trn lên lim vào chân b cát
và bóc mòn cát  chân, to nên “dãy hc sóng”.
C ch m
Thng ch xy ra trong mùa ma l ln và thng  nhng ni b ngang ca đn cát hay  ngay ti gc ca
doi cát sát vi mi đá.
C ch lp
C ch din ra vào thi đim ma bão ln hay nc sông kit, sóng ln. Vt liu hai bên b ca di chuyn
dc b, phát trin hai mi doi cát làm hp và nông ca dn.
3.1.2 c tính bùn cát
Bùn cát ca sông
Ngun gc bùn cát vùng ca sông: Bùn cát trong vùng ca sông có hai ngun gc chính: bùn cát lu vc do
dòng chy sông t thng ngun mang đn và bùn cát vùng ven bin do thy triu, sóng, dòng chy đa vào.
Khi lng bùn cát khng l đó nh hng rt ln đn din bin đa hình và bin đng vùng ca sông.
3.1.3 Phân loi bùn cát
HUTECH
9
Trong sông thiên nhiên, bùn cát đc chia thành hai loi: bùn cát l lng và bùn cát di đ y. Tuy vy phân
loi chi tit cng có nhiu phng pháp khác nhau.
3.1.3.1 Phng pháp Sa Ngc Thanh
Da trên c s phân loi theo đng kính ht và đc đim thy lc ca bùn cát.
3.1.3.2. Phng pháp i hc Thanh Hoa
Da trên c s phân loi đt ca c hc đt
3.1.3.3 Dung trng khô ca bùn cát bi lng
Dung trng bùn cát và đ rng ε
Dung trng khô ca bùn cát γ’ (T/m
3
) là trng lng ca mt đn v th tích bùn cát khô.  rng ca bùn
cát là t s gia th tích rng ca bùn cát so vi mt đn v th tích. Dung trng khô có quan h vi dung
trng ht cát γ






−
d
h
gd
S
γ
γγ
=
vi sông thiên nhiên, γ
S
= 2,65 T/m
3
thì
v
o
6/13/1
6,4 hd
=
Công thc y ban sông Trng Giang

Công thc Vin Kho sát thit k Thành ô
Tc đ khi đng ca đa si

Công thc da trên s liu thc đo ti sông i , sông Trng Giang và s liu thí nghim
3.1.3.5 Bùn cát l lng

.
Trong đó X là lng ma.
Hình 3.1: Quan h Q-Q
S
Hình

3.2: Quan h lng ma – lng bùn cát

Sông không có quan trc bùn cát
Trong tính toán quy hoch, thit k, lng phù sa thng đc c tính bng cách dùng bn đ phân vùng
đ đc bình quân r (g/m
3
) hay moduyn phù sa l lng M
S
(T/nm.km
2
3.1.3.6 T s phân ri bùn cát (sediment delivery ratio)
). Nói chung đây là nhng
thông tin có đ chính xác thp bi vì khi xây dng các bn đ này đc da trên ngun s liu ít i và
không đ điu kin đng nht (thi gian quan trc, c din tích lu vc ) hn na ngay trong phm vi
mt vùng các lu vc khác nhau cho ra cng rt khác nhau.
Ngoài nhng trm thy vn quan trc phù sa, còn có mt s trm thc nghim xói mòn. Cn lu ý rng, ch
mt phn lng vt cht b xói mòn trên sn dc mi dn xung sông, phn còn li b chn  các bn
trng, các barriere dc đng.
T s phân ri phù sa là t s ca lng bùn cát chy v mt ct ca ra (T/km
2
nm) so vi lng cht xói
mòn (T/km
2
nm) trên sn dc. Nó ph thuc vào các yu t nh đa hình, đ dc, hình thái lu vc, điu

Kích thc ht
Ht phù sa trong thiên nhiên có hình dng rt đa dng. Gi s ht phù sa có kích thc ba chiu tng ng
là a, b, c vy đng kính trung bình có th c tính:

Q
S
(Kg/s)
1
10
100
10
100
Q (Kg/s)
∑Q
S

∑X
HUTECH
11
ng kính lng chìm là đng kính ca ht hình cu, có tc đ lng chìm trong nc  nhit đ 24
o
C ging
nh ht nghiên cu. ng kính lng chìm Tham s hình dng ht theo Mc Nown và Malaika (1950) xác
đnh nh sau:

Tc đ lng chìm là tc đ trung bình ca ht trong nc tnh  nhit đ 24
o
C. Tc đ lng chìm ca ht
hình cu đc tính theo công thc:


đi, các khu vc không bao gi ging nhau. Yu t xói l - bi lng là nguyên nhân chính cho nhng khác
bit này. Ngoài nhng tác đng t thiên nhiên thì con ngi cng góp phn không nh tác đng đn dòng
sông thông qua các hot đng ca mình.

Chuyn đng ca bùn cát l lng vùng ca sông di tác dng ca sóng
Trong đi sóng v, s ri đng mãnh lit nh hng đn tn đáy. Hàm lng bùn cát cng theo đó mà mang
tính chu k. Trong mt chu k sóng có 4 đnh ca hàm lng bùn cát.
Vn chuyn bùn cát do gió
V phng din bin đng b bin, ca sông, VCBC do gió thng đóng vai trò quan trng trong các thành
phn ca cán cân bùn cát vùng ven b.
nh hng ca trng dòng chy đn bin đng ca sông
Bin đng ca sông, lch triu ph thuc vào các điu kin thy thch đng lc vùng ca sông và ch đ
thy vn ca sông.
HUTECH
12

Hình 3.3: Phân loi các loi ca sông
(FitzGerald - 1988)
BKH tác đng
H
.

3.1.4.2 Dòng hi lu Hình 3
: U.S. Naval Occeanographic Office, 1957)
- -
m phía bin ông, nên có th xác đnh gió mùa ông Bc là hng gió chi phi chính đn quá trình xói l
ca b bin trong khu vc.

Trong thc t tính toán, do thiu tài liu đo đc, c tính lng phù sa bng mt t l ca phù sa l
lng. Khi tính toán ngi ta ly bùn cát đáy bng 20% bùn cát l lng. Trong điu kin cho phép ngi ta
tin hành đo đc xác đnh mt s thông s ri tính toán bùn cát đáy bng mô hình thc nghim la chn (ví
d mô hình Mayer - Peter - Muller).  nc ta, theo TCXD 250:2001, tp II - Các tiêu chun c bn áp dng
lng bùn cát trung bình hàng nm là lng bùn cát tng cng nm bình quân nhiu nm, trong đó lng
bùn cát đáy đc ly bng 20 - 40% lng bùn cát l lng.
Mô hình tính toán dòng bi tích chu nh hng thy triu
Mô hình ca trung tâm k thut công trình b bin ca M (CERC), đc xây dng trên c s s dng nng
lng sóng. Cng nh các phng pháp tng t, dòng bùn cát vn chuyn dc b đc tính theo mi tng
quan gia chúng và nng lng sóng.

Mô hình tính toán bi lng nh hng ca đ mn dc đng đi
Nc mn sau khi vào ca sông không ngng b nc sông t thng ngun đa v pha loãng. Càng v
thng lu đ mn càng gim dn.
Nu gi : S –  mn ti mt v trí bt k nào đó trong khu triu thì:

Do đó : S/S
0
= e
-KX

S dng đ mn vào nghiên cu bi lp, xói l
Bùn cát gp phi nc mn li là ngun gc ca vic bi lp các ca sông.
Hin tng keo t và kt chùm
Vùng ca sông thng có đ dc nh, thy vc rng, li chu nh hng ca thy triu, tác dng đng lc
ca dòng chy sông khi ra ca b suy gim nhiu. Các loi ht này rt khó chìm lng trong môi trng nc
ngt, nhng khi gp phi loi nc có đ mn nht đnh chúng xy ra hin tng keo t. Tc đ sa lng ca
c chùm thng ln gp chc ln so vi sa lng ca tng ht.
u dài
(km)
Chi u rng bình

quân lu vc (km)

Din tích
lu v c (km
2
Mt đ li
sông (km/km
)

2
Moduyn bình
quân (m
)
3
/s/Km
H s
un khúc

2)

Lu l n
g n c TB (m
3
/s)

Mùa

bin đi dn t 0,5 triu m³/nm – 0,83
triu m³/nm. S vn chuyn bùn cát ngang b t bãi bi triu rút là 31,8 nghìn m³/nm vào khu vc ca
bc. Lng vn chuyn bùn cát phía trong ca ch yu là hng ra ngoài bin. Ti ca, lng bùn cát đi vào
là 13,2 nghìn m³/nm lng bùn cát đi ra là 10,4 nghìn m³/nm. Phía trong ca sông hình thành các đn cát
vi lng bùn hàng nm khong 2,8.10
3
m
3
, gây cn tr dòng chy.

Hình 3.8: Các công trình bo v b bin khu vc ca sông Cà Ty
Theo quy lut thì dòng sông theo cách t nhiên s bù đp li lng bùn cát đó. Khi đn h lu dòng chy gây
xói l khu vc cách ca sông khong hn 2 km.
Các công trình bo v b và ca sông hin nay cha phát huy đc tác dng, thm chí còn mang đn tác
đng tiêu cc đn đng b và cho đn nay vn cha có các gii pháp k thut đ khc phc.
nh hng lnh vc giao thông: lòng sông hình thành các đn cát, bên cnh là c ác bãi bi ven sông làm
cho dòng chy b thu hp. Các tàu thuyn không th vào sâu bên trong khu vc ca sông
HUTECH
15
nh hng kinh t: Thi gian chuyn thy hi sn khai thác t bin đn tiêu th kéo dài làm cht lng
gim, giá tr kinh t cng s gim theo.
Vn đ xã hi: khu vc ven bin nhng ngi dân không th sng da vào bin dn đn tht nghip, phát
sinh nhiu vn đ xã hi, to gánh nng cho tt c các lnh vc khác.
3.4  xut bin pháp chnh tr
S phc tp  ch tt c các quá trình tác đng đn bin đng b bin ca sông hu nh tác đng đng thi
vi nhau và quá trình này li xy ra  vùng ven b, là khu vc bin đng rt mnh ca trng sóng, mc
nc.

Bin pháp chnh tr, thích ng vi nhng bin đi t nhiên và bo tn nhng giá tr vn có ca khu vc.
Nhng bin pháp đ ra gm có :

i vi nhà nc v chính sách và pháp lut
− Bo v rng đu ngun.
− Quy đnh rõ, cht ch vic khai thác các ngun li t dòng sông.
−  ra chính sách bo v môi trng khu vc ca sông ven bin.
− nh hng quy hoch bo v đi b bin ven b trên phm vi toàn quc.
− Thc hin các bin pháp qun lý môi trng
HUTECH
16
Vn đ xã hi
− Tuyên truyn cho ngi dân v nhng giá tr mà dòng sông mang li, s dng ngun li đúng cách,
theo hng lâu dài. Bo v nhng ngun li đó, tránh nhng hành vi gây tn hi, và bin pháp khc phc.
− Thay đi suy ngh, cách sng hng đn gn gi hn vi môi trng.
3. HN CH
Trong quá trình thc hin đ tài do kinh phí thc hin hn ch nên s liu nghiên cu cha đc hoàn chnh.
Mt s vn đ tác gi tin hành suy lun da trên nhng s liu liên quan.  hiu rõ hn nhng vn đ đó
đòi hi phi có thêm thi gian và kinh phí thc hin.
4. HNG PHÁT TRIN
Trong đ tài còn tn ti bn vn đ chính cn phát trin nghiên cu sâu hn :
− Nghiên cu tc đ bi lp – xói l theo các thi đim trong nm.
− Nghiên cu lng bùn cát no vét và thi đim no vét các đn cát ti lòng sông tránh b bi lp – xói l.
− Nghiên cu xây dng kè hng dòng khu vc b bin ven ca sông.
− La chn cây trng thích hp, chn gió hiu qu, bo v b bin ti khu vc b bin ven khu vc ca
sông.
DANH MC TÀI LIU THAM KHO
1. T.S Nguyn Vn Trai ( 2011) Sinh thái vùng ca sông ven bin.
2. GS.TS Ngô ình Tun, PGS.TS  Cao àm. S tay K Thut Thy Li, T.4.
3. Nguyn Quang Khit, inh Vn u, Lê Chí Vy (1988) Tính toán dòng bùn cát và lng đng vùng ca
sông. Tp chí khoa hc, H Tng Hp Hà Ni.
4. Trnh Th Hiu, Lê Phc Trình, Tô Quang Thnh (2005) Báo Cáo Hin trng và d báo s bin đng
b bin – các ca sông ven bin Vit Nam.

*
Khoa Môi trng và Công ngh sinh hc, i hc K Thut Công Ngh TP.HCM
* Trng i hc K Thut Công Ngh TP.HCM TÓM TT

 tài « Phân tích nguyên nhân dn đn din bin bi lp, xói l ca sông Cà Ty Tnh Bình Thun
và đ xut bin pháp chnh tr », nghiên cu quá trình bi lng, xói l đang xy ra ti ca sông Cà Ty
thuc Tnh Bình Thun. Quá trình này b nh hng t nhiu yu t t nhiên và hot đng con ngi.
Phân tích nhng nguyên nhân nhm nhn đnh mc đ tác đng ca tng yu t nh hng hình
thành hình thái ca sông hin ti, đinh hng tng lai. S thay đi hình thái ca sông làm thay đi
kinh t - xã hi khu vc. Sau quá trình nghiên cu đ tài đ xut nhng bin pháp chnh tr giúp gim
thiu nhng tác đng tiêu cc, bo v nhng giá tr hin ti.
ABSTRACT

Thread “Analysis of causes of changes in sedimentation, erosion Ca Ty river in Binh Thuan
province and proposed adjustment measures”, to study the process of sedimentation, erosion
is occurring in the Ca Ty river Binh Thuan province. This process is affected by many factors
and natural human activity

.
Analyzing the reasons for identifying the extent of the impact of each factor takes the form
of estuarine current patterns, future directions. Changes to estuary morphology change -
economic social sector. After the research topics proposed adjustment measures to help
mitigate the negative impacts and protect the current value.
HUTECH
2

1.

2008
Nm
2009
Nm
2010
Nm
2011
Thy
sn khai
thác (tn)
128.096
131.719
152.867
148.941
+ Cá
(tn)
79.707
83.179
90.689
93.290
+
Tôm (tn)
1.871
1.143
1.909
1.470
Nm 1993, h thng b kè dài hn 2 km hai
bên b sông Cà Ty đc xây dng nhm bo v
b chng st l, bo v din tích đt khu vc,
to m quan đô th. Hình thành các công trình

Din tích lu vc 753 km
2
, đ cao trung bình
159 m, đ dc 11,2%, mt đ l i sông 0,32
km/km
2
H lu sông Cà Ty dài 7,2 km, nhng có ti 5
km nhn nc thu triu lên xung, nên gn nh
quanh nm là nc l hoc nc mn. Sông Cà
Ty mùa khô nc ngt t ngun chy v ít hu
nh ch có nc theo thu triu ngày đêm lên
xung. ây cng là mt đim khác na ca
dòng sông thu triu. Dòng sông chy khôn g rõ
rt chiu hng.
. Khúc rng nht ca sông Cà Ty khong
hai trm mét, khúc hp khong mt trm mét.
Mt con sông rt ngn, nhng dòng chy c un
ln ngon ngoèo, nhiu đon cong ti sáu by
mi đ.
Hình thái ca sông Cà Ty : Ca sông hp và
nông, hai mép b ca sông giáp bin thng là
các doi cát dng đuôi sam, phát trin đi lp
nhau và dn dn bi, lp ca sông. Lng bùn
cát tích t hàng nm  ca thng rt ln, gây
khó khn cho tàu thuyn ra vào cng. Khu vc
ca sông thng xuyên phi no vét.  ca sông
thng chu áp lc ca nng lng sóng bin
cc ln và dòng VCBC vuông góc t bin vào
b mnh.


đ cao. Tnh Bình Thun có 2 mùa rõ rt trong
nm: Mùa ma t tháng 5 – 10, và mùa nng t
tháng 11 – 4. Lng ma ít, trung bình 1 .000
đn 1.600 mm/ nm (bng ½ lng ma trung
bình  Nam B).  m trung bình hàng nm là
79%.
2.2.3. Tình hình kinh t - xã hi Tnh Bình
Thun và Qui hoch ca toàn Tnh đn nm
2030.
2.2.3.1 Tình hình kinh t - xã hi Tnh Bình
Thun
Kt qu thc hin các ch tiêu kinh t - xã hi
− Tc đ tng GDP : 11,5% .
Trong đó, tc đ tng trng ca các
ngành:
+ Công nghip - Xây dng : 11,2% .
+ Dch v : 15,9% .
+ Nông, lâm, thy sn : 6,2% .
− Sn lng lng thc : 640.000 tn .
− Sn lng hi sn khai thác :169.000 tn .
− Kim ngch xut khu : 219 triu USD .
Xut khu hàng hóa: 159 triu USD .
− Tng thu ngân sách NN : 6.870t đng .
Trong đó: thu ni đa : 2.320 t đng .
+ Chi đu t phát trin : 800 t đng .
+ Gii quyt vic làm : 23.000 lao đng .
+ T l h nghèo còn : 3,9% .
2.2.3.2 Qui hoch ca toàn Tnh đn nm
2030
D báo dân s

trin khai xây dng cng Kê Gà, cng chuyên
dùng Vnh Tân và Sn M; nâng cp cng Phú
Quý và hoàn thi n cng Phan Thit. Nâng cp
cng cá Phan Rí Ca, La Gi, Liên Hng phc
v ngh cá và dch v sa cha tàu thuyn đánh
bt thy sn; đu t mi cng du lch Hòn Rm.
nh hng bo v môi trng
− Tng cng kim soát, x lý ô nhim môi
trng đô th, x lý trit đ các loi nc thi,
cht thi rn, kim soát khí thi ti khu đô th và
các khu công nghip, tiu th công nghip và
HUTECH
4

làng ngh, hot đng sn xut nông nghip, nuôi
trng thy sn;
− Bo v h sinh thái rng đu ngun và
thm thc vt phòng h. Khôi phc và bo v h
sinh thái rng t nhiên và thm xanh hin hu.
2.3 Hin trng ca sông Cà Ty Tnh Bình
Thun
2.3.1 S liu v khí tng – thy vn
2.3.1.1 S liu v khí tng
Hng gió
Phan thit chu nh hng ca hoàn lu
gió mùa. Hàng nm, khng ch khu vc này bi
hai mùa gió chính:
− Mùa gió ông bc: hot đng t tháng 11
đn tháng 4 nm sau, gió ch yu hng ông
và ông bc.

khô hn nng.
− c trng dòng chy mùa kit: Q
Min
Dòng chy mùa l: Tuy mùa l ch tp trung
trong 3 - 5 tháng cui nm, nh hng nhiu
mt đn kinh t, xã hi và môi trng. Ma nm
và dòng chy nm so sánh v i khu vc Nam
Trung B  mc thp, nhng mc đ l lt và
thit hi do l lt gây ra không phi nh.
xut
hin vào tháng IV, vi tn sut xut hin
55,55% ti trm Mng Mán.
2.3.1.3 S liu lng ma khu vc
Khu vc có lng ma tng đi thp, phân b
không đu. Thng xut hin nhng đt ma
ln kéo dài.
Bng 2.2: S liu lng ma hàng nm.
Lng
ma
Nm
2006 2007 2008 2009 2010
X (mm)
1.260,3 1.390,1 1.995,9 2.028,7 1.567,0
Tháng 1
- 1,2 0,5 0,8 -
Tháng 2
- - - 1,0 0,6
Tháng 3 - 2,1 1,9 - 1,5
Tháng 4 31,0 26,7 19,0 0,7 192,8
Tháng 5 129,0 144,6 442,2 240,4 145,2

dc
(%)
Mt đ
li sông
km/km
2

Cà Ty 1222 56 753 11,2 0,32
HUTECH
5

2.3.1.4 Ch đ hi vn vùng ca sông Cà Ty
Ch đ thy triu thiên v bán nht triu không
đu, nhng ngày triu kém thng xut hin 2
đnh, 1 chân hoc 2 chân, 1 đnh. Biên đ triu
đt t 1,2 – 1,6m, vào thi k triu cng đt t
2,0 đn 2,5m. V mùa l mc nc sông cao, đ
dc mt nc tng, tc đ dòng chy ln nên
nh hng ca thy triu không vào sâu trong
sông. Vào mùa kit thì ngc li, vì nc sông
nh, nh hng thy triu vào sâu ni đa tng
dn theo thi gian và nh hng ln nht vào
cui mùa cn.
Do ch đ triu, lng nc sông đ v, đ dc
lòng sông vùng h lu b bin đng theo không
gian cng nh thi gian mà ranh gii nh hng
triu và phm vi xâm nhp mn trên h thng
sông rt khác nhau
Bng 2.3: Phm vi nh hng triu và xâm nhp
mn sông

Mt ct 4
10,3
Ngun: Trm Khí Tng Thy Vn Tnh Bình
Thun, 2011.
Din bin đ mn theo thi gian
Mùa ma l :  mn vùng ca sông nh, khi
có lng ma ln đ mn vùng ven b cng ít
hn.
Mùa khô: Thi k này s xâm nhp mn vào
ca sông sâu nht.
 mn ti mt ct I
0
5
10
15
20
25
30
35
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Thi gian

 mn

Hình 2.4: Din bin đ mn ti mt ct I

 mn ti mt ct II
0
5
10

20
25
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Thi gian

 mn

Hình 2.7: Din bin đ mn ti mt ct IV
Din bin đ mn theo không gian
Din bin đ mn theo dc bin đi đu trên
đon sông cách mt ct ca ra khong 10,3km,
thi k cui mùa cn càng th hin rõ nét.
Din bin đ mn theo chiu dài sông
0
10
20
30
40
0 2 4 6 8 10 12
Chiu dài (km )

 mn (‰)

Hình 2.8: Din bin đ mn dc sông
Công thc tính đ mn theo v trí :
S/S
0
= e
Công thc áp dng khu vc ca sông Cà Ty:
-KX

-2
-1,5
-1
-0,5
0
0 5 10 15 20 25
 m n (‰)
ChiHình 2.9: Din bin đ mn theo chiu sâu
Các loi hình xáo trn mn - ngt khác nhau,
lu trình ca các đim cng khác nhau.  ca
sông xáo trn mnh, bt k  tng mt hay tng
đáy, lu trình ròng đu ch hng v h lu. 
các ca sông xáo trn mn - ngt yu và va,
lu trình ròng hng v h lu ch xy ra  tng
mt, còn  tng đáy lu trình ròng ngc lên
thng lu. iu đó chng t:  loi ca sông
này, khi nc  tng đáy và bùn cát mà nó
mang theo s ti lên thng lu. Hin nhiên,
điu đó rt có ý ngha trong nghiên cu xói, bi
ca sông. Nghiên cu sâu hn v xáo trn mn
– ngt trong dòng chy sông Cà Ty thông qua
các s liu thu thp, cho ta có cách nhìn rõ hn
v hin tng này. Trong quá trình lên xung
ca thy triu s kèm theo quá trình ln mn t
bin vào đt lin. ng thi nc ngt t
thng ngun dòng sông chy v, ti đây xy ra
quá trình trn ln gia nc ngt và nc mn.

quan trc ti tnh Bình Thun qua các nm cho
thy:
− pH: dao đng t 7,5-8,1;
− Hàm lng du m: dao đng t 0,05 –
0,15mg/l.
− Hàm lng hu c: BOD5 dao đng t 20
– 25 mg/l
− Hàm lng cht rn l lng (TSS): dao
đng 70-80mg/l
− Hàm lng Amoni (NH4
+
− Hàm lng Nitrat: 0,2 – 0,6mg/l.
): 0,15–
0,3mg/l.
− Hàm lng các kim loi nng (As, Hg, Fe)
và Xyanua: còn thp.
− Hàm lng Oxy hoà tan (DO): 5,2 –
7mg/l;
− Vi sinh: khong dao đng ln t 2500 –
15000MPN/100ml.
2.3.2 Hin trng ca sông Cà Ty Tnh Bình
Thun
HUTECH
7

Khu vc ca sông, Cng cá khi công xây dng
ngày 22/12/1993 và khánh thành ngày
24/12/2001 sau tám nm. Cng hin ti gm có
các bn tàu liên tip nh bn 40 CV dài 212 m,
bn 400 CB dài 90 m, bn cn chà dái 112m.

mc đ đáng báo đng, làm thay đi hình thái
ca sông, nh hng giao thông gây thit hi
kinh t. 3.
Nghiên cu vn chuyn bùn cát ca sông, ven
bin có th thy rng tuy đây là mt quá trình
bin đng ht sc phc tp nhng mi vic bi
t hay xói l b bin, ca sông m rng hay b
bi lp đu tuân theo mt quy lut chung đó là
quy lut cân bng - to ra s cân bng gia
nng lng ca bin, sông vi các đc trng
đa hình b bãi. i vi quá trình bin đng
ca sông cng hoàn toàn tuân th theo quy lut
cân bng nêu trên.
KT QU VÀ THO LUN

S dng các s liu thu thp đc sau khi
kho sát, áp dng các mô hình tính toán đi
vi ca sông Cà Ty, thu đc kt qu nh sau:
Bng 3.1: S liu đc trng sông Cà Ty
Sông, su i
Chiu
dài
(km)
Chiu
r
ng bình
quân lu

ma
Cà Ty 56
17
753
0,32
40,5
1,4 4,6 38,8
Công thc thc nghim quan h gia lu lng
bùn cát l lng và lu lng dòng chy sau khi
kho sát :
3685,1
6512,0 QQ
S
=

Bng 3.2: Kt qu đo Q
S
- Q
STT
b

Bùn cát l
lng (Q
S

1,49
3,77
253,9
6
148,52
2,75
1,8
7
25,5
4,88
19,1
8
367,82
7,49
2
9
836,28
10,87
1,3
10
35,5
1,73
4,9
11
291,62
7,24
2,5
Trung
bình
54,32

chuyn bùn cát phía trong ca ch yu là hng
ra ngoài bin. Ti ca, lng bù n cát đi vào là
13,2 nghìn m³/nm lng bùn cát đi ra là 10,4
nghìn m³/nm. Lng bùn cát đc vn chuyn
HUTECH
8

ra ngoài ca là do tác dng ca dòng chy t
sông ra và dòng triu rút. Cho thy tác dng c
gng đào xói đ duy trì lòng dn ca ca dòng
triu và dòng chy t sông. Tuy nhiên vn
chuyn này là nh so vi lng vn chuyn bùn
cát vn chuyn vào ca theo c 2 hng ngang
b t bãi bi triu rút và dc b t 2 phía b
bin vào ca. ây là nguyên nhân chính gây ra
s bi lp ca sông.
Tóm li, b bin gn lin vi ca sông Cà Ty,
đng b b xói l mnh trong thi k gió mùa
đông bc, đc bi t trong thi k gió mùa tây
nam và cng đ ca xói l ln hn bi t, quá
trình xói l - bi t xen k nhau. Di tác đng
ca các điu kin ca bc hình thành bãi bi,
nhng ca nam li b xói l mnh gii thích cho
hình thái ca sông Cà Ty hin ti. Phía trong
ca sông hình thành các đn cát vi lng bùn
hàng nm khong 2,8.10
3
m
3
, gây cn tr dòng

l lng, vn chuyn bùn cát di đáy vv… Nc
ta có đng b bin khá dài, bo v đng b
bin chu tác đng t nhiên t lâu đã đc các
cp lãnh đo quan tâm. Chúng ta đã có đc
mt b khung c bn các nghiên cu, gii pháp
thc hin. Tùy điu kin tng khu vc mà chúng
ta áp dng phù hp.
Da vào kt qu nghiên cu và phân tích
nguyên nhân gây nên bi lp – xói l dn đn
thay đi hình thái ca sông Cà Ty. T đó, đ ra
bin pháp chnh tr, thích ng vi nhng bin
đi t nhiên và bo tn nhng giá tr vn có ca
khu vc. Nhng bin pháp đ ra gm có :
Gii pháp phi công trình: Áp dng nhng bin
pháp k thut thit lp li s cân bng vt cht,
nng lng dòng chy chng xói l - bi lng.
Hn ch nhng yu t nh hng t điu kin t
nhiên, hot đng ca con ngi.
- Trong bi cnh b nh hng ca BKH, các
yu t t nhiên và con ngi tt c đu b tác
đng. H thng sông chu nh hng ln t các
yu t ti thng ngun. m bo ngun nc
đu ngun quyt đnh s sng còn ca mt con
HUTECH
9

sông. Bo v, phát trin rng đu ngun là vic
làm đu tiên.
- m bo bùn cát dòng chy không b thiu ht
nghiêm trng tránh gây xói l khu vc gn h




=
3

H r cây rng ngp mn hình thành lá chn
dòng chy làm cho vn tc dòng chy V=0 do
đó hn ch xói l khu vc.
- Khc phc xói l  ca Nam, bng các phng
pháp no vét di di bùn cát ti khu vc bi lp
bù lp lng bùn cát b xói l.
- Phát trin kinh t - xã hi gn lin bo v môi
trng phi luôn đc coi trng.
Gii pháp công trình: Xây dng các công trình
có tác dng hn ch nh hng tiêu cc, chuyn
nhng nguy hi theo hng có li cho điu kin
khu vc.
- Hin trng ca sông Cà Ty đã xây dng h
thng b kè nhng vn cha phát huy đc hiu
qu. Nghiên cu xây dng các đng dn
hng dòng bùn cát (kè hng dòng). iu
chnh dòng theo hng gim thiu tác đng có
hi do các dòng hi lu, dòng chy sông gây ra.
Kè hng dòng có th xây dng thành t hp
các kè hng dòng c hai bên ca sông , có tác
dng h tr nhau. Khi xây dng phi nghiên cu
k hng, phm vi nh hng và vn tc ca
dòng chy.
Hình 3.10: Kè chn sóng hin hu khu vc ca