đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
Chơng I
Tổng quan về tình hình sản xuất và xử lý n-
ớc thảI công nghiệp dệt may
1.1 Một số khái niệm về nớc
1.1.1 Độ axít
Độ axít của nớc là đại lợng thể hiện khả năng trung hoà với bazơ
mạnh: tức là tiềm năng ion H
+
của nớc. Axít của nớc có nguồn gốc khác
nhau: sự có mặt của axít mạnh do quá trình thuỷ phân, oxy hoá khoáng vật,
chất hữu cơ, hoạt động vi sinh, lắng đọng từ khí quyển, nớc thải từ các quá
trình hoạt động công nghiệp, sự hoà tan của khí CO
2
. Khí CO
2
là nguồn
chính đóng góp vào độ axít của nớc.
1.1.2 Độ kiềm
Độ kiềm của nớc là đại lợng thể hiện khả năng trung hoà với axít mạnh
gây ra bởi sự có mặt của các anion của axít yếu (HCO
3
-
, CO
2
2-
, photphat )
nhóm hydroxyl và các axít yếu nh humic, fulvic. Thành phần chủ yếu gây
nên độ kiềm của nớc là ion bicarbonat. Nh đã trình bày tại phần II thế cân
bằng của axít carbonic bicarbonat carbonat phụ thuộc vào pH. Trong
vùng pH cao cân bằng lệch về phía carbonat, ở vùng pH thấp dạng tồn tại

thứ li thứ hai là pK2 = 10,3. Tại pH =6,3 nồng độ của axít carbonic và của
bicarbonic là bằng nhau. Tại pH = 4,3 hầu hết bicarbonat đều trở thành axít
carbonic. Ngời ta phân biệt hai loại kiềm, p (phenolphthalein) và kiềm tổng
(T=total). Khi chuẩn độ ngời ta dùng hai chất chỉ thị màu là
phenolphthalein (đổi màu tại pH = 8,3) và metyl da cam (đổi màu ở
pH 4,5). Lợng axít tiêu hao khi chuyển pH của nớc về đến 8,3 tơng ứng
với độ kiềm gây ra bởi OH
-
và CO
3
2-
, (kiềm p), lợng axít tiêu hao khi
chuyển pH của nớc về đến 8,3 tơng ứng với độ kiềm gây ra bởi OH
-
và
CO
3
2-
, (kiềm p), lợng axít tiêu hao khi chuyển pH của nớc về đến 4,5 gọi là
kiềm tổng tơng ứng với độ kiềm gây ra bởi OH
-
, CO
3
2-
và HCO
3
-
. Hiệu số
giữa kiềm tổng và độ kiềm p là độ kiềm do bicarbonat gây ra. Một mẫu nớc
chỉ có kiềm p khi pH > 8,3.

2-
theo CaCO
3
= 80mg/l .
3,133
30
50
=
mg/l
mg/l HCO
3
-
theo CaCO
3
= 90mg/l .
7,73
61
50
=
mg/l
2
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
Là thông số rất quan trọng duy trì hoạt động, tồn tại của vi sinh, thuỷ
sinh vật, thực vật trong nớc. Trong nớc mặt lợng oxy hoà tan là tiêu chí
quan trọng đặc trng chất lợng nớc, lợng oxy hoà tan lớn thì chất lợng nớc
tốt, độ oxy hoà tan nhỏ chứng tỏ nớc bị ô nhiễm. Sự có mặt của oxxy hoà
tan thúc đẩy quá trình oxy hoá học và quá trình phân huỷ vi sinh a khí. Khả
năng hòa tan của oxy trong nớc rất thấp, trong điều kiện tốt nhất hàm lợng
oxy trong nớc cũng chỉ đạt 8 10mg/l. Nớc mặn có khả năng hoà tan oxy
thấp hơn. Độ hoà tan của oxy giảm khi nhiệt độ tăng. Trong một số nguồn

(DOC, dissolved organic carbon). Lợng chất hữu cơ có thể oxy hoá đợc
bằng phơng pháp hoá học ứng với thông số nhu cầu oxy hoá học (COD,
chemical oxygen demand). Nếu dùng tác nhân oxy hoá là kali pemanganat
gọi là COD (KMnO
4
), nếu dùng kali cromat gọi là COD (K
2
Cr
2
O
7
). Nhu
cầu sinh hoá (BOD, biochemical oxygen demand) là đại lợng đặc trng cho
lợng chất hữu cơ có thể phân huỷ đợc nhờ vi sinh vật.
Lợng carbon tổng TOC bao gồm lợng carbon trong hợp chất hữu cơ
hoà tan DOC và dạng hạt không tan (POC, particulate orrganic carbon),
thông thờng để đánh giá chất lợng nớc thì dùng chỉ số TOC. Với các nguồn
nớc không bị ô nhiễm, DOC thờng có giá trị 1-2mg/l, với các vùng nhiễm
bẩn do tự nhiên giá trị DOC có thể tới 5 mg/l.
1.1.4 Nhu cầu oxy hoá học, COD
Để oxy hoá chất hữu cơ cần phải dùng một lợng chất oxy hoá dới một
điều kiện phản ứng cụ thể. Lợng chất oxy hoá tiêu hao trong quá trình oxy
hoá ứng với lợng chất hữu cơ có thể oxy hoá trong điều kiện đó và đợc quy
đổi thành lợng oxy tơng ứng.
Các chất hữu cơ tồn tại trong nớc có hoạt tính hoá học rất khác nhau,
khi bị oxy hoá không phải hợp chất nào cũng chuyển hoá thành nớc và CO
2

nên giá trị COD thờng là nhỏ hơn nhiều giá trị tính từ phản ứng hoá học đầy
đủ. Mặt khác trong nớc có thể tồn tại một số chất vô cơ cũng bị oxy hoá, nó

(1mg KMnO
4
ứng với 0,253 mg O
2
). Nớc ít bị tạp chất hữu cơ có giá trị
COD (KMnO
4
) nhỏ hơn 3mg O
2
/l. tiêu chuẩn thờng áp dụng cho nớc sinh
hoạt là nhỏ hơn 5mg O
2
/l. K
2
Cr
2
O
7
là chất oxy hoá mạnh hơn KMnO
4
. dới
đIều kiện ngặt nghèo hơn so với điều kiện oxxy hoá bằng permanganat: xúc
tác (bạc ion), nồng độ H
2
SO
4
cao, thời gian dài (2 giờ), nhiệt độ cao (150
0
C)
phần lớn các chất hữu cơ đợc oxy hoá triệt để trừ một số hợp chất hữu cơ

Giá trị BOD chỉ có thể lặp lại trên cùng mẫu nớc khi điều kiện thực nghiệm
rất ổn định, mọi sự dao động đều dẫn tới kết quả khác nhau. Thông thờng
giá trị BOD đạt giá trị tối đa sau khoảng 20 ngày, gọi là giá trị BOD cuối
(ultimate BOD). Do thời gian quá dài nên ngời ta chỉ thực hiện 5 ngày, tức
là theo một qui ớc nhất định, trong thời gian đó BOD đo đợc khoảng 705
giá trị BOD cuối cùng và gọi là BOD
5
.
Giá trị BOD
5
chỉ phản ánh quá trình phân huỷ chất hữu cơ chứ không
chứa giá trị đặc trng cho quá trình phân huỷ (oxy hoá amoniac thành nitrit
và nitrat (nitrification).
2NH
3
+ 3 O
2


2NO
2
-
+ 2H
2
O +2H
+
2NO
2
-
+ 3 O

SO
4
2-
, HCO
3
-
, NO
3
-
. Nhìn chung nớc có độ dẫn điện cao ảnh hởng nhiều tới
thực vật hơn là động vật. Đối với cơ thể động vật trên cạn, dới nớc và con
ngời nớc chứa muối vô cơ nhiều quá hay ít quá đều có tác động bất lợi. Nớc
tới cho cây cối thờng ít khi vợt giá trị 500mg/l. Nớc dùng cho sinh hoạt

có
độ muối cao gây ra ăn mòn hoặc nó cản trở sự hình thành lớp bảo vệ chống
ăn mòn. Nớc từ các dòng chảy ít khi vợt quá 1000 àS/cm. Nớc sinh hoạt đ-
6
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
ợc coi là hợp lý khi độ dẫn điện không vợt 500àS/cm. Độ dẫn điện của các
nguồn nớc ngầm phụ thuộc vào địa chất của vùng đá, ví dụ trong vùng đá
gramit có độ dẫn thấp (10-100àS/cm), trong vùng đá vôi có độ dẫn cao (tới
1000àS/cm). Nớc có độ dẫn điện >700àS/cm đợc coi là nớc khoáng.
Nớc biển có độ dẫn điện vào khoảng 50.000 àS/cm.
1.1.8 Độ đục
Độ đục của nớc gây ra bởi sự có mặt của các chất không tan. Các chất
không tan có nguồn gốc hữu cơ, vô cơ và thực vật, vi sinh, có kích thớc
thông thờng từ 0,1 - 10 àm. Có 3 phơng pháp để xác định độ dục: Quan sát,
đo quang và khối lợng.
Phơng pháp quan sát là bằng dụng cụ thích hợp xác định độ sâu của

gây mùi và vị của nớc.
Một số chất vô cơ gây mùi điển hình là: sắt (tanh), H
2
S,(trứng thối),
amoniac, clo d (hắc) và chloramin do quá trình khử trùng (hắc). Có 4 loại vị
ngời ta dễ nhận ra là: chua, ngọt, đắng, mặn. Một số muối vô cơ tan của
đồng, sắt, kẽm, mangan, kali, natri gây ra vị khác nhau trong vùng nồng độ
từ cỡ phần một mời tới vài trăm mg/l. Mùi và vị không đi kèm với nhau.
Chủng loại hợp chất hữu cơ gây mùi phông phú hơn đặc biệt họ chất
phenol và dẫn xuất clo của chúng nh clophenol. Một số chất hữu cơ gây
mùi có nguồn gốc từ quá trình phân huỷ động vật, thực vật hay từ nớc thải
công nghiệp.
Mùi của nớc xác định rất khó, không có phơng pháp định lợng chính
xác mà phải nhờ vào biện pháp gửi của con ngời. Số lợng ngời tiến hành
xác định cần phải đủ lớn. Cách thức tiến hành là lấy mẫu nớc pha loãng với
nớc không có mùi ở một tỷ lệ nhất định, ở một nhiệt độ xác định và cho xác
định bằng phơng pháp gửi ở tỷ lệ pha loãng, ví dụ là 100 mà không ngửi
thấy mùi nữa thì giá trị đó gọi là trị số mùi (odor numberr) giá trị này luôn
phải đi kèm với nhiệt độ xác định nó.
8
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
Vị cũng đợc đánh giá tơng tự nhng rất cần đợc chú ý do khả năng gây
độc trực tiếp cho cơ thể của ngời thử.
1.1.11 Độ cứng
Các ion kim loại gây ra độ cứng của nớc, chủ yếu là các ion kim loại
hoá trị 2: Ca
2+
, Mg
2+
,Sr

cứng ở mỗi nớc thờng khác nhau: đơng lợng gam trên thể tích, mg/l, độ
Pháp-d
0
F, độ Đức-d
0
H, độ Anh -d
0
E, hay mg/l tính theo CaCO
3
; mối tơng
quan giữa chúng nh sau:
50 (đơng lợng gam của CaCO
3
)
mg/l theo CaCO
3
= mg/l Ca
2+
x
20 (đơng lợng gam của Ca
2+
)
1mgđl.l
-1
=5d
0
F, 1d
0
F=N/5000
1d

H =0,7d
0
E
Nớc đợc gọi là mềm có độ cứng nhỏ hơn 50mg/l CaCO
3
và cứng khi
đạt 300mg/l trở lên. Nớc có độ cứng 500mg/l CaCO
3
tạo ra vị khó chịu. Độ
cứng tối đa cho phép của tổ chức sức khoẻ thế giới là 500mg/l CaCO
3
đối
với nớc uống, ở Anh độ cứng tối thiểu cần cho nớc uống là 150mg/l CaCO
3
.
Nớc chứa nhiều Mg
2+
có vị đắng. Liên quan đến độ cứng còn có một số
9
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
khái niệm: độ cứng canxi là chỉ độ cứng do canxi gây ra. Độ cứng carbonat
là độ cứng có nguồn gốc từ quá trình hoà tan của canxi,magiee carbonat
thành bicarrbonat (độ cứng tạm thời). Độ cứng carbonat có thể loại bỏ khi
đun sôi.
Độ cứng magie do hàm lợng magie quyết định, là hiệu của độ cứng
tổng và độ cứng canxi. Độ cứng không phải carbonat là độ cứng của phần
cation không liên quan với carbonat, ví dụ của CaCl
2
hay MgSO
4

dạng ion. Tỷ lệ phần trăm phụ thuộc vào nhiệt độ và pH đợc ghi lại trong
bảng sau: [68].
pH 6,0 6,5 7,0 7,5 8,0 8,5 90 9,5
Nhiệt
10
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
độ(
0
C)
1 0,009 0,028 0,090 0,28 0,89 2,77 8,25 22,1
10 0,019 0,059 0,19 0,59 1,83 5,56 15,7 37,1
20 0,040 0,125 0,40 1,24 3,82 11,2 28,4 55,7
30 0,081 0,254 0,8 2,48 7,46 20,3 44,6 71,8
Amoniac trong nớc tự nhiên có nguồn gốc từ sự phân huỷ sinh hoá các
hợp chất hữu cơ chứa nitơ hay sự giải phóng tự nhiên của sinh khối. Nồng
độ của chúng thờng không cao. Trong điều kiện yếm khí amoniaxc cũng có
thể hình thành từ nitrat do hoạt động kỵ khí của một số vi sinh vật. Nồng
độ amoniac có thể đạt giá trị cao trong nớc thải công nghiệp, thải sinh hoạt,
chế biến thực phẩm, hoạt động công nghiệp. Nớc thải công nghiệp chứa
nhiều NH
3
là nớc thải của công nghiệp sản xuất phân bón, thực phẩm, chế
biến thuỷ hải sản, lò giết mổ gia súc và luyện cốc.
NH
3
đợc coi là độc tố đối với cá ở nồng độ rất nhỏ, NH
3
có tính độc
đối với cá cao hơn NH
4

2
O
2
Nitrit là sản phẩm trung gian của quá trình khử NO
3
-
về NH
3
không
đáng kể. Nitrit cũng có thể có nguồn gốc từ nớc thải của các quá trình công
nghiệp: ăn mòn, chất chống ăn mòn. Nitrit là hợp chất không bền, nó sẽ bị
oxy hoá tiếp tục thành nitrat trong điều kiện quá trình không bị kìm hãm
bởi các hợp chất hay quá trình khác. Trong trạng thái cân bằng thông thờng,
trong môi trờng nớc nồng độ của nó rất thấp, đặc biệt là nớc mặt, thờng nhỏ
hơn 0,02mg/l, không ảnh hởng đến chất lợng nớc. Nếu nồng độ NH
3
, pH và
nhiệt độ cao, quá trình oxy hoá vi sinh amoniac thuận lợi thì nồng độ nitrit
có thể đạt giá trị lớn. Một số nguồn nớc ngầm ở Việt Nam có hàm lợng
amoniac lớn (có thể tới 20 30mg/l ở Hà nội) không chứa nitrit tại nguồn
nhng trong quá trình bơm, xử lý, phân phối vào mạng hàm lợng nitrit tăng
rất mạnh, đặc biệt vào mùa hè, có thể đạt 5mg/l. Nitrit là độc tố đối với cá,
tuy vậy nó không độc trực tiếp đối với ngời. Ngời ta cho rằng dẫn xuất của
nó, hợp chất nitroso, nittroamin là chất có tiềm năng gây ung th. Tiêu chuẩn
về hàm lợng nitrit của các quốc gia rất khác nhau, ví dụ các nớc EU qui
định tiêu chuẩn nitrit là 0,1mg/l, ở Mỹ là 1mg/l theo nitow (1mg NO
2
-
tơng
đơng 0,304mg N) tiêu chuẩn của tổ chức sức khoẻ thế giới (WHO) là 3mg/l

tác. sự suy giảm nồng độ nitrat trong nớc ngầm cũng xảy ra nhng trễ hơn sự
suy giảm lợng phân bón tù vài năm đến vài chục năm[67].
Nớc mặt bị nhiễm nittrrat là do quá trình rửa trôi bề mặt hay từ các lớp
đất mà nớc chảy qua, một số ao hồ có nguồn nớc từ nớc ngầm về mùa ít ma,
khi đó nitrat có nguồn gốc từ nớc ngầm.
Trong nhiều loại rau quả có chứa một hàm lợng nitrat nhất định, ít thì
nhỏ hơn 200mg/kg (khoai tây, nấm, đỗ), nhiều có thể lên tới 2500mg/kg
(cần tây, rau riếp). Hàm lợng nitrat trong cơ thể ngời vì vậy là do yếu tố nớc
uống và thực phẩm. Bản thân nitrat không phải là yếu tố độc hại nhng do
quá trình chuyển hoá thành nitrit nên nó gây tính độc. Trong cơ thể ngời
nitrit có thể kết hợp với một số hợp chất trong thực phẩm dới điều kiện axit
nh amin và amid, tạo ra sản phẩm hợp chất N- nitroso, chất có khả năng gây
ung th. Tác hại chính của nớc có nồng độ nitrat cao là gây bệnh xanh xao ở
trẻ em (methaemoglobinaemia, blue baby) do tăng hàm lợng
methaemoglobin. Sự tăng nồng độ của chất này là do nitrit chứ nitrat không
13
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
có tác động. Nitrit kết hợp với haemeoglobin của hồng cầu tạo ra
methaemoglobin ít chất không có khả năng tiếp nhận oxy và vì vậy làm
giảm khả năng hấp thụ oxy của phổi. Bình thờng trong máu ngời chứa 0,5
2,0% haemeoglobin. Nếu trong máu chứa tới 105 chất này thì da dẻ trở
lên xanh xao, nếu đạt tới 45 65% có thể gây ra tử vong. Để cấp cứu tình
trạng này có thể tiêm ven trực tiếp chất methylen xanh. Bộ phận cơ thể có
chức năng giảm thiểu methaemoglobin ở trẻ em cha hoàn thiện nên ảnh h-
ởng của nitrit-nitrat nặng nề hơn so với ngời lớn.
Nồng độ quy định cho nớc sinh hoạt có thể tính theo mg NO
3
-
/l hay
nitơ trong nitrat (mg NO

Hợp chất vô cơ tan
Hợp chất hữu cơ tan
Hợp chất hữu cơ không tan
14
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
Hợp chất photpho vô cơ không tan là một số dạng muối của axit
photphric và một số khoáng vật chứa photpho nh photphorit, apatit và muối
photphat của canxi, sắt, nhôm. Trong cơ thể, photphat tồn tại ở dạng hợp
chất hữu cơ. Photpho là thành phần của nhiều loại phức chất hay chất hữu
cơ hấp thụ trên bề mặt các hạt chất rắn. Hợpphotpho tan gồm loại
orrthoisphotpho (cây cối hấp thụ trực tiếp) PO
4
3-
, polyphotphat và các hợp
chất photpho hữu cơ tan. Giữa trạng thái tan và không tan có tồn tại dạng
keo và hợp chất phân tử lợng thấp.
Dạng hợp chất photpho tan điển hình trong nớc là orrthoisphotphat và
polyphotphat. Axxits ortho phosphoric là axít chứa ba ion H
+
nên nó có 3
dạng anion: H
2
SO
4
-
, HPO
4
2-
, PO
4

polyphotpho.
Hợp chất vô cơ trong đất phần lớn là loại không tan, vì vậy nớc ngầm
chứa rất ít photphat. Photphat tồn tại trong nớc mặt là do sự phát tán từ các
nguồn nhân tạo là chủ yếu: phân bón vô cơ, hợp chất hữu cơ của thốc trừ
sâu, polyphotphat từ nguồn chất tẩy rửa (chất khử cứng). Ngoài ra nó còn là
thành phẩn của các chất kìm hãm ăn mòn, phụ gia trong nhiều ngành công
nghiệp thực phẩm. Nớc thải dân dụng (bể phốt), nớc thải nông nghiệp, công
15
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
nghiệp cũng là nguồn chính nhiễm photpho. Một nguồn photpho khác là
quá trình rửa trôi photpho d thừa của các vùng đất canh tác và lắng từ khí
quyển.
Hợp chất photpho tự nhiên không độc hại, chỉ một số loại tổng hợp
este trung tính của axit photphoric dùng làm chất bảo vệ thực vật là có tính
độc cao.
Trong nớc bị ô nhiễm, hàm lợng potpho (tính theo photphat) không
lớn, khoảng 0,1mg/l (dạng chủ yếu là polyphotphat), dạng ortho photphat
chỉ chiếm từ 0,01- 0,05mg/l. trong nớc thải, nồng độ photphat cao hơn
nhiều và dạng tồn tại chủ yếu là orthophotphat, nó có thể đợc coi là thông
số đặc trng liên quan tới nớc thải. Trong các nguồn nớc phú dỡng, lợng
orthophotphat giảm nhanh do vi sinh và thực vật hấp thụ.
Tiêu chuẩn qui định đối với nớc sinh hoạt trong các nớc EU là
2,18mg/l (5mg/l P
2
O
5
).
1.2 công nghệ sản xuất và các chất gây ô nhiễm
1.2.1 Công nghệ sản xuất
Ngành dệt là ngành công nghiệp có dây chuyền công nghệ khá phức

Tẩy trắng: Mục đích là tẩy màu tự nhiên của vải, làm sạch các vết
bẩn, làm cho vải có độ trắng đúng yêu cầu chất lợng các chất tẩy thờng
dùng là: NaClO, NaClO
2
, H
2
O
2
cùng với các chất phụ trợ.
Nhuộm vải và hoàn thiện: Tạo mầu sắc khác nhau của vải. Để nhuộm
vải ngời ta thờng dùng thuốc nhuộm tổng hợp cùng với các hoá chất trợ
nhuộm để tạo sự gắn màu của vải. Phần thuốc nhuộm d không gắn vào vải
đi vào nớc thải phụ thuộc vào nhiều yếu tố nh công nghệ nhuộm, loại vải
cần nhuộm, độ màu yêu cầu.
17
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
1.2.2 Các chất gây ô nhiễm chính trong nớc thảI công nghiệp
Dệt Nhuộm
Các chất gây ô nhiễm chính trong nớc thải công nghiệp Dệt Nhuộm
bao gồm:
Các tạp chất tách ra từ vải sợi nh dầu mỡ, các hợp chất chứa Nitơ,
pectin, bụi bẩn dính vào sợi.
Các hoá chất sử dụng trong quy trình công nghệ nh: các loại hồ,
H
2
SO
4
, CH
3
COOH, NaOH, NaOCl, H

BOD)
Tẩy trắng Hypocloric, hợp chất chứa Clo NaOH,
AOX, axit
Độ kiềm cao, chiếm 5%
BOD
Làm bóng NaOH, tạp chất Độ kiềm cao, BOD thấp
Nhuộm Các loại thuốc nhuộm, axit axetic,
muối kim loại.
Độ màu rất cao, TS cao
chiếm 6%BOD.
In hoa Chất màu, tinh bột, dầu, đất sét, muối
axit
Độ màu cao, BOD cao,
dầu mỡ
Hoàn thiện Vết tinh bột, mỡ động vật, muối Kiềm nhẹ, BOD thấp
Trong dây chuyền sản xuất của ngành Dệt-May, công đoạn gây ô nhiễm
nặng nhất và nớc thải khó xử lý nhất là công đoạn xử lý hoá học sợi nh
công đoạn tẩy và nhuộm.
Nội dung bảng 1.2. Thể hiện điều đó.
18
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
Bảng 1.2. Đặc tính nớc thải ở công đoạn tẩy nhuộm.[5-44]
T
T
Công
đoạn
Màu
quan
sát
T

5
180 3856 152 2450 1650 210
2 Giặt
sau
tẩy
trắng
Vàn
g
4
2
10,
1
55 946 160 400,
6
600 347
3 Nhuộ
m
Xan
h
đen
xẫm
8
2
11 1 53,4
1
34 5145 1900 3172
4 Giặt
nớc
nhuộ
m

4
1
8,2 2,5 704 40 88,2 400 459
7 Làm
mềm
Trắn
g
3
3
8 50 780 24 343 440 49

1.2.3.Những vấn đề môI trờng trong sản xuất của
ngành Dệt-Nhuộm.
Trong phần này chỉ u tiên phân tích về ô nhiễm nớc thải-vấn đề chính
trong ô nhiễm công nghiệp Dệt-Nhuộm.
1.2.3.1 Những chất gây ô nhiễm và độc hại có trong dòng thải
của ngành Dệt-Nhuộm
19
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
Công nghiệp xử lý hoá học vật liệu dệt Việt Nam sử dụng rất nhiều nớc
và hoá chất, chất trợ và thuốc nhuộm. Mức độ gây ô nhiễm, độc hại phụ
thuọc vào chủng loại và số lợng sử dụng và công nghệ áp dụng. Có thể phân
chia các chất đang sử dụng hiện nay tại các cơ sở sản xuất thành 3 nhóm
chính nh sau:
Nhóm thứ nhất : các chất độc đối với vi sinh và cá.
Xút (NaOH) và Natri Cacbonat (Na
2
CO
3
) đợc dùng với số lợng

axít.
Một hàm lợng nhất định kim loại nặng đi vào nớc thải từ việc
sản xuất xút công nghiệp và tạp chất kim loại nặng có trong thuốc nhuộm.
Tải lợng Halogen hữu cơ (AOX) độc hại đa vào nớc thải qua
việc sử dụng thuốc nhuộm hoàn nguyên, thuốc nhuộm hoạt tính
Nhóm chất thứ hai : Các chất khó phân giải vi sinh.
Các chất giặt vòng thơm.
Các polyme tổng hợp bao gồm: chất hồ hoàn tất, hồ sợi dọc nh
PVA, Polyacrylat.
20
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
Các chất nhũ hoá, chất làm mềm, chất tạo phức.
Tạp chất dầu khoáng đợc tách ra từ xơ sợi ban đầu.
Thuốc nhuộm hoạt tính và chất tăng trắng quang học.
Nhóm thứ ba : Chất ít độc và có thể phân giải vi sinh.
Xơ sợi và các tạp chất thiên nhiên có trong sơ sợi bị loại bỏ
trong các công đoạn xử lý.
Các chất tinh bột dùng để hồ sợi dọc trên cơ sở tinh bột không
biến tính.
Axít axetic (CH
3
COOH), axit Formic (HCOOH) dùng để điều
chỉnh pH.
Muối trung tính ở nồng độ thấp (NaCl, Na
2
SO
4
).
1.2.3.2 Ô nhiễm nớc thải công nghiệp Dệt-Nhuộm- Đánh giá
tổng quát.

hồ sợi dọc và các thuốc nhuộm khó hoặc không phân giải vi sinh để nhuộm
và in hoa.
Khảo sát cho thấy COD tỷ lệ thuận với nguyên liệu xơ sợi tổng hợp đ-
ợc sử dụng trong BOD
5
giữ nguyên.
Với tình hình sản xuất nh hiện nay và trong tơng lai gần, dự tính giá trị
COD trong nớc thải Dệt-Nhuộm Việt Nam phải từ 700-700 mg/l và còn
tăng nữa. tỷ lệ giữa COD và BOD
5
cho ta nhận biết khả năng phân giải nớc
thải bằng vi sinh, hay một cách gián tiếp về mức độ ô nhiễm hữu cơ của nớc
thải.
Nớc thải dệt nhuộm Việt Nam hiện có tỷ lệ COD/BOD
5
khoảng 2-3.
Nhng với đà sản xuất nh hiện nay theo xu hớng tăng tỷ lệ sử dụng xơ sợi
tổng hợp và sử dụng nhiều loại chất trợ, thuốc nhuộm và chất xử lý hoàn tất
khó phân giải vi sinh thì nớc thải ngày càng khó phân giải vi sinh.
Hiện nay nớc thải hầu hết các xí nghiệp nhà máy đều có BOD
5
và COD
vợt qua giới hạn cho phép thải ra môi trờng ngay cả tiêu chuẩn nớc thải loại
C theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN5945-1995 cũng bị vợt qua.
Nớc thải công nghiệp Dệt-Nhuộm hiện nay là độc đối với vi sinh và cá.
Có thể đa ra một số nguyên nhân sau:
Độ pH: giá trị pH đo đợc ở các dòng thải chung ở các xí nghiệp Dệt-
Nhuộm thờng có tính kiềm với pH từ 9.5-11.
22
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối

15 ữ 50
Phân tán 1
Pigment
7 ữ 20
Phức kim loại
2 ữ 5
Cation (kiềm)
2 ữ 3
Crom
1 ữ 2

Thuốc nhuộm hoạt tính có mức độ không gắn mầu từ 15 ữ 50% nên
nó chính là loại thuốc nhuộm gây mầu đậm nhất trong nớc thải.
Thực tế cho thấy nếu nhuộm với tỷ lệ 3% thuốc nhuộm hoạt tính ở
dung tỷ nhuộm 1: 10, tận dụng thuốc nhuộm đến 80% thì sau công đoạn n-
23
đồ án tốt nghiệp xử lý n ớc thảI khu công nghiệp dệt may phố nối
ớc thải vẫn còn 60 mg/l. Để đạt tới nồng độ 0,3 mg/l cần phải pha loãng
200 lần.
Mẫu trong nớc thải trớc hết là vấn đề mỹ quan khó đợc công chứng
chấp nhận. Nhng đáng ngại hơn là ở chỗ mầu đậm trong nớc thải cản trở
ánh sáng mặt trời thực vật thuỷ sinh không quang hợp đợc dẫn dến DO
giảm thấp, một số loại sinh vật thuỷ sinh không sống đợc đẫn đến khuyết
một mắt xích trong chuỗi thức ăn. điều này sẽ rất nguy hại.
Thông số AOX (Halogen hữu cơ):
Nhiều nhà máy dùng NaClO (Natri hypoclorit) để tẩy trắng và mài vải
bò sẽ làm tải lợng AOX trong nớc thải tăng cao.
Trong tình hình hiện nay, nớc thải ở hầu hết các công ty, nhà máy đều
có mức độ ô nhiễm, vợt quá giới hạn cho phép, ngay cả với tiêu chuẩn nớc
thải công nghiệp loại C theo tiêu chuẩn Việt Nam 1945í1995 cũng bị vợt

chất của tế bào.
Các chất trợ Nhìn chung khi phân huỷ sinh học, làm cho
COD cao. Phần lớn chúng là các chất hoạt
động bề mặt hữu cơ chứa nhân thơm, ảnh h-
ởng tới sức căng bề mặt nớc thải, ảnh hởng tới
đời sống thuỷ sinh. Có thể gây tác hại đối với
nớc ngầm.
Hồ tinh bột biến tính Làm cho COD cao, gây tác hại đối với đời
sống thuỷ sinh.
Thuốc nhuộm hoạt tính
phân tán, hoàn nguyên
Làm cho BOD
5
và COD cao, tạo màu nớc
thải. Các chất độc hại có trong dòng thải nh
Cl
2
, sunfua, các loại thuốc nhuộm, các kim
loại nặng làm giảm khả năng sống và phát
triển của các thuỷ sinh vật nớc. Các chất độc
hại này cũng tăng dần theo chuỗi thức ăn và
gây ra một số bệnh mãn tính hay ung th đối
với ngời và động vật. ảnh hởng xấu tới cảnh
quan do màu tối của nớc thải. có thể gây tác
hại đối với nớc ngầm
Các tạp chất trong xơ
Xenlulo bị phân huỷ nh
pectin,axit hữu cơ, sáp
Làm cho BOD
5