đặt vấn đề
Thanh tra là chức năng thất yếu của các cơ quan quản lý Nhà nớc. Tinh
thần này đã đợc khẳng định trong Pháp lệnh thanh tra, và tiếp tục ghi nhận
trong Luật thanh tra. Thanh tra là một khâu trong chu trình quản lý Nhà nớc -
là yếu tố cấu thành trong hoạt động quản lý Nhà nớc, là phơng tiện phòng
ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm.
Hoạt động thanh tra góp phần xây dựng và tăng cờng pháp chế XHCN -
giữ vững kỷ luật kỷ cơng, trật tự quản lý. Qua thanh tra để phát hiện những sơ
hở, bất cập, để kịp thời bổ sung sửa đổi cơ chế quản lý của cơ quan quản lý
Nhà nớc. Qua thanh tra nhằm đánh giá đúng tình hình chấp hành chính sách,
pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan tổ chức, cá nhân.
Hoạt động thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo là phơng thức phát
huy dân chủ, bảo vệ lợi ích Nhà nớc, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân,
cơ quan tổ chức góp phần đẩy mạnh cải cách nền hành chính Nhà nớc. Nâng
cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tham nhũng.
Vì vậy thanh tra có vtro vô cùng quan trọng, đặc biệt là giai đoạn hiện
nay. Giai đoạn mà toàn Đảng, toàn dân ta đang tích cực thực hiện công cuộc
cải cách nhằm ổn định chính trị - xã hội, xây dựng một nền kinh tế thị trờng
định hớng XHCN và hội nhập.
Là một cán bộ đã công tác hơn 30 năm trong một cơ quan quản lý Nhà
nớc chuyên ngành - và mới đợc điều chuyển sang làm công tác thanh tra
(Phòng thanh tra thuộc Cục Hải quan tỉnh). Công việc rất mới mẻ, ban đầu
còn bỡ ngỡ. Quá trình công tác thực tiễn ở đơn vị còn ít ỏi. Tuy vậy đợc vinh
dự ứng cử dự lớp nghiệp vụ thanh tra tại trờng cán bộ thanh tra đợc thầy, cô
giáo nhà trờng và những cán bộ công tác lâu năm trong ngành thanh tra hớng
dẫn, giúp đỡ về những kiến thức và kinh nghiệm. Phần nào giúp tôi sớm hình
thành trong t duy bức tranh toàn cảnh về tổ chức và bộ máy, chức năng nhiệm
vụ và hoạt động của ngành thanh tra.
Theo yêu cầu của đợt học tập, và đợc sự hớng dẫn của thầy giáo. Tôi
quyết định chọn và nghiên cứu chuyên đề: Tổ chức và hoạt động thanh tra
chuyên ngành.

Qua gần 60 năm hoạt động và phát triển, kể từ ngày 23/11/1945 Chủ
tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 64-SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt đã
khai sinh ra ngành thanh tra nớc ta, cùng với sự đổi mới về cơ chế quản lý, tên
gọi của ngành thanh tra cũng khác nhau. Trong tổ chức, hoạt động thanh tra
đặc biệt đổi mới từ ngày 25/3/1990 với Pháp lệnh thanh tra và từ ngày
01/10/2004 khi Luật thanh tra có hiệu lực thi hành. Đây là một trong những
văn bản quy phạm pháp luật quan trọng đối với ngành thanh tra. Dù tên gọi
nh thế nào, các tổ chức thanh tra luôn đợc xác định là cơ quan, bộ phận tổ
chức bộ máy của Nhà nớc, đợc tổ chức từ Trung ơng đến địa phơng, các hoạt
động thanh tra luôn là phơng thức đảm bảo trật tự, kỷ cơng trong quản lý, góp
phần tăng cờng pháp chế xã hội chủ nghĩa.

3
phần thứ hai
Tổ chức, hoạt động thanh tra chuyên ngành, và
thực trạng thanh tra tại đơn vị.
1. Khái niệm thanh tra chuyên ngành.
Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý Nhà
nớc theo ngành, lĩnh vực, đối với cơ quan tổ chức cá nhân trong việc chấp
hành pháp luật, những quy định về chuyên môn kỷ luật, quy tắc quản lý của
ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý.
2. Hoạt động thanh tra chuyên ngành.
Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra đã đợc ghi nhận tại
nhiều văn bản pháp luật nhng cha đợc quy định tại Pháp lệnh thanh tra. Việc
quy định hoạt động thanh tra chuyên ngành trong các Luật chuyên ngành,
xuất phát từ yêu cầu quản lý Nhà nớc về ngành, lĩnh vực. Thực tế cho thấy
hoạt động thanh tra này đã góp phần quan trọng vào việc tăng cờng trật tự, kỷ
cơng quản lý kinh tế, quản lý xã hội. Tuy nhiên, do cha có văn bản pháp luật
quy định thống nhất và vấn đề này nên hoạt động thanh tra ở các ngành, lĩnh
vực còn diễn ra rất khác nhau.

a. Hình thức và căn cứ hoạt động thanh tra chuyên ngành.
Theo quy định tại Điều 45 Luật thanh tra thì hoạt động thanh tra chuyên
ngành đợc tiến hành theo quy định tại Điều 34 của Luật này. Nh vậy cũng
giống nh hoạt động thanh tra hành chính.
Hoạt động thanh tra chuyên ngành đợc tiến hành theo 2 hình thức là:
Thanh tra theo chơng trình, kế hoạch và thanh tra đột xuất.
* Thanh tra theo chơng trình kế hoạch:
Để thực hiện thanh tra các cơ quan thanh tra phải căn cứ vào nhiệm vụ
của cơ quan quản lý chuyên ngành, từ đó có kế hoạch thanh tra trình thủ trởng
cơ quan quản lý Nhà nớc có thẩm quyền phê duyệt, làm căn cứ cho việc ra
quyết định thanh tra, tổ chức việc thanh tra. Tuy nhiên, có điểm khác so với
việc phê duyệt chơng trình, kế hoạch thanh tra hành chính.
Từ quan điểm hoạt động thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra
do các cơ quan có chức năng quản lý Nhà nớc về ngành và lĩnh vực tiến hành
cho nên Điều 46 của Luật thanh tra quy định Bộ trởng, Giám đốc sở có trách
nhiệm phê duyệt chơng trình, kế hoạch thanh tra chuyên ngành. Quyết định
việc thanh tra do Chánh thanh tra cùng cấp trình.
* Thanh tra đột xuất:
Ngoài việc tiến hành thanh tra theo chơng trình kế hoạch, thực tế hoạt
động thanh tra cho thấy thanh tra chuyên ngành thờng đợc tiến hành đột xuất,
5
nhằm đáp ứng đợc yêu cầu quản lý trong ngành, lĩnh vực. Ví dụ thanh tra
chuyên ngành hải quan tiến hành thanh tra việc thực hiện quy trình thủ tục hải
quan đối với các chi Cục Hải quan cửa khẩu trong việc thực hiện cải cách thủ
tục hành chính và chống phiền hà, tiêu cực.
Nếu hoạt động thanh tra này chỉ tiến hành theo chơng trình, kế hoạch
đã đợc trình duyệt hàng quý thì không đáp ứng đợc yếu tố bất ngờ, và hiệu
quả quản lý sẽ rất thấp, tính răn đe không cao
Do vậy tiến hành thanh tra đột xuất là hình thức quan trọng và không
thể thiếu của thanh tra chuyên ngành và đã đợc cụ thể hoá tại Luật thanh tra.

- Bộ trởng, Giám đốc Sở ra quyết định thanh tra và thành lập Đoàn
thanh tra chuyên ngành khi xét thấy cần thiết.
Thanh tra chuyên ngành có thể do Đoàn thanh tra hoặc do các thanh tra
viên tiến hành. Căn cứ vào chơng trình, kế hoạch thanh tra. Chánh thanh tra
Bộ, Chánh thanh tra Sở phân công thanh tra viên chuyên ngành, thanh tra độc
lập thì ngời có thẩm quyền ra quyết định phải xác định rõ phạm vi, nhiệm vụ
thời hạn, tiến hành thanh tra.
Mặc dù đợc quy định nh trên, nhng cần phải thấy rằng: Thanh tra
chuyên ngành là hoạt động hết sức đa dạng cho nên ngoài những ngời có thẩm
quyền ra quyết định thanh tra nêu trên. Chính phủ quy định ngời đợc ra quyết
định thanh tra thành lập Đoàn thanh tra, và phân công thanh tra viên chuyên
ngành đối với một số ngành lĩnh vực. Nội dung quyết định thanh tra chuyên
ngành đợc quy định tại Khoản 3 - Điều 47 giống nh nội dung quyết định thanh
tra hành chính. Khi ban hành quyết định thanh tra chuyên ngành ngời ra quyết
định phải ghi rõ các nội dung sau:
- Căn cứ pháp lý để thanh tra chơng trình, kế hoạch, yêu cầu của thủ tr-
ởng cơ quan quản lý Nhà nớc.
- Đối tợng, nội dung, phạm vi, nghiệp vụ thanh tra. Thanh tra cơ quan,
tổ chức nào? Thanh tra về vấn đề gì? và thời điểm nào đến thời điểm nào?
Đoàn thanh tra có nhiệm vụ gì? v.v
- Trởng Đoàn thanh tra và thanh tra viên. Quyết định thanh tra phải ghi
rõ họ tên của các thanh tra viên, Đoàn thanh tra - đặc biệt phải ghi rõ ai là tr-
ởng Đoàn thanh tra.
- Thời hạn tiến hành hoạt động thanh tra chuyên ngành, hoạt động
thanh tra sẽ đợc bắt đầu từ ngày, tháng, năm nào? và kết thúc ngày, tháng, năm
nào?.
- Theo quy định tại Điều 48 Luật thanh tra thì thời hạn tiến hành hoạt
động thanh tra chuyên ngành quy định nh sau:
7
- Thời hạn một cuộc thanh tra chuyên ngành đợc tổ chức theo Đoàn

tra. Cụ thể là:
- Thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của trởng Đoàn thanh tra
chuyên ngành.
- Yêu cầu đối tợng thanh tra cung cấp thông tin tài liệu, báo cáo bằng
văn bản, giải trình về những vấn đề liên quan đến nội dung thanh tra chuyên
ngành. Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thông tin tài liệu liên quan đến
nội dung thanh tra cung cấp thông tin, tài liệu đó.
9
- Kiến nghị với trởng Đoàn thanh tra áp dụng các biện pháp thuộc thẩm
quyền của trởng Đoàn thanh tra - đợc quy định tại Điều 39 của Luật thanh tra
để đảm bảo thực hiện nhiệm vụ đợc giao.
- Kiến nghị xử lý các vấn đề khác liên quan tới nội dung thanh tra
chuyên ngành.
- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ đợc giao với trởng Đoàn thanh tra
và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực, khách quan của nội dung đã
báo cáo.
* Thanh tra chuyên ngành khi tiến hành thanh tra độc lập phải xuất
trình thẻ thanh tra viên chuyên ngành và có nhiệm vụ quyền hạn sau đây:
- Yêu cầu đối tợng thanh tra xuất trình giấy phép, đăng ký kinh doanh,
chứng chỉ hành nghề.
- Lập biên bản về việc biện pháp pháp luật của đối tợng thanh tra.
- Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi
phạm hành chính.
- Trong trờng hợp phát hiện hành vi vi phạm pháp luật vợt quá thẩm
quyền xử lý của mình, thì thanh tra viên chuyên ngành phải báo cáo Chánh
thanh tra quyết định.
- Báo cáo Chánh thanh tra về việc thực hiện nhiệm vụ đợc phân công.
* Báo cáo kết quả thanh tra:
Sau khi kết thúc việc thanh tra tại cơ sở. Trởng Đoàn thanh tra phải báo
cáo kết quả thanh tra với ngời ra quyết định thanh tra. Báo cáo đợc thực hiện

Việc xử lý kết luận thanh tra chuyên ngành về cơ bản đợc áp dụng nh
việc xử lý kết luận thanh tra hành chính.
b. Thực trạng thanh tra tại đơn vị.
- Về tổ chức, bộ máy thanh tra Cục Hải quan Nghệ An, gồm:
Trởng phòng thanh tra, là kiểm tra viên chính hải quan.
01 Phó trởng phòng thanh tra: kiểm tra viên chính.
01 Cán bộ thanh tra: kiểm tra viên.
Không ai là thanh tra viên.
Thanh tra Cục Hải quan Nghệ An là đơn vị trực thuộc Cục Hải quan
Nghệ An.
Đợc thực hiện:
11
- Thanh tra theo chơng trình kế hoạch đã đợc Cục trởng Cục Hải quan
tỉnh phê duyệt hàng năm.
- Thanh tra hoạt động nghiệp vụ chuyên môn của Ngành Hải quan tại
đơn vị thuộc Cục.
- Thanh tra đột xuất theo chỉ đạo của cấp trên có thẩm quyền.
- Giúp Cục trởng Cục Hải quan tỉnh tiếp công dân và giải quyết khiếu
nại, tố cáo.
- Hàng tháng, quý, năm tổng hợp lập báo cáo gửi cơ quan quản lý cấp
trên có liên quan.
Phần thứ ba: Những băn khoăn về tổ chức bộ máy thanh tra chuyên
ngành.
Luật thanh tra đã đợc Quốc hội nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam thông qua ngày 15/5/2004, và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2004.
Đây là văn bản pháp luật quan trọng điều chỉnh một cách toàn diện về tổ chức
và hoạt động thanh tra Nhà nớc và thanh tra nhân dân. Nhng những cán bộ
thanh tra thuộc Cục Hải quan ở địa phơng, Cục Hải quan tỉnh vẫn còn một số
băn khoăn sau đây:
- Về bộ máy: Luật thanh tra quy định tại mục 2 quy định.

càng phát triển mạnh mẽ cả về số lợng và chất lợng nhất là về chất lợng cán
bộ làm công tác thanh tra. Tôi mạnh dạn nên một số kiến nghị sau:
- Tăng cờng về tổ chức và hoạt động thanh tra coi đó là một công cụ
hữu hiệu, đảm bảo hiệu lực quản lý Nhà nớc. Thiết lập hơn nữa kỷ cơng xã
hội.
- Đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra phù hợp với chức năng, nhiệm
vụ, quản lý Nhà nớc trong điều kiện hiện nay.
- Phát triển mạnh tổ chức và hoạt động thanh tra trong từng lĩnh vực,
trong toàn xã hội.
- Đẩy mạnh công tác tự kiểm tra, kiểm tra thanh tra để là công cụ sắc
bén nhất trên mặt trận đấu tranh chống tham nhũng và đấu tranh ngăn ngừa sai
phạm khác
- Đề cao trách nhiệm của thanh tra viên - của Đoàn thanh tra và Thủ tr-
ởng cơ quan quản lý Nhà nớc có thẩm quyền.
- Do đặc thù của hoạt động thanh tra cờng độ lao động cao, mang tính
tổng hợp và cá biệt trách nhiệm cá nhân và nhất là để mọi cán bộ thanh tra khi
thực thi nhiệm vụ của mình với toàn tâm toàn ý, đa ra ánh sáng những con sâu
mọt đang gặm nhấm tài sản, công quỹ, tiền bạc của đất nớc, của nhân dân.
Thiết nghĩ Nhà nớc cần có chế độ đãi ngộ cho cán bộ làm công tác thanh tra.
- Nh sớm có phụ cấp u đãi.
- Tạo điều kiện về phơng tiện và điều kiện làm việc đầy đủ hơn. Để làm
cho cán bộ đi làm công tác thanh tra không phải hệ luỵ, phụ thuộc, nhờ vào
đối tợng thanh tra.
Nh vậy, mới đảm bảo đợc yêu cầu khách quan, trung thực và đúng pháp
luật.
- Có cơ chế thu hút nhân tài, chọn lựa cán bộ thanh tra vừa hồng vừa
chuyên để đáp ứng đợc yêu cầu về công tác thanh tra, kiểm tra và đấu tranh
chống tiêu cực, tham nhũng hiện nay.
14
- Tăng cờng hơn nữa đào tạo, bồi dỡng nghiệp vụ cho cán bộ thanh tra