ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC:
SỰ VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN CỦA VIỆT NAM
TS Phạm Xuân Thanh,
Trưởng Phòng Kiểm định chất lượng giáo dục
Cục Khảo thí và Kiểm định CLGD, Bộ GD-ĐT
Tel. 8683361 Mob. 0913090960
Email:

1. Đặt vấn đề
Giáo dục đại học được công nhận là một công cụ hiệu quả cho sự phát
triển nguồn nhân lực có trình độ cao và phát triển xã hộ
i trên nhiều phương diện.
Tuy nhiên, ngày nay giáo dục đại học của Việt Nam, cũng như của nhiều nước
khác trong khu vực và trên thế giới, đang phải đối mặt với xu thế toàn cầu hoá
kinh tế, đang ảnh hưởng đến nhiều mặt của cuộc sống, kể cả sự huy động nhân
lực xuyên quốc gia. Trong hoàn cảnh đó, sự cạnh tranh thị trường lao động có
trình độ cao đ
ang ngày càng trở nên gay gắt. Điều đó đòi hỏi những người tốt
nghiệp đại học phải có những phẩm chất nhất định, mới có khả năng cạnh tranh
thành công trên thị trường lao động ngày càng sôi động.
Toàn cầu hoá kinh tế đã dẫn đến quốc tế hoá, đại chúng hoá, cạnh tranh và
hợp tác toàn cầu trong giáo dục đại học. Ngược lại, các quá trình này cũng bị
ảnh hưởng bởi s
ự tự do hoá thị trường giáo dục đại học thông qua sáng kiến về
các hiệp định thương mại khu vực. Những xu thế này dẫn đến sự cần thiết phải
xây dựng một hệ thống giáo dục đại học ở các nước trong khu vực sao cho
chúng có thể so sánh với nhau, công nhận và thừa nhận lẫn nhau. Điều này đòi
hỏi Việt Nam và các nước trong khu vực phải phấn đấu đạ
t được những chuẩn
mực chung về chất lượng GD ĐH.
2. Khái niệm chất lượng giáo dục đại học

giáo dục đại học được chấp nhận gần như không có sự tranh cãi. Theo Chương
trình Cải cách Giáo dục Đại học ở các nước này (SEAMEO, 2001), khái niệm
chất lượng giáo dục đại học vẫn chưa được xác định rõ ràng, mặc dù việc thực
hiện đảm bảo chất lượng ở các nước này hầu như theo nghĩa “chất lượ
ng là sự
phù hợp với mục tiêu”. Tuy nhiên, sự phù hợp với mục tiêu được hiểu rất khác
nhau giữa các quốc gia tuỳ theo đặc điểm văn hoá, hệ thống quản lý giáo dục và
tình hình kinh tế xã hội của các nước.
Gần đây, trong “Khuôn khổ hợp tác khu vực về đảm bảo chất lượng giáo
dục đại học”, SEAMEO (2003) đã sử dụng quan niệm “chất lượng là sự
phù
hợp với mục tiêu” trong việc khuyến khích các nước trong khu vực hợp tác với
nhau.
Chắc chắn rằng không thể đưa ra một định nghĩa hay một quan niệm
thống nhất về “Chất lượng giáo dục đại học”, bản báo cáo này sử dụng định
nghĩa “chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu” như là một định nghĩa phù hợp
nhất đối v
ới giáo dục đại học của nước ta.
Sự phù hợp với mục tiêu có thể bao gồm việc đáp ứng đòi hỏi của những
người quan tâm như các nhà quản lý, nhà giáo hay các nhà nghiên cứu giáo dục
đại học. Sự phù hợp với mục tiêu còn bao gồm cả sự đáp ứng hay vượt qua các
chuẩn mực đã được đặt ra trong giáo dục và đào tạo. Sự phù hợp với mục tiêu
cũ
ng đề cập đến những yêu cầu về sự hoàn thiện của đầu ra, hiệu quả của đầu tư.
Mỗi một trường đại học cần xác định nội dung của sự phù hợp với mục tiêu trên
cơ sở bối cảnh cụ thể của nhà trường tại thời điểm xác định mục tiêu đào tạo của
mình. Sau đó chất lượng là vấ
n đề làm sao để đạt được các mục tiêu đó.
3. Các mô hình quản lý chất lượng giáo dục đại học
Với sự phát triển của xã hội loài người, công nghiệp và dịch vụ ngày càng

thức được tầm quan trọng của chất lượng, biết cách làm thế nào để đạt được chất
lượng cao hơn và t
ự mình mong muốn làm điều đó, hơn thế nữa còn lôi kéo, vận
động người khác cùng làm tốt như hoặc làm tốt hơn bản thân họ.
Quản lý chất lượng tổng thể là cấp độ quản lý chất lượng cao nhất hiện
nay. Quản lý chất lượng tổng thể có mối quan hệ chặt chẽ với đảm bảo chất
lượng, tiếp tục và phát triển hệ thống
đảm bảo chất lượng. Quản lý chất lượng là
việc tạo ra nền văn hoá chất lượng, nơi mà mục đích của mọi người trong tổ
chức kinh doanh hay nhà trường là làm hài lòng khách hàng hay làm hài lòng
người học (trên phương diện học thuật). Những nơi như thế không cho phép họ
cung cấp các sản phẩm có chất lượng thấp. Quản lý chất lượng tổng thể là quá
trình nghiên cứu những kỳ vọ
ng và mong muốn của khách hàng, thiết kế sản
phẩm và dịch vụ để đáp ứng tối đa nhu cầu của khách hàng.
4. Đảm bảo chất lượng giáo dục đại học trong khu vực và trên thế giới
Đảm bảo chất lượng GD ĐH được sử dụng rộng rãi trên thế giới như là
một công cụ nhằm duy trì các chuẩn mực và để không ngừng cải thiện chất
lượng giáo d
ục đại học. Nó được dùng như là một thuật ngữ chung, ở các cấp độ
khác nhau và theo rất nhiều cách khác nhau tuỳ thuộc vào văn hoá và tình trạng
phát triển kinh tế xã hội của mỗi nước.
Trên thế giới, hơn 100 nước có hệ thống đảm bảo chất lượng GD ĐH.
Tuy nhiên, phần lớn hệ thống đảm bảo chất lượng ở các nước được hình thành
trong những năm 90 (thế kỷ 20) nhằm thích ứng với sự phát triển về qui mô của
giáo dục đại học (đặc biệt là sự gia tăng nhanh của giáo dục đại học đại trà và sự
gia tăng của giáo d
ục đại học tư), khi nhiều nước trên thế giới phải trải qua
những biến động lớn, đòi hỏi phải có những thay đổi trong hệ thống giáo dục đại
học ở nước họ.

Theo TS Len (2005) thì trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, hầu hết
các cơ quan đảm bảo chất lượng quốc gia đều do Nhà nước thành lập, được Nhà
nước cấp kinh phí và chủ yếu để thực hiện nhiệm vụ kiểm định.
Bảng 1. Đặc điểm chung củ
a các tổ chức đảm bảo chất lượng quốc gia
ở Đông Á và Thái Bình Dương
Thành lập và điều hành Loại hình
ĐBCL
Nguồn cấp
kinh phí
Sự tham
gia của
quốc tế

Năm thành lập
Do nhà nước thành lập
Tổ chức các trường ĐH
Tổ chức độc lập
Có đại diện của nhà nước tham
gia
Kiểm định
Kiểm toán
Đánh giá
Nhà nước
Các trường ĐH
Khác
Tại cơ quan kiểm định
Trong các đợt đánh giá ngoài
Australia 2000 x x x x x x x
Trung Quốc

Council for Higher Education Accreditation. (2001). Glossary of Key Terms in
Quality Assurance and Accreditation. Retrieved October 17, 2000 from
the World Wide Web:

Len M. P. (2005). Capacity Buiding in Higher Education and Quality Assurance
in the Asia Pacific Region. Paper presented on Asia Pacific Quality
Network Meeting, 1 February 2005 in Hongkong.
Southeast Asian Ministers
of Education Organization. (2003). Framework for
Regional Quality Assurance Cooperation in Higher Education.
Tadjudin, M. K. (2001). Establishing a Quality Assurance System in Indonesia.
In International Higher Education, Number 25, Fall 2001 Bài báo này đã gửi cho Tạp chí Giáo dục. Ban biên tập đã rút gọn lại và sẽ được
đăng ở số 115, kỳ 1, tháng 6 năm 2005.