Mục lục
Trang
Mở đầu
1
Chơng 1: cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật trong giải
quyết án hôn nhân và gia đình của Toà án
nhân dân
7
1.1. Khái niệm đặc điểm áp dụng pháp luật trong giải quyết án hôn
nhân và gia đình 7
1.2. Các giai đoạn và nội dung áp dụng pháp luật trong giải quyết án
hôn nhân và gia đình 15
Chơng 2: thực trạng áp dụng pháp luật trong giải
quyết án hôn nhân và gia đình của Toà án
nhân dân ở tỉnh thái nguyên
36
2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và cơ cấu tổ chức của Toà án
nhân dân ở tỉnh Thái Nguyên 36
2.2. Những u điểm và hạn chế trong hoạt động áp dụng pháp luật giải
quyết án hôn nhân và gia đình của Toà án nhân dân ở tỉnh Thái
Nguyên 45
Chơng 3: quan điểm và giải pháp đảm bảo áp dụng pháp
luật trong giải quyết án hôn nhân và gia đình
của Toà án nhân dân ở tỉnh thái nguyên
75
3.1. Quan điểm và yêu cầu về áp dụng pháp luật trong giải quyết án
hôn nhân và gia đình của Toà án nhân dân ở tỉnh Thái Nguyên 75
3.2. Một số giải pháp nhằm đảm bảo việc áp dụng pháp luật trong
giải quyết án hôn nhân và gia đình của Toà án nhân dân ở tỉnh
Thái Nguyên 82
Kết luận

huyện năm 2000 58
Bảng 2.7: Kết quả xét xử án HN và GĐ phúc thẩm tỉnh năm 2001 59
Bảng 2.8: Kết quả xét xử phúc thẩm án HN và GĐ đối với án cấp
huyện năm 2002 59
Bảng 2.9: Kết quả xét xử phúc thẩm án HN và GĐ đối với án cấp
huyện năm 2003 60
Bảng 2.10: Kết quả xét xử phúc thẩm án HN và GĐ đối với án cấp
huyện năm 2004 60
mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong công cuộc đổi mới của đất nớc ta hiện nay, một trong những
nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng nhà nớc pháp quyền XHCN của dân, do dân
và vì dân. Muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nớc ta cần phải có
con ngời xã hội chủ nghĩa, đó là đòi hỏi tất yếu khách quan. Nhng muốn có
con ngời XHCN thì phải có một gia đình mẫu mực, bởi gia đình quyết định
một phần rất lớn tới bản chất con ngời. Gia đình hiện nay còn đợc xem là tế
bào của xã hội, do vậy muốn có một xã hội phát triển và lành mạnh thì cần
phải có các gia đình tốt - gia đình văn hóa mới. Gia đình là cái nôi sản sinh ra
con ngời, nuôi dỡng và giáo dục con ngời cho xã hội, vì vậy Đảng và Nhà nớc
ta trong những năm qua luôn luôn quan tâm tới vấn đề gia đình. Luật hôn
nhân và gia đình có vai trò góp phần xây dựng, hoàn thiện và bảo vệ chế độ
HN và GĐ tiến bộ, nhằm xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ hạnh
phúc, bền vững. Quan điểm của Đảng và Nhà nớc ta về gia đình đợc ghi nhận
tại Điều 64 Hiến pháp năm 1992: Gia đình là tế bào của xã hội. Nhà nớc bảo
hộ HN và GĐ theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ
chồng bình đẳng. Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dạy con thành những ngời công
dân tốt, con cháu có bổn phận chăm sóc ông bà, cha mẹ. Nhà nớc và xã hội
không thừa nhận việc phân biệt đối xử giữa các con.
Mặc dầu đờng lối chủ trơng chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà
nớc đã đề cập nh vậy, song hiện nay các vụ án về HN và GĐ vẫn phát sinh và có

khoản của pháp luật cho phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn trong từng giai đoạn
cụ thể.
Bên cạnh những mặt đã đạt đợc, qua quá trình kiểm tra giám đốc án và
xét xử phúc thẩm của TAND tỉnh Thái Nguyên đã phát hiện có những thiếu
sót của việc ADPL trong quá trình giải quyết, nên dẫn đến một số vụ án bị sửa,
hủy; một số ít vụ án còn bị dây da kéo dài, làm ảnh hởng đến quyền lợi các đ-
ơng sự. Trong hoạt động xét xử, TAND tỉnh Thái Nguyên cũng đã bộc lộ một
số tồn tại, nh xét xử oan sai, án tồn đọng còn nhiều, còn có vụ án vi phạm thời
hạn tố tụng. Đặc biệt, một số vụ án do ADPL không chuẩn xác, nên còn bị sửa,
hủy nhiều lần, kéo dài nhiều năm, gây ảnh hởng đến đời sống, quyền lợi và lợi
ích hợp pháp của công dân. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhân
dân khiếu kiện vợt cấp lên đến các cơ quan Trung ơng. Tồn tại trên là những lực
cản cho quá trình xây dựng nhà nớc pháp quyền.
Xuất phát từ lý do trên tôi chọn đề tài: "áp dụng pháp luật trong giải
quyết án hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân ở tỉnh Thái Nguyên"
làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nớc và pháp luật.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án nói chung và ADPL
trong giải quyết án HN và GĐ nói riêng đã đợc giới khoa học pháp lý và nhất
là những ngời trực tiếp làm công tác xét xử của ngành Tòa án quan tâm nghiên
cứu. Đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết đề cập đến một số khía cạnh
về những vấn đề liên quan đến đề tài nh: TS Đặng Quang Phơng (1999),
"Thực trạng của các bản án hiện nay và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện
các bản án", Tạp chí TAND số: 7, 8; Th.s Nguyễn Văn Cừ (2000), Quyền sở
hữu của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình năm 2000, Tạp chí Luật học
số: 4; Trần Thị Quốc Khánh (2004), Từ hòa giải trong truyền thống dân tộc
đến hòa giải ở sơ sở ngày nay, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 11; Bùi Văn
Thuấn (2002), Phụ nữ và pháp luật, quyền và nghĩa vụ của vợ chồng đối với
tài sản riêng và chung, Nhà xuất bản Phụ nữ; Trơng Kim Oanh (1996), "Hòa
giải trong tố tụng dân sự", Luận văn thạc sỹ Luật học; Th.s Nguyễn Phơng Lan

các nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan của hạn chế.
+ Nêu lên các quan điểm, yêu cầu và đề xuất các giải pháp cụ thể nh:
Tăng cờng sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Tòa án; hoàn thiện các
QPPL nhằm đảm bảo ADPL trong giải quyết án HN và GĐ; kiện toàn tổ chức,
nâng cao năng lực của Thẩm phán, cán bộ Tòa án và HTND nhằm đảm bảo
việc ADPL trong giải quyết án HN và GĐ của TAND ở tỉnh Thái Nguyên.
5. Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu
* Cơ sở lý luận:
Luận văn đợc nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,
t tởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nớc và
pháp luật, trong đó có vấn đề ADPL giải quyết án HN và GĐ.
* Phơng pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng phơng pháp nghiên cứu của triết học Mác - Lênin về
duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phơng pháp lịch sử và lôgíc; phơng pháp
kết hợp giữa lý luận và thực tiễn; phơng pháp phân tích tổng hợp thống kê, so
sánh, điều tra, khảo sát.
6. Đóng góp mới về khoa học của luận văn
- Luận văn làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động ADPL
trong giải quyết án HN và GĐ, làm rõ những đặc thù của loại án này ở tỉnh
Thái Nguyên.
- Trên cơ sở đánh giá thực trạng, chỉ ra những bất cập trong hoạt động
ADPL giải quyết án HN và GĐ ở tỉnh Thái Nguyên và đề ra các giải pháp có tính
khả thi nhằm đảm bảo ADPL trong hoạt động giải quyết án HN và GĐ tỉnh Thái
Nguyên có hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách t pháp.
7. ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên về hoạt động ADPL trong
giải quyết án HN và GĐ của TAND ở tỉnh Thái Nguyên. Góp phần nghiên cứu
những vấn đề lý luận về ADPL trong giải quyết án HN và GĐ, làm phong phú
thêm những vấn đề lý luận trong lĩnh vực này.
- Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần cung cấp cơ sở lý luận và

- Thi hành pháp luật: Là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các
chủ thể tích cực thực hiện nghĩa vụ của mình theo pháp luật quy định.
- Sử dụng pháp luật: Là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các
chủ thể tích cực chủ động thực hiện các quyền chủ thể của mình theo pháp
luật quy định.
- áp dụng pháp luật (hiểu một cách khái quát) là một hình thức thực
hiện pháp luật, trong đó nhà nớc dựa vào pháp luật để trao quyền cho các cơ
quan nhà nớc, các tổ chức xã hội, các cá nhân để căn cứ vào các quy định
pháp luật ban hành các quyết định cá biệt làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm
dứt một quan hệ pháp luật cụ thể.
Quan niệm ADPL nh vừa nêu trên đợc thể hiện rất rõ trong đời sống xã
hội: Chẳng hạn để ADPL hình sự nhằm buộc kẻ phạm tội phải chịu trách
nhiệm pháp luật hình sự thì nhà nớc đã trao quyền cho Toà án và Toà án căn cứ
vào các quy định cụ thể của pháp luật hình sự để xét xử ra một bản án (văn
bản ADPL hình sự) buộc kẻ phạm tội phải chịu một hình phạt nhất định. Hoặc
để bảo vệ an toàn giao thông, Nhà nớc bằng pháp luật đã quy định cho các
chiến sỹ cảnh sát giao thông có quyền áp dụng các quy phạm pháp luật giao
thông ra các quyết định xử phạt hành chính đối với các chủ thể có hành vi vi
phạm pháp luật giao thông nh vợt đèn đỏ, đi vào đờng ngợc chiều Ngoài ra,
trong một số trờng hợp, Nhà nớc cũng cho phép một số tổ chức xã hội đợc
ADPL, nh pháp luật về Hội cho phép một số tổ chức xã hội đợc ADPL ra các
quyết định tuyển nhân viên vào làm việc trong tổ chức của mình.
Trong các hình thức thực hiện pháp luật, thì ADPL là một hình thức
thực hiện pháp luật đặc biệt, vì pháp luật ở đây đợc thực hiện bởi các chủ thể
nắm quyền lực Nhà nớc. Nếu tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và sử dụng
pháp luật là những hình thức mà mọi chủ thể pháp luật đều có thể tự thực hiện
thì ADPL là hình thức luôn có sự tham gia của Nhà nớc. ADPL là hình thức rất
quan trọng của thực hiện pháp luật. Trong đó pháp luật tác động vào cuộc sống,
vào các quan hệ xã hội để đạt đợc hiệu quả cao nhất, các quy định của nó đều đợc
thực hiện triệt để, bởi vì ADPL luôn có sự can thiệp của nhà nớc.

- Thứ hai, khi những quyền và nghĩa vụ pháp lý của chủ thể không mặc
nhiên phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt nếu thiếu sự can thiệp của Nhà nớc.
Chẳng hạn, Điều 55 của Hiến pháp năm 1992 quy định: "Lao động là quyền
và nghĩa vụ của công dân", nhng quyền và nghĩa vụ đó chỉ phát sinh khi có
quyết định của cơ quan nhà nớc có thẩm quyền hoặc tổ chức, cá nhân đợc nhà
nớc trao quyền tuyển dụng công dân đó vào làm việc.
- Thứ ba, khi xảy ra tranh chấp về quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý
giữa các bên tham gia QHPL mà các bên không tự giải quyết đợc. Chẳng hạn,
khi phát sinh tranh chấp về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong hợp đồng
dân sự mà hai bên không bàn bạc giải quyết đợc nên phải nhờ đến Tòa án và
Tòa án căn cứ vào các quy định của pháp luật ra một bản án xác định các
quyền và nghĩa vụ giữa các bên.
- Thứ t, trong một số quan hệ pháp luật mà Nhà nớc thấy cần thiết phải
tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của các bên tham gia vào quan hệ đó
hoặc Nhà nớc xác nhận sự tồn tại hay không tồn tại một số sự việc, sự kiện
thực tế. Ví dụ: Việc xác nhận di chúc, chứng thực thế chấp, chứng nhận đăng
ký kết hôn
Từ sự phân tích trên, có thể đa ra một khái niệm: ADPL là một hoạt
động mang tính tổ chức, tính quyền lực nhà nớc, trong đó nhà nớc thông qua
các cơ quan nhà nớc có thẩm quyền, các tổ chức xã hội, các cá nhân đợc Nhà
nớc trao quyền căn cứ vào các quy định của pháp luật để đề ra một văn bản
ADPL làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt các quan hệ pháp luật.
1.1.2. Khái niệm áp dụng pháp luật trong giải quyết án hôn nhân
và gia đình
Trớc khi nguyên cứu khái niệm ADPL trong giải quyết HN và GĐ, ta
cần làm rõ khái niệm HN và GĐ.
1.1.2.1. Khái niệm hôn nhân và gia đình
*
Khái niệm hôn nhân: Trớc hết hôn nhân là hiện tợng xã hội, là sự
liên kết giữa ngời đàn ông và ngời đàn bà. Trong xã hội có giai cấp, hôn

đình XHCN phản ánh mối quan hệ bình đẳng giữa nam và nữ trong gia
đình cũng nh ngoài xã hội.
ở Việt Nam Khoản 10, Điều 8 Luật HN và GĐ năm 2000 quy định:
"Gia đình là tập hợp những ngời gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết
thống hoặc do quan hệ nuôi dỡng làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền giữa họ
với nhau" [36, tr.13].
Nh vậy, gia đình có thể gồm vợ chồng, con cái, anh chị em, cha mẹ, ông
bà cùng chung sống với nhau, có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi d-
ỡng. Trong quá trình chung sống phát sinh các quyền và nghĩa vụ đối với nhau.
HN và GĐ là những hiện tợng xã hội mà luôn luôn đợc các nhà triết học, xã hội
học, sử học, luật học nghiên cứu. Hôn nhân là cơ sở của gia đình, còn gia đình
là tế bào của xã hội, mà trong đó kết hợp chặt chẽ, hài hòa lợi ích của mỗi công
dân, nhà nớc và xã hội. C.Mác và Ph.Ăngghen đã chứng minh một cách khoa
học rằng, HN và GĐ là phạm trù phát triển theo lịch sử, rằng giữa chế độ kinh
tế - xã hội và tổ chức gia đình có mối liên quan trực tiếp và chặt chẽ. Trong tác
phẩm "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ t hữu và Nhà nớc" (1884), Ph.
Ăngghen đã nhấn mạnh rằng: Chế độ gia đình trong xã hội phụ thuộc vào
quan hệ sở hữu thống trị trong xã hội đó và bớc chuyển từ hình thái gia đình
này lên hình thái gia đình khác cao hơn suy cho cùng đợc quyết định bởi
những điều kiện vật chất của đời sống xã hội. Bằng tác phẩm đó, Ph.Ăngghen
đã làm thay đổi quan điểm trớc đây về hình thái HN và GĐ trong lịch sử.
Tại các Điều 9, 10, 11, chơng X, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000
quy định việc kết hôn, để đợc công nhận hôn nhân hợp pháp; việc đăng ký kết
hôn phải tuân theo các quy định của pháp luật và việc ly hôn cũng nh giải
quyết các quan hệ liên quan đến hôn nhân cũng đợc tiến hành theo trình tự pháp
luật nhất định, các bớc phải đợc tuân thủ theo Bộ luật Tố tụng dân sự khi giải
quyết một vấn đề cụ thể thì đợc áp dụng theo Luật Hôn nhân và gia đình.
1.1.2.2. áp dụng pháp luật trong giải quyết án hôn nhân và gia đình -
Khái niệm và đặc điểm
* Về khái niệm ADPL trong giải quyết án HN và GĐ:

gia của Viện Kiểm sát nhân dân (cùng cấp) trong giai đoạn điều tra. Kiểm
soát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng dân sự, nh tham gia định
giá tài sản, yêu cầu điều tra bổ sung tham gia phiên tòa xét xử và đợc phát
biểu về việc giải quyết vụ án, thực hiện quyền công tố tại phiên tòa. Tuy
nhiên, TAND là cơ quan có trách nhiệm chủ yếu trong việc giải quyết vụ án
HN và GĐ. Nếu Viện kiểm sát từ chối không tham gia giai đoạn điều tra và
xét xử, thì vụ án vẫn đợc Toà án tiến hành giải quyết theo quy định của pháp
luật. Hầu hết trong các giai đoạn ADPL, hoạt động giải quyết án HN và GĐ
do Tòa án trực tiếp giải quyết mà không phụ thuộc vào các chủ thể khác.
* Đặc điểm của áp dụng pháp luật trong giải quyết án HN và GĐ
của TAND:
áp dụng pháp luật của trong giải quyết án HN và GĐ có những đặc
điểm nh sau:
- áp dụng pháp luật trong giải quyết án HN và GĐ chỉ do các cơ quan
nhà nớc có thẩm quyền tiến hành, đó là hệ thống TAND. Toà án là cơ quan có
thẩm quyền duy nhất có quyền ADPL để giải quyết án HN và GĐ. Toà án là
cơ quan duy nhất có thẩm quyền ADPL để giải quyết các vụ án HN và GĐ.
- áp dụng pháp luật trong giải quyết án HN và GĐ đợc tiến hành theo
một thủ tục chặt chẽ do pháp luật tố tụng dân sự và các QPPL của Luật Hôn
nhân và gia đình quy định. Khi tiến hành giải quyết một vụ án HN và GĐ, các
trình tự xây dựng hồ sơ từ khâu thụ lý, điều tra, thu thập chứng cứ đến khi ra
quyết định hoặc vụ án đa ra xét đều phải tuân theo các bớc nh đã quy định
trong Luật Tố tụng dân sự nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên đ-
ơng sự.
- áp dụng pháp luật trong giải quyết án HN và GĐ là một hoạt động
mang tính quyền lực của nhà nớc, Tòa án đợc nhà nớc trao quyền để lựa chọn
các QPPL và ADPL trong giải quyết án HN và GĐ.
- áp dụng pháp luật trong giải quyết án HN và GĐ là một hoạt động
mang tính khoa học và sáng tạo do Thẩm phán và Hội đồng xét xử thực hiện.
Chỉ có Thẩm phán, Hội đồng xét xử trực tiếp giải quyết vụ án HN và GĐ mới

Tòa án cấp nào giải quyết, hoặc thông báo cho các đơng sự quyền đợc lựa chọn
Tòa án. Do vậy, khi thụ lý vụ án cần thu thập các thông tin liên quan đến vụ án
nh đơn phải có xác nhận của chính quyền địa phơng nơi c trú, sao nộp đăng ký
kết hôn, xác định nơi có hộ khẩu c trú hoặc nơi c trú cuối cùng của đơng sự,
nguyện vọng của các đơng sự lựa chọn Toà án nào giải quyết và các giấy tờ
khác có liên quan để xác định thẩm quyền giải quyết của Toà án.
Để phân tích các tình tiết khách quan của vụ án HN và GĐ thì phải
tiến hành điều tra xác minh, làm rõ nội dung vụ án. Tuy nhiên, có những tr-
ờng hợp không nhất thiết phải tiến hành điều tra, mà xuất phát từ nguyên
tắc quyền tự định đoạt và nghĩa vụ chứng minh của các bên đơng sự tự xuất
trình chứng cứ, các đơng sự tự thỏa thuận đợc các tranh chấp trong quan hệ
HN và GĐ, thì vụ án cũng không phải tiến hành tất cả các hoạt động điều
tra, đây cũng là đặc điểm riêng của vụ án HN và GĐ. Ví dụ: Khi thụ lý giải
quyết một vụ kiện xin ly hôn, Tòa án yêu cầu nguyên đơn và bị đơn cung cấp
các loại giấy tờ có liên quan đến quan hệ hôn nhân, các đơng sự tự viết vào bản
tự khai. Trong quá trình giải quyết vụ án các đơng sự tự thỏa thuận, định đoạt đ-
ợc các mối quan hệ trong hôn nhân thì Tòa án ra quyết định công nhận việc thỏa
thuận của họ.
Trên cơ sở kết quả điều tra xác minh vụ án chủ thể ADPL phân tích
những tình tiết khách quan của vụ án HN và GĐ, làm rõ các đặc trng pháp lý
của vụ án để tiến hành các bớc tiếp theo giải quyết vụ án đó.
Hai là, lựa chọn các QPPL về HN và GĐ, về dân sự, về tố tụng dân sự
tơng ứng để giải quyết vụ án hôn nhân và gia đình.
Nói chung việc lựa chọn QPPL để ADPL đợc tiến hành theo ý chí đơn ph-
ơng của Toà án có thẩm quyền, không phụ thuộc vào ý chí của chủ thể bị áp
dụng, điều này đợc thể hiện rất rõ đối với việc ADPL trong giải quyết án hình sự
và giải quyết vi phạm hành chính, nhng đối với việc giải quyết án HN và GĐ về
cơ bản cũng nh vậy, song có một số trờng hợp có thể trong khi giải quyết vụ án
các đơng sự có thể thực hiện quyền của mình theo pháp luật quy định sẽ thay đổi
quan điểm, nên dẫn đến vụ án không phải tiếp tục điều tra, xét xử mà có thể ra

27, 28 của Bộ luật Tố tụng dân sự quy định những loại việc mà Tòa án thụ lý
giải quyết vụ án khi có đơn khởi kiện thuộc lĩnh vực HN và GĐ gồm:
- Ly hôn, tranh chấp về con nuôi, chia tài sản khi ly hôn.
- Tranh chấp về tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân.
- Tranh chấp về thay đổi ngời trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.
- Tranh chấp về xác định cha, mẹ cho con hoặc xác định con cho cha mẹ.
- Tranh chấp về cấp dỡng.
- Yêu cầu hủy việc kết hôn trái phép.
- Yêu cầu công nhân thuận tình ly hôn, nuôi con, chia tài sản khi ly hôn.
- Yêu cầu công nhận sự thỏa thuận về thay đổi ngời trực tiếp nuôi con
sau khi ly hôn.
- Yêu cầu hạn chế quyền của cha mẹ đối với con cha thành niên hoặc
quyền thăm nom con sau khi ly hôn.
- Yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi.
- Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam.
- Các tranh chấp khác và những yêu cầu khác về HN và GĐ mà pháp
luật có quy định.
Trong thực tế các loại việc tranh chấp về HN và GĐ khi các đơng sự gửi
đơn đến Tòa án viết rất đơn giản ít các thông tin để xem xét, thuộc loại tranh
chấp nào, thuộc thẩm quyền Tòa án nào giải quyết.
- Sau khi nhận đơn khởi kiện và tài liệu, những chứng cứ kèm theo, nếu
xét thấy vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án thì thông báo cho ngời
khởi kiện biết để họ đến Tòa án làm thủ tục nộp tiền tạm ứng án phí.
- Tòa án dự tính số tiền tạm ứng án phí, ghi vào phiếu báo và giao cho
ngời khởi kiện để họ nộp tiền tạm ứng án phí. Trong thời hạn 15 ngày kể từ
ngày nhận đợc giấy báo của Tòa án về việc tiền tạm ứng án phí, ngời khởi kiện
phải nộp tiền tạm ứng án phí.
Tòa án thụ lý vụ án khi ngời khởi kiện nộp cho Tòa án biên lai tạm thu
tiền án phí. Nếu trờng hợp đợc miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí
thì Tòa án phải thụ lý khi nhận đợc đơn khởi kiện và tài liệu chứng cứ kèm

Đối với vụ án HN và GĐ, quá trình điều tra vụ án thuộc trách nhiệm
của Tòa án, Chánh án phân công cho một Thẩm phán trực tiếp giải quyết vụ
án, điều tra thu thập chứng cứ, đây là giai đoạn rất quan trọng, khó khăn
nhất trong quá trình giải quyết vụ án. Thu thập đợc chứng cứ đầy đủ, khách
quan thì Tòa án mới có thể phán quyết chính xác và đúng pháp luật. Do đó,
đòi hỏi Thẩm phán phải thận trọng khi thu thập chứng cứ nh các bớc chủ
yếu sau:
- Thẩm phán tiến hành lấy lời khai đơng sự theo Điều 86 Bộ luật Tố
tụng dân sự, chỉ tiến hành lấy lời khai của đơng sự khi đơng sự cha có bản
khai hoặc nội dung bản khai cha đầy đủ, rõ ràng, đơng sự phải tự viết bản khai
và ký tên của mình. Trong trờng hợp đơng sự không thể tự viết đợc thì Thẩm
phán lấy lời khai của đơng sự. Việc lấy lời khai của đơng sự chỉ tập trung vào
những nội dung đơng sự cha khai.
Việc lấy lời khai của đơng sự cũng có thể đợc thực hiện tại trụ sở Tòa
án, trong những trờng hợp cần thiết có thể lấy lời khai của đơng sự ngoài trụ
sở Tòa án. Sau khi ghi xong, biên bản ghi lời khai phải đợc ngời khai tự đọc
lại hay nghe đọc lại và ký tên hoặc điểm chỉ. Đơng sự có quyền sửa đổi, bổ
sung vào biên bản ghi lời khai, ký tên hoặc điểm chỉ xác nhận và có dấu của
Tòa án, nếu nhiều bản thì phải có dấu giáp lai. Trờng hợp biên bản ghi lời khai
ở ngoài trụ sở Tòa án phải có ngời làm chứng hoặc xác nhận của Uỷ ban nhân
dân, công an xã, phờng, thị trấn hoặc cơ quan, tổ chức nơi lập biên bản. Ngoài
việc lấy lời khai của đơng sự, khi xét thấy cần thiết Thẩm phán tiến hành lấy
lời khai, nếu ngời làm chứng cha đủ 18 tuổi hoặc năng lực hành vi dân sự của
họ bị hạn chế thì phải đợc tiến hành lấy lời khai với sự có mặt ngời đại diện
hoặc ngời đang quản lý trông nom.
Đối với vụ án ly hôn, khi có tranh chấp về con, nếu con từ 9 tuổi trở lên,
khi giải quyết cần phải xem xét nguyện vọng của con.
Từ kết quả lấy lời khai nếu thấy có mâu thuẫn thì tiến hành cho đối chất
giữa các đơng sự với nhau nhằm làm sáng tỏ những vấn đề mâu thuẫn, việc
đối chất phải đợc ghi lại thành biên bản có chữ ký của những ngời tham gia

thời nh:
- Giao ngời cha thành niên cho cá nhân hoặc tổ chức trông nom, nuôi d-
ỡng, chăm sóc, giáo dục.
- Buộc thực hiện trớc một phần cấp dỡng.
- Kê biên tài sản đang tranh chấp.
- Cấm chuyển dịch về quyền về tài sản đang tranh chấp.
- Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp.
- Phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc nhà nớc
ở nơi gửi.
- Phong tỏa tài sản của ngời có nghĩa vụ.
Quá trình điều tra cần tuân thủ nghiêm ngặt, chính xác các quy định
của Bộ luật Tố tụng dân sự thì mới đảm bảo tính khách quan, làm rõ bản chất
sự thật khách quan của vụ việc.
Đình chỉ và tạm đình chỉ vụ án.
- Trong trờng hợp đình chỉ vụ án áp dụng Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân
sự trong các trờng hợp sau:
+ Nguyên đơn hoặc bị đơn chết, quyền và nghĩa vụ của họ không ai
thừa kế.
+ Ngời khởi kiện rút đơn khởi kiện và đợc Tòa án chấp nhận hoặc ngời
khởi kiện không có quyền khởi kiện.
+ Các đơng sự thỏa thuận không yêu cầu Tòa án giải quyết tiếp vụ án.
+ Nguyên đơn triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai vẫn vắng mặt.
+ Các trờng hợp khác do pháp luật quy định.
Nếu vụ án thuộc một trong các trờng hợp nêu trên, Toà án tiến hành
phân tích, đánh giá, làm rõ các tình tiết trong vụ án, đồng thời đối chiếu với
pháp luật hiện hành, lựa chọn QPPL để áp dụng ra quyết định đình chỉ đối với
vụ án đó.
Hậu quả pháp lý của việc đình chỉ, nếu đình chỉ theo các trờng hợp nh
nêu trên, tiền tạm ứng án phí đơng sự đã nộp đợc sung và công quỹ nhà nớc.
Nếu trả lại đơn theo Điều 168 Bộ luật Tố tụng dân sự tiền tạm ứng án phí đợc

đề cần hòa giải. Thành phần hòa giải cũng đợc pháp luật quy định gồm: Thẩm
phán chủ trì phiên hòa giải, th ký ghi nội dung biên bản hòa giải. Trong vụ án
có nhiều đơng sự, mà có đơng sự vắng mặt trong phiên hòa giải, nhng các đ-
ơng sự khác đồng ý tiến hành hòa giải và việc hòa giải không ảnh hởng đến
quyền lợi, nghĩa vụ của đơng sự vắng mặt thì Thẩm phán tiến hành hòa giải
giữa các đơng sự có mặt, nếu các đơng sự đề nghị hoãn phiên hòa giải để có
mặt tất cả các đơng sự trong vụ án thì Thẩm phán phải hoãn phiên hòa giải.
Khi tiến hành hòa giải, Thẩm phán phổ biến cho các đơng sự biết các quy định
của pháp luật liên quan đến việc giải quyết vụ án để các bên liên hệ đến quyền
lợi và nghĩa vụ của mình, phân tích hậu quả pháp lý nếu vụ án phải xét xử, để
họ tự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ án.
Sau đó phân tích đánh giá, làm rõ các tình tiết trong vụ án, đồng
thời nắm đợc tâm t nguyện vọng của các bên đơng sự rồi tiến hành hòa giải.
ở đây việc hòa giải đòi hỏi Thẩm phán phải nắm vững kiến thức pháp luật,
có sự hiểu biết sâu rộng và có kinh nghiệm, cần phải kiên trì phân tích,
động viên các bên hớng đến giải quyết những tranh chấp thì việc hòa giải
mới đạt đợc kết quả. Khi các bên đơng sự đã thỏa thuận đợc với nhau về các
vấn đề tranh chấp, nội dung hòa giải phải đợc ghi lại thành biên bản và có
chữ ký của các bên đơng sự, của th ký và chủ tọa phiên hòa giải theo quy
định tại Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự, hết 7 ngày kể từ ngày lập biên
bản hòa giải thành không có đơng sự nào thay đổi ý kiến thì Tòa án đối
chiếu với pháp luật hiện hành lựa chọn QPPL áp dụng Điều 187 Bộ luật Tố
tụng dân sự để ra quyết định công nhận việc hòa giải thành.
Hiệu lực của quyết định công nhận hòa giải thành có hiệu lực pháp
luật ngay sau khi ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục
phúc thẩm, nhng có thể bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm nếu có căn
cứ cho rằng sự thỏa thuận đó là nhầm lẫn, lừa dối, đe dọa hoặc trái pháp luật,
trái đạo đức xã hội.
Thứ ba, hoạt động ADPL trong trờng hợp thuận tình ly hôn.
Trong trờng hợp thuận tình ly hôn, khi tiến hành thụ lý vụ án HN và

Căn cứ vào các quy định của pháp luật về phân cấp, phân từng loại vụ
việc cho các cấp Tòa án giải quyết. Trong việc giải quyết các vụ án HN và
GĐ, TAND cấp huyện đợc giải quyết theo trình tự sơ thẩm và TAND cấp tỉnh
có thẩm quyền giải quyết các vụ án HN và GĐ theo trình tự từ sơ thẩm, phúc
thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm theo quy định của pháp luật.
Thông thờng những vụ án phải đa ra xét xử thì tính chất của vụ việc
cũng phức tạp hơn, mặt khác các đơng sự cũng không có thiện trí hớng đến
giải quyết các tranh chấp bằng con đờng thơng lợng, hòa giải. Sau khi Tòa án
tiến hành thụ lý vụ án HN và GĐ, điều tra, xác minh, thu thập các tài liệu
chứng từ có liên quan đến vụ án, yêu cầu các bên chứng minh những vấn đề
liên quan đến tranh chấp tuân theo các bớc nh đã nêu ở trên. Khi đã điều tra
đầy đủ, làm rõ các tình tiết khách quan vụ án, nếu vụ án có tài sản phải định
giá tài sản. Sau đó tiến hành hòa giải, phân tích để các đơng sự tự thỏa thuận
với nhau, nhng việc hòa giải không đi đến kết quả. Sau khi phân tích, đánh giá
các tình tiết của nội dung vụ án, đồng thời đối chiếu với pháp luật hiện hành
để lựa chọn QPPL để áp dụng quyết định đa vụ án ra xét xử.
Trong trờng hợp này, từ khi thụ lý đến khi đa vụ án ra xét xử đây là quá
trình chuẩn bị xét xử, ADPL để tiến hành xét xử vụ án HN và và GĐ phải tuân
theo bớc sau đây:
- Thủ tục bắt đầu phiên tòa gồm có:
+ Khai mạc phiên tòa.