Dự án hành lang bảo tồn đa dạng sinh học: Thiết lập hệ thống hành lang đa dạng sinh học tại
các tỉnh Quảng Nam, Quảng Trị và Thừa Thiên – Huế
Vùng sinh thái Trường Sơn là một trong 200 vùng sinh thái tiêu biểu toàn cầu và được lựa
chọn là vùng ưu tiên bảo tồn cao nhất của tất cả các kiểu sinh cảnh chính trên Trái đất. Trải dài từ
Nghệ An đến Đông Nam bộ, vùng Trường Sơn có chiều dài khoảng 1.100 km, diện tích khoảng 22
triệu ha thuộc địa giới của 21 tỉnh/thành phố chiếm 1/3 số tỉnh/thành phố của cả nước. Trong đó,
vùng sinh thái Trung Trường Sơn có tổng diện tích 3,7 triệu ha với trên 2,38 triệu ha rừng là nơi
trú ngụ của hơn 3.000 loài thực vật, 28 loài thú đặc hữu và hơn 400 loài chim, 11 loài lưỡng cư bò
sát... Ngoài sự độc đáo về sinh học và địa lý, Trung Trường Sơn có ý nghĩa văn hóa và kinh tế - xã
hội sâu sắc, là nơi hội tụ của nhiều dân tộc khác nhau và có sự đa dạng văn hóa cao. Vì vậy, bảo
tồn Trung Trường Sơn cũng là bảo vệ nền văn hóa dân tộc và bảo tồn nhiều phong tục cổ truyền về
sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú của các dân tộc ít người trong khu
vực.
Mặc dù, vùng Trung Trường Sơn có tiềm năng phong phú về tài nguyên đa dạng sinh học
(ĐDSH), sự độc đáo về sinh cảnh và địa lý, tuy nhiên khu vực này thường xuyên phải hứng chịu
mọi thiên tai lũ lụt và hạn hán; đồng bào chủ yếu là các nhóm dân tộc thiểu số, sống ở vùng sâu,
vùng xa, sinh kế chủ yếu dựa vào rừng. Các đầu tư cơ sở hạ tầng ở đây luôn bị đe dọa bởi sạt lở,
xói mòn đất và tăng thêm sự thiếu hụt trong cung cấp nước do chu kỳ khô hạn kéo dài hoặc thay
đổi tần suất mưa. Hơn nữa, ĐDSH ở vùng này cũng như ở nước ta đang bị suy thoái với tốc độ rất
nhanh. Diện tích các khu vực có các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng bị thu hẹp dần. số loài và số
lượng cá thể của các loài hoang dã bị suy giảm mạnh. Nhiều loài hoang dã có giá trị bị suy giảm
hoàn toàn về số lượng hoặc bị đe dọa tuyệt chủng ở mức cao...
Ba tỉnh Quảng Nam, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế thuộc vùng Trung Trường Sơn có các
khu rừng phong phú ĐDSH - cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái và các lọi ích kinh tế quan trọng
cho vùng đồng bằng và ven biển ở miền Trung Việt Nam. Tuy trong mấy năm qua, diện tích và độ
che phủ rừng tăng, nhưng chất lượng rừng và tính ĐDSH của toàn vùng vẫn đang có xu hướng suy
giảm do sự khai thác sản phẩm rừng quá mức của con người đang hủy hoại sinh cảnh, làm suy
giảm nguồn thức ăn phong phú của các loài dẫn đến suy giảm các loài động, thực vật. Từ thực
trạng trên, việc xây dựng hành lang ĐDSH tại 3 tỉnh Quảng Nam, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế
nhằm bảo tồn ĐDSH và góp phần xóa đói, giảm nghèo cho các tỉnh thuộc Trung Trường Sơn là
cần thiết và phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước. Theo thiết kế Dự án, trong

theo các hoạt động sản xuất nông nghiệp du canh của Giẻ Triêng, còn phần lớn chuyển sang thâm
canh lúa nước. Trong số 5 nhóm dân tộc thiểu số, người Vân Kiều ở Quảng Trị là dân tộc duy trì
hình thức canh tác nương rẫy lâu nhất. Ước tính có 15.500 hộ gia đình hưởng lợi trực tiếp từ Dự
án, trong đó khoảng 50% là phụ nữ và 85% là dân tộc thiểu số.
Một số kết quả dự kiến
Dự án sẽ đảm bảo việc giao rừng cho các hộ nghèo và các nhóm dân tộc thiểu số để quản lý
tập thể tài nguyên rừng; phục hồi môi trường sống tại các vùng đất rừng bị suy thoái thông qua
việc trồng các loài cây bản địa và mô hình nông lâm kết hợp với nhiều nguồn lâm sản ngoài gỗ có
chất lượng; cải thiện sinh kế và tăng cường cơ sở hạ tầng quy mô nhỏ. Dự kiến, kết quả đầu ra của
Dự án bao gồm: Tăng cường năng lục thể chế và cộng đồng trong quản lý hành lang ĐDSH; Phục
hồi các hành lang ĐDSH, bảo vệ và duy trì các dịch vụ hệ sinh thái; Cải thiện sinh kế và cung cấp
các hỗ trợ cơ sở hạ tầng quy mô nhỏ cho các xã mục tiêu; Quản lý Dự án và các dịch vụ hỗ trợ.
Tăng cường năng lực thể chế và cộng đồng
Theo kết quả đầu ra này, các đầu tư sẽ hướng tới tăng cường năng lực ở các cấp Trung ương,
tỉnh, huyện và xã trong việc quy hoạch, quản lý hành lang, đưa ra các chính sách bảo vệ, sử dụng
bền vững, hướng dẫn và các quy định địa phương để thực hiện kế hoạch quản lý hành lang ĐDSH.
Cụ thể, các hoạt động thuộc kết quả đầu ra này sẽ đóng góp cho các kế hoạch quản lý, chính sách
và khung pháp lý hành lang ĐDSH được đưa vào thực tiễn năm 2012, bao gồm ít nhất 530.000 ha
đất lâm nghiệp và phi lâm nghiệp thuộc 34 xã của các tỉnh Quảng Nam, Quảng Trị và Thừa Thiên -
Huế tại miền Trung Việt Nam; Đến năm 2013, các bản đồ quy hoạch sử dụng đất có sự tham gia
và kế hoạch đầu tư được hoàn thành cho 34 xã thuộc 6 huyện ở 3 tỉnh; Đến năm 2015, 340 km
đường ranh giới được hoàn thành; Đến năm 2016, ít nhất 13.700 ha có giấy chứng nhận sử dụng
đất mới, trong đó 1.500 ha cho các hộ gia đình và 12.200 ha có giấy chứng nhận quản lý rừng tập
thể (các nhóm rừng thôn bản) và khi kết thúc Dự án, số người được đào tạo trong các hoạt động dự
án cho cấp tỉnh là 1.500 người, cấp huyện là 1.350 người và cấp xã là 5.100 người; trong số nhân
lực được đào tạo, 40% là phụ nữ và phần lớn là dân tộc thiểu số.
Bên cạnh đó, Dự án sẽ đào tạo sử dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) để lập bản đồ hành
lang ĐDSH, xây dựng kế hoạch quản lý cho các vùng của hành lang không thuộc các khu bảo tồn
và rừng phòng hộ sẽ được chú trọng. Các bản đồ hành lang được lập cùng với dự thảo kế hoạch
quản lý sẽ trình lên tỉnh để phê duyệt tại mỗi tỉnh và gửi lên Bộ TN&MT để thông qua. Sau khi

năm 2015, 34 xã nhận nguồn tài chính từ CDF và hỗ trợ cơ sở hạ tầng quy mô nhỏ để tăng cơ hội
sử dụng nước, sản xuất, thị trường, dịch vụ và được tăng cường năng lực trong quá trình vận hành,
duy trì và mô hình kinh doanh (du lịch sinh thái, lâm sản ngoài gỗ, chế biến nông nghiệp); Ban
quản lý CDI bao gồm ít nhất 30% là phụ nữ; đến năm 2015, hoàn thành đầu tư vào cải thiện đời
sống và cơ sở hạ tầng, quy mô nhỏ.
Quản lý Dự án và các dịch vụ hỗ trợ Xây dựng năng lực cho Ban Quản lý Dự án cấp Trung
ương (CPMU), Ban Quản lý Dự án cấp tin (PPMU) và các cán bộ cấp huyện là cần thiết cho quản
lý Dự án. Bên cạnh đó là các công việc hoàn thiện báo cáo cáo tiến độ và tài chính đúng tiến độ;
Xây dựng hệ thống giám sát và hoạt động của Dự án vào năm 2012. Giải ngân được 45% nguồn
vốn ADB vào năm 2012 và 80% vào năm 2016.
Nguyễn Hằng
TCMT 05/2012