Lời mở đầu
Trong đời sống xã hội hiện nay, con người luôn luôn tham gia vào những
quan hệ rất đa dạng và phong phú. Ví dụ: Quan hệ hôn nhân và gia đình; quan hệ
lao động; quan hệ tài sản; quan hệ chính trị, … Các quan hệ đa dạng ấy có thể phát
sinh trong hoạt động sản xuất, công tác, học tập, sinh hoạt đời thường, hoạt động
đối ngoại,… Đó là những quan hệ xã hội. Quan hệ xã hội được hình thành từ
tương tác xã hội. Những tương tác này không phải là ngẫu nhiên, mà thường phải
có mục đích, có hoạch định. Những tương tác này phải có xu hướng lặp lại, ổn
định và tạo lập ra một mô hình tương tác. Nói cách khác, các chủ thể hành động
trong mô hình tương tác này phải đạt được một mức độ tự động hóa nhất định nào
đó. Tức là họ thực hiện gần như không có ý thức, như thói quen.
Khá nhiều người không quan tâm đến các mối quan hệ xã hội, trong khi
chúng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng của họ, hình ảnh cái tôi, và sự thành công
trong nhiều lĩnh vực khác của cuộc sống. Cho dù họ thích hay không, nhưng hành
vi xã hội và những sự tương tác dường như quan trọng hơn rất nhiều so với số tiền
mà bạn có thể kiếm được hoặc những thành công trong nghề nghiệp của bạn.
Vậy quan hệ xã hội thực chất là gì? Ảnh hưởng của nó đối với xã hội như thế nào?
I/ Quan hệ xã hội
1. Khái niệm:
Quan hệ xã hội là quan hệ bền vững, ổn định của các chủ thể hoạt động, các chủ thể
này được hình thành trên những tương tác xã hội ổn định,lặp lại
Ví dụ : Hai người tình cờ gặp nhau trên xe buýt, họ trao đổi trò chuyện với nhau nhưng
sau đó không trò chuyện và trao đổi với nhau, không còn giữ liên lạc với nhau nữa thì
quan hệ giữa họ không dược coi là quan hệ xã hội. nhưng ngược lại nếu sau đó họ vẫn
tiếp tục liên lạc với nhau tiếp tục trao đổi và trò chuyện thì quan hệ giữa họ được coi là
một quan hệ xã hội
2. Chủ thể quan hệ xã hội
Xét ở cấp vĩ mô, chủ thể quan hệ xã hội là các nhóm, các tập đoàn hay toàn bộ xã hội,
các nhóm tập đoàn lớn này thường chiếm giữ những vị trí khác nhau trong xã hội. do đó
cững có những quyền lực,cơ hội, thu nhập, lối sống khác nhau. Những vị trí xã hội khác
nhau, thu nhập khác nhau,lối sống khác nhau của các nhóm xã hội nhiều khi lại là tiền tố
Những tương tác xã hội hướng đến đặc
điểm sinh học tâm lý sẵn có của họ và
người khác sẽ tạo ra quan hệ tình cảm
Những đặc điểm sinh học tâm lý vốn có ở
các cá nhân là giới tính, vẻ bề ngoài, quan
hệ huyết thống, sở thích….
Những tương tác xã hội hướng đến đặc
điểm xã hội cần đạt được của cá nhân thì
tạo ra các quan hệ xã hội
Những đặc điểm xã hội cần đạt được của
các cá nhân là học vấn, nghề nghiệp, tôn
giáo, địa vị quyền lực…
4. Các loại quan hệ xã hội
Theo chủ thể
Theo vị thế
- Ngoài ra còn có nhiều kiểu phân chia quan hệ xã hội:
+ Quan hệ xã hội sơ cấp (mang ít tính xã hội hơn, chủ yếu là quan hệ tình cảm) và quan
hệ xã hội thứ cấp (quan hệ mang tính xã hội).
+ Dựa vào những lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội, người ta phân chia thành các
loại hình: quan hệ kinh tế, quan hệ chính trị, quan hệ văn hoá xã hội.
+ Dựa vào tính chất của các kiểu quan hệ, người ta có thể chia thành quan hệ vật chất và
quan hệ tinh thần
-Các yếu tố tác động đến quan hệ xã hội:
- - Yếu tố lợi ích (chi phối mạnh mẽ đến quan hệ xã hội, đặc biệt trong nền kinh tế
thị trường)
- Yếu tố tâm lý
- Yếu tố phong tục, tập quán thói quen
- Yếu tố vị thế xã hội
QHXH giữa các tập đoàn lớn(tập đoàn khai thác
khoáng sản với tập đoàn chế biến khoáng sản,…)
Tiến bộ xã hội thể hiện ở các mặt cơ bản sau:
- Một là, sự tiến bộ về kinh tế: Đó là sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản
xuất, sự phát triển kinh tế bền vững.
- Hai là, sự tiến bộ về chính trị - xã hội: Đó là chế độ chính trị tiến bộ, hiệu quả thực tế
của chính sách xã hội, phân phối thành quả của tiến bộ kinh tế một cách công bằng, dân
chủ.
- Ba là, đời sống văn hoá, tinh thần không ngừng được nâng cao.
II/ Vai trò của quan hệ xã hội với sự phát triển và tiến bộ của xã hội
Trong cuộc sống, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp và tham gia trực tiếp vào các
mối quan hệ xã hội.Dù ở các lĩnh vực, quy mô khác nhau nhưng chúng có tác động
không hề nhỏ tới các lĩnh vực trong đời sống của mỗi cá nhân, tổ chức hay thậm chí là
một quốc gia.Từ đó có thể thấy quan hệ xã hội có vai trò quan trọng và không thể thiếu
trong sự phát triển và tiến bộ của xã hội.
Xét trên phương diện cá nhân :
- Mang lại sức mạnh tinh thần :
Mối quan hệ xã hội giúp chúng ta thoát khỏi cuộc sống nhàm chán khi có những người
bạn buồn tẻ mà chúng ta không thực sự muốn liên lạc, đây là một trong những lí do
chúng ta mất hứng thú trong mối quan hệ xã hội. Vấn đề không phải do đời sống xã hộ và
những thứ mà đới sống xã hội cung cấp, mà do kiểu quan hệ xã hội do chúng ta hình
thành. Khi bạn có vòng tròn bạn bè- những người bạn đánh giá cao về bạn- cac tương tác
xã hội trở nên rất thú vị. Đó là cách tương tác với người khác làm tăng them sự thú vị và
niềm vui cho cuộc sống của bạn
- Sự thỏa mãn :
Con người là những sinh vật xã hội và tất cả đều có nhu cầu tương tác với người khác và
xây dựng mối quan hệ xã hội. Nghiên cứu cho thấy rằng mối quan hệ bền vững, chất
lượng cho dù nhỏ hay lớn đều đóng góp quan trọng đến hạnh phúc và sự thỏa mãn.
- Sự phát triển :
Các lý thuyết phát triển không chỉ nói về sự phát triển của chính bạn mà cả sự phát
triển mối quan hệ xã hội. Toàn bộ sự phát triển và thành công đang chịu ảnh hưởng lớn
bởi những người trong vòng tròn xã hội của bạn. những người suy nghĩ tích cực hơn,
Nền kinh tế được giao lưu, công nghệ khoa học tiến bộ, các công cụ sản xuất tiên
tiến được áp dụng trong các ngành công nghiệp.=> xã hội ngày thêm lớn mạnh, cuộc
sống người dân ngày càng cải thiện.
Sự giao lưu về kinh tế nhằm giúp các nước đang phát triển, chậm phát triển ngày
càng đi lên, sánh vai với các cường quốc lớn mạnh trên thế giới.
-Về lĩnh vực chính trị:
Quan hệ xã hội không phải là các quốc gia can thiệp vào chính trị của nhau mà là
tạo sự hội nhập, tôn trọng lợi ích của nhau,cùng nhau vượt qua khó khăn, thách thức để
góp phần xây dựng một thế giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển thịnh
vượng.Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá
X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI đã nêu lên chính sách đối ngoại: “…Thực
hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa
phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, đối tác
tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế; vì lợi ích quốc gia, dân
tộc, vì một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh…”. Có thể nói quan hệ xã hội góp
một phần không nhỏ trong việc quyết định sự phát triển hay lạc hậu, sự tiến bộ hay tụt lùi
của xã hội.
Vì vậy có thể nói rằng vai trò của quan hệ xã hội là không thể thiếu trong xã hội ở
mọi thời đại. Mỗi cá nhân, tổ chức cần biết duy trì, phát huy, bồi dưỡng những mối quan
hệ xã hội tốt đẹp, nhằm bảo đảm lợi ích cá nhân, cộng đồng. Qua đó thúc đẩy sự tiến bộ
của xã hội, sự phát triển toàn diện về mọi mặt của đất nước.