Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn
Viện khoa học nông nghiệp việt nam

Báo cáo tổng kết đề tài độc lập cấp nhà nớc

Nghiên cứu các biện pháp tổng hợp
phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ
(mimosa pigra l.) ở việt namMã số: ĐTĐL 2005/02

Chủ nhiệm đề tài: TS . nguyễn hồng sơn

c, chi phí cho
kiểm soát chúng trong năm 1996-1997 là 11,4 triệu đô la, và năm 1997-1998 là
16,6 triệu đô la (Walden et al 2000).
ở nớc ta, cây TNTG đã xâm nhập từ lâu nhng chỉ mới thực sự bắt đầu
phát tán vào thập kỷ 60. Trong những năm gần đây, chúng đã phát triển khá nhanh
và có mặt ở hầu hết các địa phơng trong cả nớc. Đặc biệt tại các vùng bán ngập
thuộc đồng bằng sông Cửu Long, các khu vực lòng hồ thuỷ điện nh Trị An, Thác
Bà, Hoà Bình v.v , chúng mọc dày tạo thành những vành đai rộng lớn và trở thành
đối tợng cỏ dại nguy hiểm khó phòng trừ, gây ảnh hởng lớn cho sản xuất nông
nghiệp, ảnh hởng tới cảnh quan và môi trờng. Mặc dù vấn nạn về cây TNTG đã
đợc nhiều phơng tiện thông tin đại chúng đăng tải nhng cho đến nay vẫn cha
có đợc giải pháp hữu hiệu để ngăn chặn sự lây lan của chúng.
Trớc nguy cơ gia tăng mức độ xâm lấn và gây hại của cây TNTG ở các
vùng bán ngập đặc biệt là vờn quốc gia nh Tràm Chim, trong năm 2000,
Trờng Đại học Khoa Học Tự Nhiên TP. Hồ Chí Minh và Trờng Đại học Cần
Thơ đã phối hợp với vờn Quốc gia Tràm Chim bắt đầu điều tra mức độ phát
sinh, gây hại và đề xuất một số biện pháp phòng trừ cây TNTG. Trong 2 năm

2
2001-2002, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã giao cho Viện Bảo vệ thực vật thực
hiện đề tài nghiên cứu: Điều tra, đánh giá mức độ tác hại của cây TNTG
(Mimosa pigra) tại các vờn Quốc gia Tràm chim và Nam cát tiên và đề xuất
các giải pháp nghiên cứu phòng trừ
.
Qua các kết quả nghiên cứu bớc đầu có
thể khẳng định nguy cơ xâm lấn của cây TNTG đang ngày càng gia tăng ở vờn
Quốc gia Tràm Chim và Nam Cát Tiên, vùng lòng Hồ Trị An, lu vực sông La
Ngà và có nguy cơ xâm lấn nhiều vùng đất canh tác thuộc đồng bằng sông Cửu
Long cũng nh các khu vực bán ngập khác. Các biện pháp phòng trừ cây TNTG
thủ công, cơ giới đều không mang lại hiệu quả cao, chi phí lớn và khó triển khai

- Xây dựng đợc các mô hình trình diễn phòng trừ tổng hợp cây TNTG
ở vờn Quốc gia Tràm Chim, vờn Cát Tiên, lu vực sông La Ngà, lòng hồ Hoà
Bình và lòng hồ Thác Bà.
- Xây dựng đợc quy trình kỹ thuật phòng trừ tổng hợp cây TNTG đạt
hiệu quả kinh tế, kỹ thuật và môi trờng cao, đảm bảo ngăn chặn kịp thời và
kiểm soát đợc nguy cơ xâm lấn của cây TNTG ở từng vùng địa lý, vùng sinh
thái và các điều kiện kinh tế, xã hội khác nhau.
- Nâng cao đợc năng lực của các nhà nghiên cứu, quản lý và ngời dân trong
việc kiểm soát sự xâm nhiễm và lây lan của cây TNTG ở các vùng sinh thái khác nhau.

III. Tình hình nghiên cứu ở trong và ngoài nớc
III.1. Tình hình nghiên cứu ở nớc ngoài
Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về sinh học, sinh thái
và biện pháp phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ (TNTG), các kết quả nổi bật nhất
có thể tóm tắt nh sau:
(1). Về đặc điểm sinh học: Cây trinh nữ thân gỗ (Mimosa pigra L.)
thuộc họ Mimosaceae, lần đầu tiên đợc Linnaeus phân loại và mô tả vào năm
1759 nh là một loài cây thân gỗ lâu năm, cao tới 5-6 m, có nhiều gai, nhiều
cành, rễ ăn sâu trong đất, rộng và xa tới 3,5 m tính từ gốc (Robert, 1982). Thân:
có màu xanh ở gốc nhng khi già thì hoá gỗ, ban đầu có lớp lông mịn bao phủ
làm cho thân cây ráp, sau đó mọc nhiều gai con dài 5-10 cm. Lá: Có hai lần lá
kép lông chim, khi chạm vào thì lá khép lại. Lá dài 20-25 cm, màu xanh sáng,
mỗi đốt lá có 10-15 cặp lá kép mọc đối xứng dài 5 cm. Sống lá chét dài 3-12 cm,
có gai thẳng đứng, mảnh, ở giữa gốc của các cặp lá chét đôi khi có gai mọc lệch
hoặc mọc chính giữa hai cặp lá. Mỗi lá kép có rất nhiều cặp lá chét con, thuôn,
dài 3-8 mm, rộng 0,5-1,25 mm, mép lá có lông tơ. Hoa: màu hồng, nhỏ, mọc
đều, nhiều hoa đơn hợp thành hoa đầu tự đờng kính 1-2 cm. Mỗi nách lá
thờng có 2 hoa. Đài nhỏ, xẻ không đều. Quả: dài 3-8 cm có nhiều lông, chia
thành 10-20 khoang, mỗi khoang chứa một hạt, khi chín có màu nâu hay xanh


vực khác nh một dạng cây cảnh hay cây che phủ đất, dần dần chúng đã phát tán theo
dòng nớc, xâm nhập vào hều hết các nớc trên thế giới và trở thành đối tợng cỏ dại
nguy hiểm ở các nớc nhiệt đới Châu Phi, ấn Độ, Châu úc và khu vực Đông Nam á
nh miền Bắc Thái Lan, Philippine, Malaysia, Indonesia và Việt Nam. Hiện nay, nó
đợc coi là loại cỏ dại nguy hiểm vào hàng thứ ba trên toàn thế giới. Phần lớn cây này
thờng xâm lấn các vùng đất thấp, ngập nớc theo mùa, quanh lòng hồ chứa nớc, khu

5
vực đất ẩm, đất hoang hoá, đất ven sông, các luồng nớc chảy, các dòng sông bị khô
cạn, các thung lũng ở khu rừng nhiệt đới hay các khu rừng Quốc gia.
ở
phía Bắc Châu
ú
c tại vùng đất ngập nớc thuộc lu vực sông Adelaide,
cây TNTG chỉ mọc vài bụi vào năm 1956. Vào khoảng năm 1965, sau nhiều đợt
ma lớn và ngập lụt kéo dài cộng với ảnh hởng to lớn của những đợt lũ tràn từ
các nớc châu á đặc biệt là Indonesia, cây TNTG bắt đầu phát tán và lan tràn trên
một diện tích khá lớn tại vùng hạ nguồn sông Adelai. Ban đầu cây mọc thành dải,
chủ yếu dọc theo các lạch nớc, ven các dòng chảy hay ven bờ sông lớn. Sau khi
có nguồn hạt tích luỹ đủ lớn, cây bắt đầu mọc lan rộng dần. Sau đó, cây phát tán
và xâm nhiễm rất nặng ở vùng ngập nớc thuộc lu vực sông Mary và sông
Alligator, tràn qua phía đông của sông Adelai. Cùng với sự giao thoa trong hệ
thống sông chằng chịt thuộc vùng thấp của bang Northern Territory, cây TNTG
cũng bắt đầu phát tán và xâm nhiếm nặng ở các vùng đất bán ngập dọc theo sông
Finniess và sông Daly, sau đó tràn qua phía tây nam của sông Adelai.
Có thể nói trong thập kỷ 70 và 80, sự gia tăng về diện tích xâm nhiễm
của cây TNTG xảy ra rất mặnh mẽ. Có những vùng đất thuộc hạ lu sông
Adelai, trong năm 1978 chỉ lác đác có vài khóm TNTG mọc, nhng chỉ ba năm
sau (1981), cây đã che phủ kín cả một vùng rộng lớn (xem ảnh minh hoạ phần
phụ lục).

với mặt nớc (Miller et al, 1981).
- Thứ hai là: sau khi bị chặt, cây có thể nhanh chóng mọc tái sinh từ
phần gốc sát mặt đất (Wani channatakul và Chinawong, 1979). Khi bị đốt, toàn
bộ lá có thể bị chết hay rụng nhng có tới 90% số cây và 50% số hạt có thể tiếp
tục mọc trở lại.

- Cây con nhanh chóng đạt tới thời kỳ sinh trởng sinh thực và có thể
kết hạt ngay năm đầu tiên (Lonsdale et al, 1985). Mặt khác, trên vỏ quả có lớp
lông dày đặc có thể giúp chúng bám vào cơ thể động vật, quần áo, hay trôi dạt
theo dòng nớc để phát tán đi xa.

- Cây trinh nữ có thể ra nhiều hạt. Mỗi cây có thể cho trung bình khoảng
220.000 hạt/ năm. Thời gian tồn tại của hạt trong đất phụ thuộc vào độ sâu tầng
đất và thành phần cơ giới đất nhng nhìn chung trong đất cát pha chúng có thể tồn
tại đợc tới 23 năm (Pickering, 1992).

- Trong điều kiện thuận lợi, cây TNTG có thể sinh trởng rất nhanh (1
cm/ ngày) và tốc độ xâm nhiễm có thể gấp đôi diện tích sau mỗi năm. Cây
cũng có thể chịu đợc điều kiện khô hạn.
- Nhu cầu dinh dỡng của cây TNTG rất thấp, nó có thể mọc ở mọi
vùng đất do đó có độ dẻo sinh thái cao (Miller et al, 1983).

7
Sự giống nhau về khí hậu và thổ nhỡng ở xứ bản địa với các nớc nhập
nội là yếu tố cơ bản giúp cho quá trình phát tán, lây lan và xâm nhiễm của cây
TNTG ở nhiều nớc trên thế giới (Ramakrisnan). Tại những vùng bị xâm lấn, loài
thực vật ngoại lai này không chỉ gây tác hại nghiêm trọng đến kinh tế, xã hội mà
còn gây nên tác động rất lớn về mặt sinh thái và môi trờng.
Trớc hết, cây TNTG đã biến nhiều vùng đất canh tác thành đất hoang
hoá, gây thiệt hại rất lớn đến đời sống kinh tế và xã hội của ngời dân địa

chim nớc khác; đa dạng sinh học của các vùng đất ngập nớc ở úc cũng nh

8
các quốc gia lân cận đang bị đe doạ nghiêm trọng; các loài thực vật quý hiếm
và các loài dễ bị tổn thơng nh cọ Ptychosperma bleeseri, rau mác
Mononchoria hastata và một số loài hoa súng địa phơng đang bị đe doạ và có
nguy cơ tiêu biến.
Bên cạnh những ảnh hởng tiêu cực, nếu đợc sử dụng một cách hợp lý thì
cây TNTG cũng có những tác dụng nhất định nh làm cây cảnh, cây phân xanh,
cây phủ đất chống xói mòn, làm củi, làm thức ăn cho gia súc (trâu, dê v.v ), làm
thuốc v.v. . Tuy nhiên, cho đến nay các nghiên cứu và kết quả ứng dụng cây
TNTG vào mục đích kinh tế còn rất hạn chế (Miller, 2002).
(
3). Các nghiên cứu về phòng trừ cây TNTG: cho đến nay, trên thế giới
đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ cây TNTG.
Chỉ trong vòng từ năm 1992 trở lại đây đã có 3 cuộc hội thảo Quốc tế chuyên
bàn về vấn đề cây TNTG và các biện pháp phòng trừ chúng, song có thể khẳng
định rằng, không một biện pháp đơn lẻ nào có thể mang lại hiệu quả cao và
triệt để trong việc phòng trừ cây TNTG. Từ đó, nhiều biện pháp khác nhau đã
đợc khuyến cáo ứng dụng nh biện pháp thủ công cơ giới nh nhổ, chặt biện
pháp đốt hay sử dụng thuốc trừ cỏ và biện pháp sinh học.
* Biện pháp thủ công nh cắt, nhổ thủ công bằng máy hay bằng tay đợc
áp dụng rất có hiệu quả. Tuy nhiên, biện pháp nhổ bỏ chỉ có thể áp dụng đợc khi
cây còn bé, mật độ cha cao. Ví dụ ở vờn Quốc gia Rakadu - Thái Lan ngời ta đã
áp dụng thành công biện pháp này để ngăn chặn sự xâm lấn của cây trinh nữ khi
chúng còn mọc rải rác (Siriworakul & Schultz,1992). Biện pháp chặt đốn tuy có
hiệu quả cao nhng không triệt để vì cây có thể mọc tái sinh sau một thời gian
ngắn. Thậm chí, sau khi chặt, khả năng sinh trởng và phát triển của cây còn tốt
hơn cả khi mọc từ hạt. Mặt khác, cả hai biện pháp này đều rất tốn kém vì cần nhiều
nhân công lao động, do đó tính khả thi của 2 biện pháp này là rất thấp. Khi cây


- Biện pháp phun thuốc lên lá hay tiêm trực tiếp vào cây: Biện pháp này đợc
sử dụng rộng rãi với nhiều loại thuốc tiếp xúc hay lu dẫn nh Dicamba,
Fluroxypyr, Glyphosate, Pycloram+2,4D hay Hexazinone. Đây là biện pháp có
hiệu quả cao, dễ ứng dụng hiện đang đợc ứng dụng rộng rãi ở nhiều nớc trên thế
giới. Tuy nhiên, ngời ta cũng thấy việc sử dụng các loại thuốc này có nhợc điểm
là nó dễ bị mất hiệu lực trong các điều kiện bất thuận nh ma lớn, nhiệt và ẩm độ
cao v.v. Khi phun vào sáng sớm, các thuốc tiếp xúc trừ cỏ lá rộng nh Dicamba,

10
Fluroxypyr có thể cho hiệu quả trừ cây trinh nữ nhng sau đó cây lại mọc lên từ hạt
vì các thuốc này không có tác dụng diệt hạt cũng nh không có tác dụng kéo dài.
Phun các thuốc nội hấp và lu dẫn nh Glyphosate, Hexazione, Triclopyr +
Pycloram + 2,4D hay Metsulfuron Methyl v.v với lợng cao vào mùa khô có thể
cho hiệu quả cao và triệt để hơn. Các thuốc tiếp xúc khác nh Atrazin + 2,4D,
Tebuthiuron phần lớn chỉ trừ đợc cây con. Việc xử lý thuốc vào gốc sau khi đốn
hay phun vào vỏ thân ở sát gốc là một biện pháp có hiệu quả kinh tế cao. Ví dụ có
thể sử dụng Dicamba, Glyphosate, Imazapyr để phun vào các gốc cây sau khi cắt
hay dùng
Dicamba, Hexazinone
để tiêm vào cây, nhng hiệu quả thờng thấp và
không triệt để (Steve Wingrave, 2002).
Nhìn chung, biện pháp phun thuốc lên lá thờng có tính khả thi
cao, song trong các trờng hợp cây trinh nữ xâm lấn dày đặc hoặc các cây
mọc cao lâu năm, ngời ta phải dùng máy bay để phun thuốc nhng cũng
chỉ có tác dụng hạn chế chồi non, hoa và quả trinh nữ để hạn chế quá trình
phát tán tiếp theo. Hiện nay, ở úc việc dùng máy bay phun thuốc trừ cây
trinh nữ trong các vờn Quốc gia và khu vực hoang hoá đã trở nên phổ
biến. Các thuốc thờng đợc sử dụng là Dicamba, Fluroxypyr,
Metsulfuron Methyl (Parson, 1992).

lúa và một số cây trồng cạn.
5. Tordon: là hỗn hợp giữa Picloram và 2,4D: là thuốc lu dẫn mạnh, có
thể trừ các cỏ lá rộng, cây thân bụi có bộ rễ sâu. Không trừ cỏ hoà thảo. Thuốc
có độ độc cao, thuộc nhóm độc I. Cả hoạt chất Picloram và sản phẩm Tordon
không đợc đăng ký sử dụng ở Việt Nam.
Tuy có những u điểm nhất định về hiệu quả kỹ thuật và kinh tế, song
biện pháp hoá học cũng không tránh khỏi một số nhợc điểm:
- Thứ nhất là: mặc dù các thuốc trừ cỏ đợc sử dụng là những thuốc
chọn lọc cao nhng nếu sử dụng liên tục có thể làm suy giảm số loài thực vật,
do đó suy giảm đa dạng sinh học ở các khu vực bảo tồn.
- Tuy hầu hết các thuốc trừ cỏ đều rất ít độc đối với môi trờng và động
vật thuỷ sinh, song việc sử dụng rộng rãi trên diện tích lớn cũng có thể gây nên
những ảnh hởng tiêu cực tới môi trờng và sức khoẻ con ng
ời.

Tuy nhiên, qua kết quả triển khai phòng trừ bằng thuốc hoá học ở úc
cho thấy, mặc dù việc phòng trừ cây TNTG bằng thuốc hoá học đợc tiến hành
trên một phạm vi khá lớn và tất cả khu vực phòng trừ đều nằm trong phạm vi
vùng ngập nớc, phần đa là vùng bảo tồn thiên nhiên hoang dã trong đó có rất
nhiều loài chim trời và cá sinh sống, cho đến nay cha có báo cáo nào về tác

12
động tiêu cực nghiêm trọng của thuốc hoá học đối với các loài động vật thuỷ
sinh trong các khu bảo tồn ngập nớc này kể cả những vùng đợc xử lý thuốc
bằng máy bay trực thăng trên diện tích khá rộng. Theo các nhà hoa học thì hầu
hết các thuốc trừ cỏ đều rất ít độc với các loài động vật thuỷ sinh. Trong khi đó,
diện tích che phủ bề mặt của cây TNTG rất lớn, khả năng giữ thuốc trên bề mặt
tán cây lớn nên lợng thuốc rơi xuống đất hầu nh rất ít. Mặc dù không có kết
quả phân tích về d lợng thuốc trong đất, nớc và nghiên cứu chi tiết về tác
động của thuốc đối với các loài động vật thuỷ sinh, nhng nhìn chung cho đến

quan trọng trong thế kỷ 21. ở úc sau nhiều năm thả liên tục, các tác nhân sinh
học đã có thể làm giảm tới 90% lợng hạt trong đất tại vùng ứng dụng. Tại
những vùng có mật độ cây bị sâu đục cao, khả năng cạnh tranh của cây TNTG
với hệ thực vật tại vùng bị xâm lấn bị giảm đáng kể. Đồng thời, các tác nhân
sinh học cũng làm suy giảm khả năng phát triển của cây con.
Tuy nhiên, việc ứng dụng biện pháp này cũng còn nhiều hạn chế:
- Phần đa các tác nhân sinh học thờng có hiệu quả không cao và chỉ có
tác dụng hạn chế phần non của cây và các cây con, không có khả năng tiêu diệt
triệt để. Đối với các loài sâu đục ngọn đôi khi còn kích thích cho cây mọc nhánh
mới và phát triển mạnh hơn. Phạm vi phát tán của các tác nhân cũng không rộng,
trong khi đó các vùng lận cận thờng xuyên có nguồn hạt từ các vùng ngập nớc
khác trôi dạt đến, do đó diện tích lây lan tuy có chậm hơn nhng vẫn mở rộng.
- Các tác nhân sinh học có thể bị tiêu diệt hoặc suy giảm quần thể trong
những điều kiện bất thuận nh lũ lụt, vì vậy việc bảo vệ và nhân quần thể của
chúng cũng gặp khó khăn.
- Chi phí cho biện pháp sinh học rất cao, do vậy khó triển khai trên diện
rộng. Để hình thành và duy trì đợc khu vực phòng trừ với diện tích trên 100ha, ở
úc đã phải có một phòng thí nghiệm duy trì các hoạt động thờng xuyên để kiểm
tra, nhân nuôi bổ sung kể từ năm 1984.
Nh vậy, các kết quả nghiên cứu ở nớc ngoài đều cho thấy không
một biện pháp nào có thể mang lại hiệu quả cao và triệt để đối với cây
TNTG khi đã xâm nhiễm ở mức độ cao. Vì vậy, hớng nghiên cứu và ứng
dụng các biện pháp ngăn chặn sự xâm nhiễm ban đầu và phòng trừ sớm
cây TNTG đang đợc quốc gia đặc biệt quan tâm và coi đây là một biện
pháp rẻ tiền và hiệu quả nhất. Các biện pháp đợc áp dụng để ngăn chặn
sự lây lan của cây TNTG bao gồm:

Để có thể can thiệp sớm cần tiến hành các hoạt động chủ yếu sau
:
(1). Làm tốt công tác kiểm dịch nội địa và quốc tế : Kiểm dịch thực vật

để đảm bảo khả năng cạnh tranh với cây TNTG cũng nh phòng trừ sớm khi
chúng còn cha kịp xâm nhiễm ở mức cao.
(5). Hạn chế sự di chuyển của nguồn hạt từ những vùng đã bị xâm
nhiễm nặng ra bên ngoài: chủ động phòng trừ từ thợng nguồn các con sông
lớn ở các vùng đã bị nhiễm. Kiểm soát chặt chẽ và chủ động ngăn chặn các con
đờng lây lan và phát tán của cây trinh nữ thông qua những hoạt động của con

15
ngời nh phát tán nguồn hạt qua các phơng tiện giao thông, phân gia súc v.v.
từ vùng bị nhiễm sang vùng không bị nhiễm.
(6). Tận dụng mọi khả năng có thể để phủ kín mặt đất bằng các loài thực
vật thích hợp đặc biệt là các loài có khả năng che phủ mặt đất nhanh, cạnh tranh
tốt với hạt cỏ trong thời kỳ nảy mầm và cây con nh cỏ hoà thảo v.v.
(7). Tăng cờng huấn luyện
cho các nhà quản lý, chuyên môn, khuyến nông
và nông dân về sinh học sinh thái; phơng pháp điều tra xác định nguồn, khả năng
lây lan và các vùng mẫn cảm; biện pháp phòng trừ và chiến lợc giám sát lâu dài.
(8). Can thiệp sớm bằng các biện pháp phù hợp nh đào rễ và chôn lấp;
thu dọn và đốt quả, hạt; sử dụng hoá chất phun lên lá, gốc và phun lên đoạn
thân sau chặt; nhân thả các tác nhân sinh học v.v.
Việc tiến hành các biện pháp phù hợp để can thiệp sớm cây TNTG luôn
mang lại hiệu quả cao và triệt để nhất. Hầu hết các biện pháp phòng trừ đều có thể
đợc ứng dụng để ngăn chặn sự lan tràn của cây TNTG, song việc lựa chọn biện
pháp và qui mô ứng dụng phụ thuộc vào tình trạng xâm lấn, đặc thù của vùng bị
xâm lấn cũng nh hiệu quả của biện pháp. Các biện pháp thủ công, cơ giới, sinh
học, sinh thái nh thay đổi điều kiện sống có lợi cho cây sinh trởng và phát tán
hay trồng cây che phủ (Lonsdale et al, 1989, 1993) thờng đợc u tiên áp dụng
trớc khi mật độ thấp và cây còn bé. Khi đã có nguy cơ phát tán rộng lớn và gia
tăng mật độ, cần can thiệp sớm bằng việc sử dụng các thuốc hoá học có tính chọn
lọc cao và ở lợng thấp (Miller et al, 1992).

ú
c (ACIAR), Viện Bảo vệ thực vật đã hợp tác với tổ chức nghiên cứu khoa học
công nghệ úc (CSIRO) tiến hành một số điều tra và nghiên cứu về cây TNTG.
Theo kết quả nghiên cứu của Viện Bảo vệ thực vật cho thấy cây TNTG có
mặt ở hầu hết các tỉnh từ miền Núi đến Đồng Bằng.
ở
miền Bắc, mức độ phổ biến
ít và phân tán ở các tỉnh Hà Nội, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Yên Bái, Hoà Bình, Hà
Tây, Hải Dơng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Giang. ở miền Trung,
cây cũng phân bố rải rác. Riêng 8 tỉnh Nam Trung Bộ có khoảng 680 ha bị nhiễm
cây TNTG.
ở
miền Nam, diện tích trinh nữ bị nhiễm nặng tập trung ở vùng lòng
hồ Trị An (khoảng 7.000 ha), lu vực sông La Ngà (hàng trăm ha) và các tỉnh
Long An, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang. Hàng năm, vào mùa lũ hạt trinh nữ
trôi từ Campuchia, Lào sang vùng đồng bằng sông Cửu Long, khi nớc rút, hạt
nảy mầm và mọc khắp nơi.
Cũng trong khuôn khổ của dự án này, Viện Bảo vệ thực vật đã tiến hành
nghiên cứu biện pháp sinh học trừ cây TNTG. Đã nhập nội 4 tác nhân sinh học
gồm một loài đục thân (Carmenta mimosae), hai loài mọt đục hạt

17
(Acanthoscelides quadridentatus, A. puniceus) và một loài nấm gây đốm lá
(Phlocospora mimosae-pigrae). Đã tiến hành nhân nuôi cách ly trong phòng kín
và đánh giá tính chuyên hoá ký chủ của tác nhân sinh học nội nhập. Kết quả cho
thấy, các tác nhân sinh học nhập nội đều có tính chuyên hoá ký chủ cao. Đợc
phép của các cơ quan chức năng, loài đục thân trinh nữ (Carmenta mimosae) đã
đợc thả thử tại nhiều điểm có trinh nữ thân gỗ nh Sóc Sơn (Hà Nội), Đồng Mô
(Hà Tây), Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Quế Võ (Bắc Ninh), La Ngà (Đồng Nai). ở một
số nơi thả đã thấy hình thành quần thể sâu đục thân trinh nữ, có nơi tỷ lệ đục thân

Poaceae)
và cói lác (
Cyperaceae)
nh sậy, cỏ lông, cỏ lác
Cyperus
sp
.
cũng nh
một số cỏ lá rộng nh bèo cái, bèo tây, dừa nớc v.v Đồng cỏ năng là bãi ăn nghỉ
của nhiều loài sinh vật quý hiếm trong đó có loài sếu đầu đỏ Grus antigone sharpii là
loài chim quý của Việt Nam và thế giới. Từ khi có sự xâm lấn của cây TNTG, thảm
thực vật bản địa có sự thay đổi, đặc biệt là cỏ họ Cyperaceae. Những nơi bị cây
TNTG xâm lấn hoàn toàn (100% diện tích che phủ) thì không có loài thực vật nào
khác mọc đợc dới gốc của nó ngoại trừ hai loài cây dây leo là cây hắc sửu
(Merreemia hederacea) và rau kìm (Aniseia martinicensis). Do thảm thực vật bị thay
đổi, số lợng chim quây tụ ở đây giảm hẳn (Nguyễn Văn Đúng và CTV, 2001). Kết
quả thử nghiệm bớc đầu về một số biện pháp cơ giới phòng trừ cây TNTG cũng cho
thấy: các biện pháp nh chặt, đốt, chặt kết hợp với đốt đều cho hiệu quả nh nhau và
chỉ làm giảm mật độ, sinh khối và diện tích che phủ ngay sau mỗi lần xử lý, không
có tác dụng diệt triệt để, sau đó cây lại mọc tái sinh mạnh hơn. Nếu sau khi chặt có
điều kiện ngâm ngập lũ thì hiệu quả có thể kéo dài hơn, sau 4-5 tháng cây mới mọc
tái sinh trở lại (nghĩa là sau 1 mùa nớc ngập). Tuy các biện pháp không cần những
công cụ hiện đại cũng nh không đòi hỏi kỹ năng cao nhng đều rất tốn kém do phải
chi một lợng công lao động khá lớn. Chi phí cho biện pháp chặt là thấp nhất, sau đó
đến biện pháp đốt và cao nhất là biện pháp chặt kết hợp với đốt.
Trớc thực trạng lây lan và xâm lấn mạnh mẽ của cây TNTG, trong 2
năm 2001-2002, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã giao cho Viện Bảo vệ thực vật
thực hiện đề tài nghiên cứu: Điều tra, đánh giá mức độ tác hại của cây TNTG
(Mimosa pigra) tại các vờn Quốc gia Tràm chim và Nam cát tiên và đề xuất
các giải pháp nghiên cứu phòng trừ

hàng nghìn ha và vùng lòng hồ trị an khoảng gần 10.000ha. Tại những vùng bị cây
TNTG xâm lấn, hệ động thực vật bản địa bị suy giảm nghiêm trọng, ảnh hởng tới
đa dạng sinh học của các vờn Quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên. Sự gia tăng
mật độ của cây TNTG cũng đang biến nhiều vùng đất canh tác thành đất hoang
hoá (Phạm Văn Lầm, Nguyễn Hồng Sơn và CTV, 2002).
- Các biện pháp phòng trừ đơn lẻ đều không mang lại hiệu quả cao. Các biện
pháp thủ công nh chặt, đốt, chặt kết hợp với đốt đều không cho hiệu quả triệt để.
Sau khi chặt hay chặt rồi đốt từ 2 tuần đến 1 tháng, các gốc cây đều có chồi mọc lại,
cây mọc nhiều chồi, chồi to và phát triển mạnh hơn. Sau khi mọc 1 tháng có chồi đã
cao tới 1m. Do đó mật độ cây mọc lại đạt xấp xỉ 50% mật độ cây trớc xử lý. Kết quả

20
cũng cho thấy, biện pháp đốt mà không chặt cho hiệu quả thấp nhất. Đặc biệt quá
trình đốt không chỉ không có khả năng hạn chế tái sinh và sinh trởng của mầm mà
còn kích thích cho hạt nảy mầm mạnh hơn, cha kể đến nguy cơ gây cháy rừng.

Về chi phí
: c
hi phí về công lao động cho biện pháp chặt + đốt là cao nhất
(130 công/ ha). Biện pháp đốt tuy không phải mất công chặt nhng phải chi phí
công dọn đờng băng và canh phòng chống lửa lan khi đốt nên chi phí cũng khá
cao (95 công/ ha). Biện pháp chặt tốn ít công nhất (60 công/ ha). Với giá trị công
lao động là 30.000đ/ công, chi phí cho biện pháp chặt là 2.020.000 đ, biện pháp
đốt là 5.020.000 đ và biện pháp chặt kết hợp với đốt là 6.100.000đ, cha tính công
cụ và bảo hộ lao động (Phạm Văn Lầm, Nguyễn Hồng Sơn và CTV).
Qua quá trình thực hiện đề tài, các tác giả cũng đã xác định đợc hai hoạt
chất trừ cỏ có hiệu lực cao đối với cây TNTG là Glyphosate và Metsulfuron
Methyl.
Trong đó Glyphosate là thuốc huỷ diệt, khi sử dụng ở lợng tơng đơng
với lợng dùng trong sản xuất nông nghiệp thuốc có thể diệt triệt để trên 90% cây

lây lan của cây TNTG ở các khu vực mẫn cảm khác trong cả nớc nh: lu vực
sông La Ngà, sông Mêkông, sông Đà, sông Chảy, Hoà Bình và Thác Bà để xác
định mối liên quan giữa các lu vực sông lớn với các vờn Quốc gia hay vùng
lòng hồ đồng thời đề xuất đợc các giải pháp ngăn chặn kịp thời trớc khi chúng
lan tràn sang các vùng khác hay lan tràn sang đất canh tác.
(3). Nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học, sinh thái quan trọng
của cây TNTG nh: ảnh hởng của các yếu tố nhiệt, ẩm độ, đất đai đến khả năng
nảy mầm, sinh trởng và phát triển của cây; khả năng phát tán, sinh trởng, phát
triển của cây TNTG ở các điều kiện sinh thái khác nhau đặc biệt là so sánh giữa
những vùng ngập nớc với vùng khô cạn, vùng đất canh tác thờng xuyên với vùng
hoang hoá, các vùng đất khác nhau về thành phần cơ giới và dinh dỡng v.v. Từ
đó đánh giá những yếu tố thuận lợi hay bất lợi cho sự lây lan, phát triển của cây
trinh nữ thân gỗ để có hớng kiểm soát chúng.
(4). Do hạn chế về thời gian và kinh phí, các kết quả nghiên cứu
phòng trừ đều mới chỉ dừng lại ở quy mô ô nhỏ, cha có đủ quá trình lặp
lại về không gian và thời gian do đó cha thể đánh giá đợc đầy đủ tác
động tiêu cực và tính khả thi của từng biện pháp đặc biệt là biện pháp sử
dụng thuốc trừ cỏ khi triển khai trên diện rộng. Vì vậy, cần tiến hành các
thí nghiệm bổ sung, các trình diễn trên diện rộng để đánh giá đầy đủ về
hiệu quả kỹ thuật, kinh tế, xã hội và sinh thái của từng biện pháp khi triển
khai trên diện rộng. Mặt khác, cũng cần xác định khả năng ứng dụng kết

22
hợp giữa các biện pháp với nhau để vừa đạt mục tiêu hạn chế sự gia tăng
quần thể vừa ngăn chặn sự xâm nhiễm và lây lan tiếp tục của cây TNTG ở
các vờn Quốc gia, các khu bảo tồn bị xâm nhiễm nặng.
Tóm lại:
Mặc dù mới xuất hiện ở Việt Nam trong vòng gần 40 năm,
song mức độ gia tăng quần thể, xâm lấn và gây hại của cây TNTG ở nớc ta là
không nhỏ. Theo kinh nghiệm của các nớc trên thế giới, nếu không đợc ngăn
1. Điều tra bổ sung về hiện trạng xâm lấn, đặc điểm phân bố và tác
hại của cây TNTG ở vờn Quốc gia Tràm Chim, Nam Cát Tiên và mở rộng
phạm vi điều tra tại vờn Quốc gia U Minh thợng, U Minh hạ và một số vùng
sinh thái mẫn cảm (bao gồm lu vực các sông lớn nh: sông Mê Kông, sông La
Ngà, sông Đà, sông Chảy; các vùng lòng hồ nh hồ Trị An, Hoà Bình, Thác Bà
và các vùng đất hoang hoá nằm trong vùng đệm của các vờn quốc gia hay
tuyến bảo vệ của các con sông nói trên).
2. Xác định nguồn và cơ chế phát tán của cây TNTG cũng nh tìm
hiểu các yếu tố sinh thái có ảnh hởng đến sự lây lan và phát triển của chúng ở
từng vùng sinh thái nêu trên
3. Nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học, sinh thái quan trọng
của cây trinh nữ thân gỗ ở điều kiện Việt Nam nh đặc tính ngủ nghỉ, nảy mầm và
mức độ ảnh hởng của một yếu tố sinh thái chính nh nhiệt độ, ẩm độ đất, mực
nớc, loại đất, thành phần cơ giới đất, khả năng cạnh tranh của các loài cỏ dại đến
khả năng nảy mầm, sinh trởng và phát triển của cây TNTG.
4. Đánh giá hiệu quả kỹ thuật, kinh tế và tác động môi trờng của
các biện pháp phòng trừ cây trinh nữ thân gỗ nh: thủ công cơ giới (chặt, nhổ,
đốt, chặt + đốt, chặt ngâm ngập lụt) sinh học (gieo các loài cỏ dại cạnh tranh có
trong hệ sinh thái của các vờn Quốc gia hay trồng cây tràm úc để che bóng ở
một số vùng lòng hồ), hoá học (sử dụng các thuốc trừ cỏ huỷ diệt và chọn lọc)
và thủ công kết hợp với hoá học tại vờn Quốc gia Tràm Chim, Cát Tiên, lu
vực sông La Ngà, lòng hồ Hoà Bình và Thác Bà.
5. Xây dựng 5 mô hình trình diễn các biện pháp phòng trừ cây
TNTG bao gồm: (1) các biện pháp đơn lẻ: chặt; nhổ; đốt; phun thuốc Roundup
48EC để huỷ diệt cây trởng thành; phun Ally 20DF để diệt cây con mới mọc
và (2) các biện pháp phối hợp: chặt + đốt; chặt + phun thuốc trừ cỏ chọn lọc;
chặt + phun thuốc trừ cỏ huỷ diệt; chặt sau đó ngâm ngập lũ; trồng cây cạnh
tranh + phun thuốc trừ cỏ chọn lọc và trồng cây che bóng + phun thuốc trừ cỏ

qua các thí nghiệm diện rộng không nhắc lại với diện tích từ 2000 3.000m
2
(tuỳ
vào nội dung của từng thí nghiệm) để đủ cho việc đánh giá hiệu quả kỹ thuật, kinh
tế đặc biệt là tác động về mặt môi trờng.
* Các nghiên cứu cũng đợc tiến hành tại những vùng đại diện (vờn
Quốc gia, đất hoang hoá, đất canh tác ven sông, đất canh tác trên cạn v.v ) các
tuổi cây (cây con, cây 1, 2, 3 và 4 năm tuổi trở lên) và mức độ xâm nhiễm khác