Tài liệu của Trung tâm dự báo và nghiên cứu đô thị - PADDI
Les Livrets du Centre de prospective et d’études urbaines - PADDI
SAØI GOØN TP HOÀ CHÍ MINH
R e g i o n
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN
KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM
LỊCH SỬ CỦA TPHCM
(11-15/01/2010)
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE
ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR
LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
(11-15 janvier 2010)
LỜI NÓI ĐẦU AVANT-PROPOS
Biên soạn / Rédaction : Jessie Joseph
Biên dịch / Traduction : Huỳnh Hồng Đức
Chỉnh sửa / Correction : Trần Thị Thu Hiền
Xin chân thành cám ơn / Avec nos remerciements à Mme Fanny Quertamp et à Mlle Laura
Petibon pour leur relecture
ục tiêu tổng quát của các khóa học là
chuyển giao tri thức: các khóa học của
’objectif général des ateliers de formation est
le transfert de savoirs : les sessions du PADDI
PADDI nhằm bổ sung cho chương trình đào tạo
công chức của Thành phố bằng cách hướng
đến các khái niệm, kỹ thuật và phương pháp
mới (toàn diện, đa ngành) trong quản lý đô thị,
trong bối cảnh đặc thù của Thành phố Hồ Chí
Minh. Phương pháp tổ chức khóa học được hình
thành với sự phối hợp của các đối tác Việt Nam

Une fois établies, ces connaissances devront
pouvoir à la fois inspirer de nouvelles pratiques
et de nouvelles politiques, et sensibiliser un
public plus large grâce à une diffusion étendue.
C’est dans cet objectif de large diffusion et de
sensibilisation que les Livrets ont été créés.
M
L
03
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
04
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
05
MỤC LỤC SOMMAIRE
LỜI NÓI ĐẦU
DANH SÁCH THAM GIA KHÓA TẬP HUẤN
GIỚI THIỆU
PHẦN 1 – HIỆN TRẠNG VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ BIỆT THỰ THỜI PHÁP TẠI TPHCM
I. HIỆN TRẠNG BIỆT THỰ
II. CƠ SỞ QUẢN LÝ BIỆT THỰ: CÁC CHƯƠNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG PHÁP LÝ
III. CÁC VẤN ĐỀ ĐANG GẶP PHẢI VÀ CÂU HỎI ĐƯỢC ĐẶT RA
IV. KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ NGHIÊN CỨU SƠ BỘ
PHẦN 2 – BỐI CẢNH Ở PHÁP VÀ TRƯỜNG HỢP Ở LYON
I. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHÁI NIỆM DI SẢN KỂ TỪ CÁCH MẠNG PHÁP
II. ĐĂNG KÝ KHU PHỐ CỔ CỦA LYON VÀO DANH MỤC DI SẢN THẾ GIỚI CỦA UNESCO
1. Các giá trị độc đáo mang tính toàn cầu
2. Khu phố cổ được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1998
3. Hướng đi tiếp theo sau khi được UNESCO công nhận

19
PARTIE 2 – LE CONTEXTE FRANÇAIS ET L’EXEMPLE LYONNAIS
I. L’ÉVOLUTION DE LA NOTION DE PATRIMOINE DEPUIS LA RÉVOLUTION FRANÇAISE
II. L’INSCRIPTION DU SITE HISTORIQUE DE LYON SUR LA LISTE DU PATRIMOINE MONDIAL
DE L’UNESCO (United Nations Educational, Scientic and Cultural Organization)
1. Les composantes de la valeur universelle exceptionnelle
2. La reconnaissance UNESCO en 1998
3. Quelles suites à la reconnaissance UNESCO ?
III. LE MONTAGE OPÉRATIONNEL DE RÉHABILITATION IMMOBILIÈRE
1. Types d’opérations
2. Le soutien à l’initiative privée des politiques publiques
21
21
33
65
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
06
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
07
PHẦN 3 – TỔNG HỢP VÀ KHUYẾN NGHỊ CỦA CHUYÊN GIA PHÁP
I. TỔNG HỢP NHANH VỀ TÌNH HÌNH DI SẢN VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN BẢO TỒN
DI SẢN Ở TPHCM
1. Nhận định nhanh về môi trường xã hội, kinh tế và văn hóa
2. Hiện trạng dự án di sản
3. Diễn biến của khóa học
II. NĂM YẾU TỐ CHIẾN LƯỢC TRỌNG ĐIỂM NÊN TUÂN THỦ ĐỂ TRIỂN KHAI CÔNG TÁC
BẢO TỒN DI SẢN TẠI TPHCM CÓ HIỆU QUẢ
1. Quy hoạch chung

L’expert français : M. Bruno Delas, Directeur de projet Mission site historique de Lyon – Mission culture
Grand Lyon
L’expert vietnamien : M. Ly Khanh Tam Thao, chef adjoint de la Division de l’Aménagement de l’hyper-
centre, Département de la Planication et de l’Architecture (DUPA)
Traducteur : M. Huynh Hong Duc
Chuyên gia Pháp: Ông Bruno Delas, Giám đốc Dự án phụ trách các địa điểm lịch sử của Lyon – Phụ trách
Văn hóa Cộng đồng Đô thị Lyon
Chuyên gia Việt Nam: Ông Lý Khánh Tâm Thảo, Phó phòng Quản lý Quy hoạch Khu Trung tâm, Sở Quy
hoạch-Kiến trúc TPHCM
Phiên dịch: Ông Huỳnh Hồng Đức
LISTE DES PARTICIPANTS À L’ATELIER
Sở Quy hoạch-Kiến trúc:
Nguyễn Thị Hoài An
Hoàng Anh
Lý Thế Dân
Nguyễn Thị Nam Hải
Phùng Thị Mỹ Hoàng
Khổng Thị Thanh Phương
Lý Khánh Tâm Thảo
Trương Anh Tuấn
Đặng Thị Thanh Vân
Huỳnh Hoàng Vũ
Sở Xây dựng:
Trần Tấn Đức
Nguyễn Tùng Lâm
HIDS:
Phan Diệu Chi
Phạm Thị Thanh Hiền
Ban Quản lý đô thị Thủ Thiêm:
Cao Anh Tuấn

Ly Khanh Tam Thao
Truong Anh Tuan
Dang Thi Thanh Van
Huynh Hoang Vu
Département de la Construction :
Tran Tan Duc
Nguyen Tung Lam
HIDS :
Phan Dieu Chi
Pham Thi Thanh Hien
Autorité de Thu Thiem :
Cao Anh Tuan
Centre de Préservation du Patrimoine de HCMV :
Huynh Lu Vu Minh
Université des Sciences sociales et humaines :
Dang Nguyen Thien Huong
Nguyen Chi Tam
District 3 :
Nguyen Hoang To Anh
Nguyen Thi Thu Hang
District 10 :
Le Vo Duc Nhan
District de Binh Thanh :
Huynh Dang Anh Thu
District de Thu Duc :
Ho Huu Nhan
Société de Gestion et de Commercialisation
immobilière de HCMV :
Nguyen Van Loc
Truong Trong Thao

đáp ứng được nhu cầu của Thành phố, các tiêu chí
khoa học không phải lúc nào cũng giúp đưa ra được
những quyết định khả thi về tài chính và xác định ưu
tiên trong hành động. Các nghiên cứu về di sản khá
nhiều và đa dạng, nhưng cách tiếp cận đôi khi đối lập
nhau. Biệt thự bị mất dần và ngày càng xuống cấp là
những nhận định chung thường gặp. Quy chế quản
lý
2
chưa phù hợp với tình hình hiện nay, chưa nằm
trong một chính sách tổng thể về phát triển bền vững
của Thành phố.
Theo yêu cầu của Sở Quy hoạch-Kiến trúc TPHCM
(Sở QH-KT) - cơ quan có trách nhiệm về quản lý quy
hoạch Thành phố và chứng kiến sự mai một dần của
di sản, khóa học về chủ đề này đã được tổ chức và đề
cập đến cả khía cạnh thực tiễn lẫn lý luận về di sản.
Khóa học do ông Bruno Delas, chuyên gia về Văn
hóa và Di sản của Thành phố Lyon, hướng dẫn. Sở
QH-KT mong muốn tìm hiểu các tiêu chí về bảo tồn
di sản ở Pháp nói chung và Lyon nói riêng, rà soát
thực trạng và thách thức công tác quản lý di sản từ
đó xây dựng cơ sở để tiến hành khảo sát biệt thự tại
TPHCM. Hiện nay, Thành phố đã có danh sách các
công trình có giá trị lịch sử cần bảo tồn, nhưng danh
sách này lại được lập dựa trên các tiêu chí chủ quan,
ít khả thi.
adaptées au contexte actuel, et ne permettent pas de
s’inscrire dans une politique d’aménagement global
et de développement durable de la ville.

architectes…) est particulièrement active et de
nombreuses réexions ont été menées sur ce sujet.
Or, du point de vue des gestionnaires, ces travaux
académiques ne répondent pas aux besoins de la ville,
les critères ne permettant pas toujours de réaliser des
choix réalistes nancièrement, permettant de dénir
des actions prioritaires (zonage). Les représentations
sur le thème du patrimoine sont diverses et les
approches parfois en forte opposition. La disparition,
la dégradation voire l’abandon des villas est un
constat général. Les règlementations
2
ne sont plus
1
Xem Hội thảo quốc tế lần thứ 12, diễn đàn UNESCO – Trường Đại học và Di sản, Đại học Kiến trúc Hà Nội – Hà Nội, từ ngày 5 đến 10
tháng 4 năm 2009.
2
Thông báo số 46/TB-UB-QLĐT ngày 17 tháng 5 năm 1996 về bảo tồn di sản kiến trúc tại TPHCM.
1
Cf. 12e Séminaire international du Forum UNESCO - Université et patrimoine, Université d’architecture de Hanoi - Hanoi - Viet Nam. 5 - 10
avril 2009.
2
46/TB-UB-QLĐT du 17 mai 1996 : Préservation du patrimoine architectural de HCMV.
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
12
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
13
PHẦN 1 - HIỆN TRẠNG VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ BIỆT THỰ

Sở hữu riêng – Sở hữu chung
Có nhiều hình thức sở hữu và quản lý biệt thự. Về
quyền sử dụng (đất) và sở hữu (nhà) biệt thự, có sở
hữu riêng của nhà nước hoặc tư nhân và sở hữu/sử
dụng chung của tư nhân: là trường hợp diện tích sân
chung (đất), hay lối đi chung (sàn nhà) của nhiều hộ
trong 1 biệt thự. Hình thức sở hữu này thường gây ra
nhiều vấn đề khó khăn vì việc bảo trì không thường
xuyên, còn sửa chữa và tôn tạo thì thường không có.
Việc có nhiều chủ sở hữu và chia nhỏ lô đất và biệt
thự gây khó khăn trong công tác quản lý và chuyển
nhượng các phần này. Việc phân chia này là hợp
pháp vì nó đáp ứng nhu cầu của các chủ sở hữu và
nhà nước không thể cấm được.
Công năng – sử dụng
Việc chuyển đổi công năng của công trình là khá phổ
biến, từ nhà ở chuyển thành dịch vụ-thương mại: văn
phòng, cửa hàng, làm xuất hiện việc cơi nới, xây
chen trong khuôn viên biệt thự. Do đó, kiến trúc và
cấu trúc của biệt thự bị biến đổi và thậm chí mất đi để
phục vụ cho hoạt động thương mại.
I. ÉTAT DES LIEUX DES VILLAS
Situation
La plupart des villas se trouvent dans le centre ville,
dans les quartiers de commerces et de services que
sont les districts 1 et 3 dans lesquels s’exercent de
fortes pressions foncières et économiques. Ainsi, ces
villas font souvent l’objet de projets de démolition et
de reconstruction de bâtiments de grande hauteur.
Il existe actuellement des règlementations portant

restauration souvent inexistantes.
La multiplication des propriétaires, avec les
nombreuses subdivisions des parcelles des villas
et du bâti lui-même, entraînent une grande difculté
dans la gestion du site et lors des transactions. Il est à
noter que ces pratiques sont conformes à la loi et que
l’on ne peut donc pas les interdire dans la mesure où
elles répondent aux besoins des propriétaires.
Fonctions – Usages :
Les changements de fonction sont courants et très
souvent la fonction d’habitat se transforme en tertiaire :
bureau, boutique…. De nouvelles constructions et des
occupations illégales apparaissent dans le périmètre
de la villa. L’architecture et la structure des villas
sont alors transformées et parfois dénaturées pour
répondre aux besoins des activités commerciales.
-
-
-
-
Trục đường Alexandre de Rhodes và Hàn Thuyên / Les rues Alexandre de Rhodes et Han Thuyen
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
14
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
15
Remarques et échanges
Mme Fanny Quertamp : Cette circulaire a-t-elle
pour but d’établir un inventaire, une liste ofcielle qui

proposer une politique en faveur des villas à
conserver.
Le cadre général est relativement clair pour la gestion
des villas. Ces textes n’ont pas de valeur juridique et
ne donnent que des orientations, notamment pour la
gestion des villas. Dans le texte N° 3606, il semble
difcile d’appréhender la catégorisation des projets
de démolition des villas car il n’existe pas encore de
critères pour décider d’approuver ou de récuser tel ou
tel projet.
II. CƠ SỞ QUẢN LÝ BIỆT THỰ: CÁC CHƯƠNG
TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ QUY CHẾ
Chương trình nghiên cứu bảo tồn cảnh quan kiến
trúc đô thị tại TPHCM
Chương trình này được thực hiện trong khoảng thời
gian năm 1995 và là một trong những cơ sở cho công
tác quản lý bảo tồn kiến trúc cảnh quan đô thị TP hiện
nay. Ở mảng bảo tồn biệt thự, nghiên cứu đã đạt
được một số kết quả chính như sau:
Tập hợp một số tài liệu (hình ảnh công trình, bản
vẽ, thuyết minh, …);
Đề xuất danh sách các biệt thự cần bảo tồn;
Đề xuất các tiêu chí bảo tồn;
Là cơ sở khoa học để các cơ quan nhà nước ban
hành các văn bản pháp lý có liên quan đến quản
lý biệt thự.
Thông báo 46/TB-UB-QLĐT ra ngày 15 tháng 5 năm
1996 chủ yếu dựa trên kết quả của nghiên cứu này và
đưa ra một số điểm chính như sau:
Đề ra danh sách các công trình (trong đó có biệt

trúc này không?
Ông Lý Khánh Tâm Thảo: Khóa học này sẽ nghiên
cứu xem làm thế nào để có thể phân loại các biệt thự
tại TPHCM theo 3 nhóm như trong Thông tư nói trên.
Cần xác định các tiêu chí để phân loại và quản lý biệt
thự. Vấn đề là làm thế nào để có thể phân loại biệt thự
mà không dừng các dự án đầu tư.
Các quy định quản lý đối với các công trình được
công nhận di tích thì đã có, nhưng đối với biệt thự
có giá trị (nhưng chưa đủ điều kiện xếp hạng di tích)
thì chưa. Do đó các sở ngành đang gặp khó khăn khi
quản lý biệt thự.
Một vài văn bản có liên quan:
Công văn số 3606 năm 1996 của UBND TP yêu
cầu tất cả các dự án phá dỡ biệt thự phải được sự
đồng ý của Sở QH-KT.
Công văn số 4130 năm 2003 của Sở QH-KT trong
đó cũng đã đề xuất các tiêu chí phân loại biệt thự
theo 3 nhóm theo cách tiếp cận tương tự như
Thông tư 38 nói trên.
Mặc dù đã có những văn bản trên, nhưng một số yếu
tố liên quan đến công tác bảo tồn di sản kiến trúc vẫn
cần được làm rõ:
Xây dựng quy trình pháp lý và phá bỏ biệt thự xây
mới,
Xác định các tiêu chí bảo tồn biệt thự,
Xác định các tiêu chí phân loại biệt thự,
Xác định các chỉ tiêu quy hoạch và yêu cầu kiến
trúc đối với việc cải tạo và xây dựng lại biệt thự,
Xây dựng chính sách ưu đãi đối với các biệt thự

des études approfondies pour leur conservation,
la responsabilité bien dénie de chaque organisme
dans la conservation des ouvrages.
Deux principaux points faibles se dégagent de ce
texte :
la liste des ouvrages à conserver n’a pas encore
été réglementée,
la gestion de ces constructions n’a pas été
précisée.
La circulaire N° 38/2009/TT-BXD promulguée le 8
décembre 2009 classe les villas en trois catégories :
Catégorie 1 : villas de valeurs historiques-culturelles
ou architecturales typiques,
Catégorie 2 : villas de valeurs architecturales,
Catégorie 3 : villas restantes.
La circulaire dénit un niveau de gestion pour chaque
catégorie. Les ouvrages classées dans les catégories
1 et 2, conformément à la circulaire, requièrent
une gestion rigoureuse concernant l’utilisation, la
restauration et la reconstruction du bâti. Les ouvrages
de catégorie 3 requièrent quant à eux une gestion
conforme au plan local d’urbanisme et aux règlements
sur l’architecture. Il est possible de détruire et de
reconstruire ces ouvrages.
-
-
-
-
-
-

có, làm thế nào để quản lý việc xây dựng của các chủ
sở hữu?
Làm thế nào để tổ chức bảo tồn thông qua các tiêu chí
quy hoạch (số tầng, mật độ xây dựng, cây xanh,…)?
Làm thế nào để xử lý biệt thự đã bị biến đổi công năng
nhà ở/thương mại và có nhiều chủ sở hữu? Xử lý các
công trình mới xây dựng trong khuôn viên biệt thự
như thế nào? Xử lý các vấn đề liên quan đến sở hữu
chung như thế nào?
Vấn đề quan trọng hàng đầu là chủ trương và chính
sách. Một chính sách mạnh và quyết liệt về bảo tồn di
sản vẫn chưa được ban hành, đặc biệt là đối với việc
bảo tồn các biệt thự cũ, cổ. Dường như rất khó xác
định lợi ích giữa một bên là nhà nước và bên kia là
các chủ sở hữu tư nhân.
Nhận xét và thảo luận
Các học viên tự giới thiệu:
Bà Phạm Thị Thanh Hiền, Viện Nghiên cứu Phát
triển TPHCM HIDS đã từng tham dự các hội thảo về
bảo tồn di sản và thực hiện một số nghiên cứu về bảo
tồn và tôn tạo di tích: Nếu một công trình có giá trị kiến
trúc bị biến đổi, thì khi khôi phục lại, ta sẽ khôi phục
theo hiện trạng hay nguyên trạng? Việc bảo tồn các
công trình cổ nằm xen lẫn trong khu dân cư được thực
hiện như thế nào (ví dụ chùa, đền, miếu, …)?
Ông Nguyễn Đình Luận, Sở QH-KT, đã tham gia
nhiều khóa học về di sản và cho rằng nội dung của
khóa học này sẽ giúp ích cho việc bảo tồn biệt thự vốn
ngày càng khó khăn.
Một đại diện của Công ty quản lý và kinh doanh

khứ? Các cách làm và tiêu chí ở Lyon có thể áp dụng
tại TPHCM không?
Bà Fanny Quertamp: PADDI là một cơ quan hợp
tác trực tiếp giữa TPHCM và Vùng Rhône-Alpes của
Pháp. Lyon là một trong số ít những thành phố trên
thế giới đã giữ lại được dấu tích của các thời kỳ đánh
dấu quá trình phát triển của mình. Khu phố cổ của
Lyon được UNESCO (United Nations Educational,
Scientic and Cultural Organization – Tổ chức Văn
hóa, Khoa học và Giáo dục của LHQ) công nhận là
di sản của nhân loại. Điều này cho thấy di sản là một
thế mạnh để thúc đẩy sự phát triển của thành phố.
Lyon không phải là một thành phố bảo tàng mà là một
thành phố có di sản đầy sức sống. Việc bảo tồn di sản
là một yếu tố làm cho chất lượng cuộc sống tốt hơn,
đặc biệt là đối với người dân. Mục tiêu của khóa học
không phải là so sánh TPHCM với Lyon, mà là nghiên
cứu các công cụ đã được áp dụng ở Pháp (tiêu chí,
phương pháp phân loại di sản, công tác quản lý và
thực thi các quy định sao cho có hiệu quả) gắn với bối
cảnh, tình hình ở Việt Nam.
III. APERÇU DES PROBLÉMATIQUES
RENCONTRÉES ET DES QUESTIONNEMENTS
Il s’agit dans un premier temps d’amorcer une
stratégie de conservation du patrimoine architectural
et bâti à HCMV.
Faut-il imposer une conservation stricte des villas ?
Dans ce cas, comment gérer la mise en œuvre par les
propriétaires privés ?
Comment organiser la conservation des aspects

de la conservation des villas, ce qui semble de plus
en plus difcile.
Une personne de la société publique de gestion
des logements de HCMV s’intéresse au sujet de
l’atelier et à la problématique de la destruction de
logements pour usage économique.
En France, existe-t-il de tels phénomènes ? Quels
sont les mécanismes pour préserver et inciter les
propriétaires à conserver et à rénover leur habitation ?
M. Nguyen Chi Tam, professeur à l’université des
sciences sociales à HCMV trouve que les mesures
proposées par le Comité Populaire ne sont parfois
pas efcaces. Il pense que le propriétaire possède un
rôle central, il faut renforcer la sensibilisation et créer
davantage d’aides. Faire participer les propriétaires
est la clé, c’est très important.
Selon Fanny Quertamp, associer les propriétaires
à ces projets semble primordial. Il s’agit de trouver
comment encourager les propriétaires à restaurer leur
patrimoine, comment faire en sorte qu’ils y trouvent
leur intérêt. L’Etat et les collectivités étant eux-aussi
des propriétaires importants, comment faire en
sorte que ceux-ci gèrent au mieux leur patrimoine.
Il semblerait pertinent que le projet urbain qui prend
place sur le port par, exemple, prenne en compte
cette dimension historique en gardant une trace de
l’existence du port.
M. Truong Anh Tuan, DUPA, en charge de la
planication du district 5 qui possède de nombreuses
constructions à protéger, s’intéresse beaucoup aux

thiết lập. Trong danh sách này, ngày tháng và năm
xây dựng các công trình có giá trị lịch sử và văn hóa
đều được ghi rõ. Đây là nghiên cứu khảo sát đánh giá
đầu tiên về hiện trạng di sản tại TPHCM. Qua nghiên
cứu, cũng đã xác định nhiều di tích lịch sử quan trọng:
Vết tích của thành Gia Định qua hai giai đoạn xây
dựng,
Vết tích các công trình tôn giáo cổ, như các ngôi
chùa được xây dựng vào năm 1802 và 1744.
Các vết tích này đã được khai quật nhưng chưa được
nghiên cứu kỹ. Hiện nay, không còn dấu vết của thành
cổ ngày xưa trên mặt đất.
Kết quả nghiên cứu đã được Bộ Văn hóa-Thể thao-
Du lịch, Sở Văn hóa-Thể thao-Du lịch, Trường Đại
học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Sở QH-KT đánh
giá cao.
Nghiên cứu cũng đưa ra đề xuất bảo tồn di sản. Theo
đề xuất này, một số công trình đã được trùng tu, tôn
tạo, nhưng một số khác thì không.
Sau đó, việc theo dõi thực hiện các khuyến nghị
không được tiếp tục vì bà Hiền chuyển công tác. Theo
bà Hiền, ý tưởng lập một ê-kíp liên ngành để thực
hiện nghiên cứu là rất xác đáng. Hiện nay, công việc
tôn tạo-trùng tu di tích thiếu sự tham gia của các nghệ
nhân, thiếu sự phối hợp giữa các sở ngành có liên
quan và gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn tài
chính.
Nhận xét và trao đổi
Ông Bruno Delas: nghiên cứu này là một ví dụ tiêu
biểu về công tác thống kê, khảo sát hiện trạng di sản

d'une étude sur la conservation de ce patrimoine. La
méthode de diagnostic était la suivante :
établissement d’un inventaire de tous les bâtiments
à HCMV,
classication en trois groupes :
bâtiments antérieurs à 1858, autrement dit
antérieurs à l’arrivée des Français,
bâtiments construits entre 1858 et 1945,
bâtiments construits entre 1845 et 1975, datant
de l’époque américaine.
Parallèlement, des recherches ainsi que des lectures
de documents historiques et de documents français
traduits en vietnamien ont été réalisées. Puis, le
travail s’est concentré sur les quartiers centraux.
Sur le plan de 1815 (plan traduit du chinois en
vietnamien) apparaissent les villes de Cho Lon et
Saigon. Ces deux entités constituent dès lors des
territoires denses. Les districts 1 et 3 faisaient partie
de la cité impériale contenue entre des remparts, au
sein d’une citadelle.
Au début du XIX
ème
siècle, à travers certaines œuvres
littéraires, on peut constater que Saigon avait déjà
une activité économique développée.
En 1989, les résultats de l’étude ont été présentés.
Ainsi, une liste de bâtiments avait alors été établie et
recensait, essentiellement au sein des districts 1, 3
et 5, plus de 130 adresses. Ce relevé précise la date
de construction et la valeur architecturale, historique

conservation manque d’hommes de l’art dans ce
domaine. Par ailleurs, Mme Hièn déplore le manque
de coordination et de coopération entre les différents
services techniques, entre les acteurs ainsi que les
difcultés pour trouver des fonds.
Remarques et échanges
M. Bruno Delas : cette présentation constitue un très
bon exemple de ce que pourrait être un inventaire,
un état des lieux, un diagnostic sur le patrimoine à
HCMV.
M. Thao apprécie l’idée de la conservation de bâtiments
mais il considère que ce ne sont pas des musées,
que la vie évolue, et qu’il faut prendre en compte les
mutations. Selon lui, conserver les monuments et les
bâtiments historiques doit surtout s’entendre dans le
sens de conserver les constructions en bon état.
Ông Nguyễn Tùng Lâm, Sở Xây dựng TPHCM,
quan tâm đến các điểm sau:
Khung pháp lý cho công tác bảo tồn và tôn tạo di
sản và mong muốn có nhiều thông tin chi tiết về
mảng này.
Nêu rõ các tiêu chí phân loại di sản và nhấn mạnh
đến tiêu chí bền vững của công trình để đảm bảo
các công trình được cải tạo có thể tồn tại lâu dài.
Vận động để người dân ý thức hơn về tầm quan
trọng của công tác bảo tồn di sản.
IV. KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ NGHIÊN CỨU
SƠ BỘ
Phần trình bày của bà Phạm Thị Thanh Hiền –
HIDS

-
-
-
-
-
1)
2)
-
-
-
1)
2)
-
-
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
20
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
21
"Hình bên là hình đầu sư tử được khắc ngay tại cổng
vào của một nhà thờ ở Lyon vào thế kỷ XIV. Con sư tử
đang thè lưỡi ra và có vẻ muốn chế nhạo người xem".
Qua hình ảnh này, ông Delas muốn đề cập đến tính
tương đối trong công tác bảo tồn di sản vì không có
giải pháp nào đúng cho mọi trường hợp. Mỗi một di
tích là duy nhất. Hơn nữa, ông Delas cũng giải thích
rằng ông có kinh nghiệm về công tác bảo tồn di sản ở
Lyon và kinh nghiệm này chỉ đúng ở Lyon. Do đó, ông
không có tham vọng đưa ra các giải pháp cho Việt

vise à montrer qu’il faut beaucoup d’humilité pour
parler gestion du patrimoine, savoir relativiser et
garder une certaine distance car il n’existe pas de
vérité universelle. En effet, chaque site patrimonial
est unique. De plus l’expert, M. Delas, explique qu’il
possède une expérience lyonnaise qui n’a de valeur
réelle qu’à Lyon. L’expert ne vient donc pas avec des
recettes applicables au Vietnam. Il s’agit, au cours de
cet atelier, de partager les expériences, d’échanger
les savoir-faire, dans le but de faire avancer les
réexions.
Deuxième image en préambule, cette vue de Lyon
qui fait apparaître, en premier plan, une tour datant
du XV
ème
siècle et la tour moderne construite par
Araldo Cossutta en 1970 surnommée « le crayon »
en arrière-plan.
Cette image permet d’exprimer le dialogue entre le
XV
ème
siècle et le XX
ème
siècle, une cohabitation qui
existe entre le patrimoine historique et le patrimoine
moderne. Les générations actuelles doivent respecter
le patrimoine an de le transmettre aux générations
futures sans l’enfermer dans un musée. La ville
de Lyon est un être vivant qui doit s’adapter aux
normes contemporaines car la ville est en constant

historique et monumental ne doit pas être permise à ces
ignobles spéculateurs que leur intérêt aveugle sur leur
honneur ; misérables hommes, et si imbéciles, qu'ils ne
comprennent même pas qu'ils sont des barbares ! Il y a
deux choses dans un édice : son usage et sa beauté.
Son usage appartient aux propriétaires, sa beauté à tout
le monde, à vous, à moi, à nous tous. Donc, le détruire,
c'est dépasser son droit ». C’est un homme de Lettres
qui tire la sonnette d’alarme et qui réclame une loi. Il
faudra attendre encore soixante ans pour que cette loi
soit rédigée.
1840 – Prosper Mérimée élabore la première liste
hiérarchisant « les monuments pour lesquels des
secours ont été demandés ». Durant cette même
année, l’Etat français désigne une personne seule qui
1789 – Cha xứ Grégoire đưa ra khái niệm công
trình lịch sử. Trong cách mạng, các nhà cách mạng
mong muốn xóa bỏ dấu vết của quá khứ, phá bỏ tất
cả những gì tượng trưng cho chế độ cũ. Chính trong
giai đoạn phá bỏ các công trình biểu tượng của quốc
gia, Cha Grégoire đã đứng lên kêu gọi dừng hành
động tàn phá này.
Năm 1825, nhà văn Victor Hugo cũng lên tiếng. Ông
viết: "Phải dừng ngay cái búa đang phá nát diện mạo
đất nước. Chỉ cần một đạo luật là đủ để dừng việc
này. Dù quyền sở hữu một công trình có giá trị lịch sử
thuộc về ai thì cũng không cho phép những kẻ đầu cơ
đê tiện phá bỏ chỉ vì quyền lợi tư hữu mù quáng đặt
trên cả danh dự; bọn người đê tiện và ngu ngốc đó, họ
không hiểu được mình man rợ đến mức nào! Có hai

trình đó sẽ không còn ý nghĩa nữa.
Như vậy, cần gần một thế kỷ để đi từ công trình di sản
thuộc sở hữu nhà nước đến công trình di sản thuộc
sở hữu tư nhân và nửa thế kỷ (nửa đầu thế kỷ 20)
để đưa các yếu tố xung quanh công trình di sản vào
phạm vi bảo tồn.
A Lyon, c’est à cette époque que ces trois monuments
religieux ont été classés : la cathédrale St Jean,
l’abbaye d’Ainé et l’église de St Nizier. Ils existent
encore et ont été restaurés.
Ba bức ảnh trên là 3 công trình tôn giáo ở Lyon đã
được đưa vào danh mục bảo tồn vào thời đó: Nhà thờ
St Jean, Tu viện Ainé và Nhà thờ St Nizier. Ba công
trình này hiện nay vẫn còn và đã được trùng tu
voyage et repère les bâtiments dignes d’intérêt an
de dresser une liste du patrimoine à protéger.
1887 – La première loi de protection du patrimoine
voit le jour. Elle considère uniquement le monument
historique comme propriété de l’État.
1913 – Une deuxième loi est promulguée et protège
les monuments historiques de l’État mais aussi les
monuments historiques de propriétés privées. Il s’agit
d’un changement culturel extrêmement important
en cette n du XIX
ème
- début XX
ème
siècle avec
notamment la reconnaissance des associations (la loi
datant de 1901). La frontière entre le public et le privé

Moyen-âge et de la Renaissance avant restauration
et voué à la démolition. Des projets routiers devaient
couper le quartier en deux et seuls les trois monuments
historiques majeurs devaient être conservés.
Sur pression des associations d’habitants et grâce
à l’intervention du ministre, le quartier est sauvé de
la démolition et devient, en 1964, le premier secteur
sauvegardé de France. La notion de quartier, de
territoire urbain patrimonial s’impose, grâce à l’action
organisée des habitants.
Cette image montre la place Bellecour, place centrale de Lyon, datant de 1943 (Figure page 24). Tout le tour de
la place a été protégé, y compris les immeubles comme le montre l’image de la place Bellecour de nos jours.
À gauche la place Bellecour construite en 1943, à droite la Place de nos jours
Quảng trường Bellecour được xây vào năm 1943. Hình trang 25 là quảng trường hiện nay.
1962 – Với sự ra đời của luật "Malraux" (cũng là tên
của nguyên Bộ trưởng Bộ Văn hóa ở Pháp, nhà văn,
chính trị gia, người đưa ra khái niệm khu vực bảo
tồn), toàn bộ một khu vực ở đô thị có thể được bảo
tồn bằng cách xác lập "Khu vực bảo tồn".
Bên dưới là hình khu phố cổ có tên Vieux Lyon, được
xây dựng vào thời Trung cổ và thời Phục hưng. Khu
phố này đã từng bị ý định phá bỏ, trước khi nó được
cải tạo. Trong quá khứ, có một số dự án xây dựng
đường giao thông muốn cắt khu phố này ra làm hai và
chỉ giữ lại 3 công trình có giá trị lịch sử lớn. Dưới áp
lực của đoàn thể dân chúng và nhờ sự can thiệp của
Bộ trưởng Malraux, các dự án nói trên đã bị hủy bỏ
và khu phố được bảo tồn. Đến năm 1964, khu phố trở
thành khu bảo tồn đầu tiên ở Pháp. Cần nhấn mạnh
lại một lần nữa, khái niệm khu bảo tồn di sản đô thị

de bâtiments sont considérés comme patrimoniaux
et protégés au titre des monuments historiques. Voici
deux exemples lyonnais :
Sur cette photo gure le hangar, classé en 1992,
où le cinéma fut inventé par les frère Lumière.
C’est à Lyon en 1895 que les frères Lumière ont
inventé le cinéma et que le premier lm a été
tourné à la sortie de ce hangar industriel. Cette
photo a été prise alors qu’un bulldozer allait le
détruire. Des associations se sont opposées à
cette démolition. En effet, il s’agit d’un symbole
important qui représente la création du cinéma
mais c’est aussi l’œuvre partagée avec les frères
Lumière et les ouvriers qui ont travaillé pour la
création de ce cinéma.
Bien entendu ce n’est pas la valeur du bâtiment, ni
architecturale, ni esthétique, qui est reconnue mais
sa valeur immatérielle. Nous constatons donc une
nouvelle étape de l’évolution de la notion de patrimoine
qui fait l’objet aujourd’hui d’une reconnaissance
ofcielle de l’UNESCO (voir convention de 2003).
-
1990 – Trong những năm 1990, nhiều loại công trình
đã được xếp hạng di sản, có giá trị lịch sử và được
bảo vệ. Dưới đây là hai ví dụ ở Lyon:
Đây là hình nhà máy cũ, được xếp hạng vào năm
1992, nơi anh em nhà Lumière đã sử dụng để
quay thước phim đầu tiên. Tại Lyon, năm 1895,
anh em nhà Lumière đã phát minh ra điện ảnh và
bộ phim đầu tiên là phim quay cảnh công nhân tan

(ZPPAUP) dont la logique est la même que celle
du secteur sauvegardé, une logique territoriale.
L’évolution s’effectue au niveau des acteurs impliqués
dans la sauvegarde du patrimoine. En effet, la création
d’un secteur sauvegardé dépend uniquement de l’ État
alors qu’avec la ZPPAUP, dorénavant, l’État et la Ville
doivent se concerter. Ce passage à la concertation
entre les deux principales échelles de gestion
territoriale en France témoigne de l’évolution des
mentalités, c’est le fruit des lois de décentralisation
de 1982. L’évolution se note également sur la
considération de la valeur patrimoniale.
-
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
28
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
29
A Lyon, tout un quartier d’habitat ouvrier situé sur les
pentes de la Croix-Rousse (photo ci-dessus), a été
classé en ZPPAUP. Il est le témoin d’une urbanisation
conçue autour d’une mono activité, la soierie, qui a
produit le modèle de la Fabrique. A l’origine, ce sont
des institutions religieuses, seize couvents, qui sont
installées sur ces collines, avant donc la véritable
urbanisation. L'histoire de l’urbanisation et l’histoire
du capitalisme se confondent avec notamment la
rencontre de deux phénomènes :
la conscation des biens religieux (biens

1834, 1848 et 1849. À cette époque, Marx et Engels
ont observé de près ces manifestations qui comptent
parmi les premiers soulèvements d’ouvriers dans le
monde. A cette période, le quartier de la Croix-Rousse
ne connait pas d’organisation urbaine.
1998 – On assiste à l’inscription et la
reconnaissance de la Valeur Universelle
Exceptionnelle du site historique de Lyon par
l’UNESCO qui consacre la vision territoriale du
patrimoine engagée à Lyon.
Aujourd’hui, la participation collective à la production
d’un patrimoine vivant est reconnue, ce qui constitue
une nouvelle évolution importante. Sur la photo que
les habitants ont pris de leur quartier, ceux-ci ont inscrit
« qu’est-ce qu’il y a à l’horizon ? ». Les habitants se
questionnent sur le devenir de leur quartier.
L’expert a balayé près de deux siècles d’évolution
de la notion du patrimoine qui encore aujourd’hui
poursuit son évolution, sa réexion…
Khu vực này được xây dựng như trên hình vào nửa
đầu thế kỷ 20 để phục vụ cho người thợ dệt lụa và
những chiếc máy dệt. Người thợ dệt ở đây là những
người lao động độc lập. Họ có thể là chủ sở hữu hoặc
thuê máy dệt. Họ mua nguyên liệu, sau đó dệt thành
phẩm và bán. Đầu thế kỷ 19, phía sau mỗi cửa sổ
ta như thấy có một người thợ dệt. Vào năm 1950,
khi 30 000 máy dệt ở đây cùng hoạt động, ta có thể
nghe được âm thanh đặc trưng của chúng. Và chính
những người thợ dệt này đã thực hiện cuộc nổi dậy
vào các năm 1831, 1834, 1848 và 1849. Vào thời đó,

Ngành công nghiệp dệt lụa phát triển, do đó cần
thêm không gian mới.
Ở đây, cung và cầu gặp nhau. Vì vậy, các nhà đầu tư
mua lại những nơi này và họ xây dựng các tòa nhà ở
mức cao nhất có thể với hệ thống đường giao thông
càng hẹp càng tốt để tối đa hóa lợi nhuận.
-
-
-
-
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
30
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
31
Nhận xét và trao đổi
Hỏi: Ở Pháp hoặc ở Châu Âu, có những khu vực
nào có giá trị kiến trúc độc đáo nhưng chưa được
UNESCO xếp hạng di sản không?
Đáp: Ở Pháp, Châu Âu và các nước khác trên thế
giới, có nhiều khu vực có giá trị kiến trúc, di sản và
văn hóa. Ví dụ: khu công nghiệp Ruhr, nơi Hitler đặt
các nhà máy sản xuất vũ khí hạng nặng. Khu công
nghiệp này đã được đưa vào danh mục di sản thế
giới của UNESCO. Một số địa điểm khác như khu
vực hầm mỏ ở phía Bắc nước Pháp, cũng hy vọng
sẽ trở thành di sản thế giới. Dĩ nhiên, còn nhiều khu
vực khác xứng đáng được cộng đồng quốc tế công
nhận là di sản thế giới, nhưng chưa có người lập hồ

tạo trung tâm thành phố để cho xe hơi ra vào thuận
tiện. Lập luận của ông Thị trưởng là nếu chúng ta phá
bỏ các tòa nhà cũ ở xung quanh tòa thị chính, thì các
nhiếp ảnh gia sẽ có khoảng lùi xa hơn khi chụp ảnh
cưới trước tòa thị chính. Người dân phản đối lập luận
này, phản đối việc phá bỏ khu phố có giá trị lịch sử.
Do đó, dự án của Thị trưởng đã không được thực
hiện.
Hỏi: Ở Pháp, sự tham gia của người dân ngày càng
mạnh mẽ, điều này đã thúc đẩy việc thay đổi luật và
quy định. Các quy định này có được xem như luật tại
địa phương hay không? Khi có mâu thuẫn giữa luật và
quy định, thì các quy định này có đứng trên luật hay
không? Làm thế nào để giải quyết các quan điểm đôi
khi là đối lập nhau giữa Chính phủ, chính quyền địa
phương và người dân? Ai ra quyết định cuối cùng?
Đáp: Có nhiều cấp độ luật và quy định khác nhau,
chúng bổ sung cho nhau và không có mâu thuẫn giữa
cấp trung ương và địa phương.
Toàn cầu hóa và xã hội đã tạo ra hai khái niệm mới:
Phát triển bền vững,
Quản lý, điều hành.
Vấn đề di sản liên quan đến công tác quản lý, điều
hành: tổ chức xã hội như thế nào? Ở Pháp, vấn đề
này gắn với quá trình phân cấp-trao quyền, tức là
chính phủ trung ương trao một số quyền cho chính
quyền địa phương. Với chủ trương này, chính quyền
địa phương ngày càng gắn chặt hơn với địa bàn của
mình. Tính tự chủ của các thành phố ngày càng cao
song song với việc chính phủ giảm dần các can thiệp

Un participant fait part de son expérience et sa
formation dans le domaine de l’histoire, d’où son
grand intérêt pour les questions patrimoniales. Cette
personne se demande comment traiter la restauration
d’un bâtiment qui aurait subit de grandes évolutions
par rapport à son état original.
M. Delas répond qu’effectivement, la ville et le
bâtiment sont des êtres vivants qui évoluent. Il existe
par exemple dans le Vieux Lyon, un bâtiment dont
l’architecture de chaque étage correspond à un
siècle. Le plus remarquable est que la partie la plus
ancienne est au 3
è
étage alors que les modications
du XIX
ème
siècle sont au rez de chaussée ! De même,
la Cathédrale St Jean, construite sur trois siècles
mélange le style roman et gothique ! La question
de l’état initial est une question majeure lorsqu’il
s’agit de grands monuments. En ce qui concerne
des constructions plus modestes de logement par
exemple, faut-il rechercher à tout prix l’état initial ? Il
n’y a pas de réponse stricte et tranchée.
Une personne dans l’assistance demande
quels sont les avantages d’une telle évolution de
la notion du patrimoine et de la réglementation de
la sauvegarde du patrimoine. Quelles ont été les
difcultés rencontrées ?
M. Delas répond que les difcultés sont faites de

la gouvernance.
Ici la problématique du patrimoine est relative à la
gouvernance : comment s’organise la société ? En
France, cette problématique se comprend en lien
avec la décentralisation. La décentralisation consiste
en un transfert de compétences de l'État vers les
collectivités territoriales. Dès lors, l’implication
des collectivités est de plus en plus forte sur les
territoires. Les villes en particulier prennent de
plus en plus d’indépendance avec en parallèle un
désengagement de l’État. Avant la décentralisation,
l’habitant et même les maires, essentiellement de
petites villes ou de tendance politique opposée au
gouvernement, n’avaient pas droit à la parole. Depuis
la décentralisation, les citoyens prennent le pouvoir
avec le développement du concept de proximité. À
partir des années 1980, les citoyens suivent un long
apprentissage qui d’abord leur donne droit à la parole,
sans pour autant être réellement pris en considération.
Puis, la décentralisation s’installe concrètement dans
une logique démocratique par le biais des élections
locales, permettant une réelle prise en compte du
point de vue des habitants. Dès lors, les maires
décident des projets, les structures associées les
mettent en œuvre : l’opinion des habitants est prise
en compte.
-
-
-
-

còn là của cả nhân loại. Do đó, Cộng đồng quốc tế và
Cảnh cắt hai pho tượng khổng lồ khi giải cứu ngôi
đền Abou-Simbel vào năm 1967
Scène de découpe des colosses de la façade du
grand temple d'Abou Simbel lors du sauvetage des
deux temples en 1967
Liên hiệp quốc mới cùng nhau thực hiện hành động
nói trên.
Ý tưởng này đã đưa đến việc nhiều quốc gia thông
qua Công ước về di sản thế giới của UNESCO.
Danh mục di sản thế giới của UNESCO được thiết
lập vào năm 1972. Đến nay, công ước này đã trải qua
chặng đường gần 40 năm và khái niệm di sản cũng
đã có nhiều biến đổi. Ban đầu, chỉ có các công trình
có giá trị lịch sử mới được xếp hạng di sản thế giới
(Vạn lý trường thành, các di tích ở Ai cập, ). Dần
dần, khái niệm di sản thế giới được mở rộng và cả
một thành phố có đặc điểm di sản nổi bật như Venise
hay Praha.
Cuối những năm 1990, việc khu phố cổ của Lyon
được UNESCO công nhận là di sản của nhân loại đã
đánh dấu một bước tiến mới của khái niệm di sản.
Giờ đây, di sản không chỉ là các công trình xây dựng
mà còn là cả một địa bàn dân cư giàu sức sống.
Để được UNESCO công nhận là di sản thế giới, hồ
sơ phải chứng minh được rằng di sản đó có giá trị
đặc biệt toàn cầu. Abou-Simbel, Borobudur, Vạn lý
trường thành, Huế, những địa danh dễ nhận ra giá
trị di sản. Ở Lyon, rất khó chứng minh giá trị này vì
ở đây không có công trình nào có tầm cỡ giá trị toàn

née dans les années 1960 avec le cas d’Abou-
Simbel. A cette période, alors que le président
égyptien Gamal Abdel Nasser fait construire le haut
barrage d'Assouan sur le Nil afin de produire de
l'électricité, d'augmenter les surfaces cultivables
et d'éliminer la crue du Nil en aval du barrage,
l'UNESCO entreprend de sauver deux monuments
majeurs du patrimoine mondial de la montée des
eaux du lac Nasser. Le chef d'œuvre nubien de
Ramsès II, situé à l'origine sur les collines sacrées
de Méha et d'Ibshek, a été démonté entièrement et
reconstitué plus haut au bord du lac sur une colline
factice à l'abri de la montée des eaux. Le sauvetage
d'Abou Simbel représente pour l'archéologie la mise
en place de mesures décrétées par l'UNESCO, et
a fait reconnaître à plusieurs pays l'importance de
préserver le patrimoine mondial.
Ainsi, pour la première fois dans l’histoire, la
communauté internationale se mobilise pour
sauvegarder un site majeur pour l’histoire de
l’humanité. On considère que le patrimoine
n’appartient pas seulement aux habitants et au
pays mais à toute l’humanité, d’où cette décision
à l’échelle de la planète et l’intervention de la
communauté internationale à l’ONU.
Cette initiative a conduit à la signature par une
grande majorité de pays de la Convention du
patrimoine mondial de l’UNESCO. La liste du
patrimoine mondial est ainsi née en 1972. Cette
convention a aujourd’hui près de quarante ans.

demande comme irrecevable sur les 25 ha du secteur
sauvegardé, qui n’était pas à lui seul un exemple
Renaissance exceptionnel. Il a fallu ici un point de vue
extérieur pour aider à faire prendre conscience que le
patrimoine s’étendait sur un périmètre beaucoup plus
large. Trois composantes principales fondent alors
l’argumentaire plaidé auprès de l’UNESCO:
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
34
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
35
Un site habité et vivant au cœur d’une
agglomération dynamique.
Vị trí địa lý và địa hình: nằm ở ngã tư đường giao
thông của phía Bắc và phía Nam Châu Âu, đặc
biệt có sự hiện diện của hai dòng sông giao nhau
tại nơi chân đồi.
Nơi giao thoa của các luồng ảnh hưởng Châu Âu
Un « méridien faste » au croisement des inuences européennes

Vị trí địa lý / Situation géographique Sự biến đổi của khu vực hợp lưu
Evolution du site conuent
Une situation géographique et la topographique
en font un site exceptionnel, au carrefour entre les
inuences et les circulations du Nord et du Sud de
l’Europe, en particulier avec la présence de deux
euves et leur rencontre au conuent au pied de
deux collines.

di sản. Điều này dẫn đến việc phải quan tâm đến toàn
bộ địa bàn của Cộng đồng đô thị Lyon.
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
36
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
37
Restauration d’un quartier de Lyon
2. La reconnaissance UNESCO en 1998
La consécration de l’UNESCO récompense plus de trente ans d’expérience, de travail et de savoir-faire dans le
processus de reconnaissance, de protection et de revitalisation des quartiers historiques à Lyon.
La série de photos ci-dessous montre le travail effectué pour restaurer le patrimoine.
Trùng tu một khu phố ở Lyon (hình trang 37)
2. Khu phố cổ được unesco công nhận là di sản thế giới vào năm 1998
Việc UNESCO công nhận khu phố cổ của Lyon là di sản thế giới được xem như phần thưởng dành cho các
công việc đã được thực hiện liên tục suốt 30 năm qua nhằm bảo tồn và tạo sức sống cho khu phố này.
Các hình bên dưới minh họa cho công tác tôn tạo di sản đã được thực hiện.
Các hình bên dưới minh họa công tác cải tạo công trình có giá trị biểu tượng. Qua đó cho thấy kỹ năng của các
nghệ nhân và chính sách đầu tư trong dài hạn của nhà nước để có thể huy động được số vốn cần thiết cho
công tác cải tạo.
Nhà thờ kiểu basilia ở Fourvière
Basilique de Fourvière
Halles Tony GarnierGiáo đường St Jean
Primatiale St Jean
Ci-dessous, les images présentent la restauration de monuments emblématiques, démontrant le savoir-faire
des artisans mais aussi l’investissement public incontournable sur le long terme.
Restauration de la Cour des Voraces / Cải tạo công trình la Cour des Voraces
Aujourd’hui, la Cour des Voraces est un immeuble de logements sociaux du fait d’une volonté politique très
forte. La question du logement fait partie des enjeux de la sauvegarde du patrimoine et l’attention est ici portée

40
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
41
Ban Chỉ đạo Hoạt động văn hóa Vùng, Hội đồng Kiến trúc, Quy hoạch đô thị và Môi trường, và khu đồn
lũy St Jean / La DRAC (Directions Régionales des Affaires Culturelles), le CAUE (Conseil d’Architecture,
d’Urbanisme et d’Environnement) et le fort St Jean.
Requalification de la place des Terreaux / Cải tạo quảng trường Terreaux
La Sucrière / Nhà máy đường Les Subsistances / Kho lương thực
Ngày nay, công năng của công trình (doanh trại
quân đội, bệnh viện, nhà thờ, …) đã có sự biến
đổi và phù hợp với chức năng sử dụng các công
trình thành trụ sở cơ quan hành chính, trung tâm
văn hóa, Việc cải tạo và chuyển đổi công năng
sử dụng mang lại cho các công trình chức năng và
sức sống mới.
Aujourd’hui la vocation des monuments évolue
(casernes, hôpitaux, églises…) et il convient
d’assurer une reconversion des usages sur des
bâtiments à vocation administrative, d’espaces
culturels …. La restauration permet ainsi de leur
donner une nouvelle vie.
Cải tạo các không gian công cộng. Hình trên, cải
tạo quảng trường Terreaux cho phù hợp với nhu
cầu sử dụng của người dân và tạo thêm nét sinh
động cho thành phố.
Un autre enjeu consiste en la requalification des
espaces publics. Ci-dessus, l’exemple de la place
des Terreaux prend en compte la pratique des
usagers pour une meilleure réappropriation des

QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
42
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
43
LES OUTILS DE PROTECTION ET
DE MISE EN VALEUR
CÁC CÔNG CỤ BẢO VỆ VÀ TÔN
VINH GIÁ TRỊ
OUTILS CODE DU PATRIMOINE / CÔNG CỤ LUẬT DI SẢN
OUTILS CODE DE L’URBANISME / CÔNG CỤ LUẬT QUY HOẠCH ĐÔ THỊ
OUTILS CODE DE L’ENVIRONNEMENT / CÔNG CỤ LUẬT MÔI TRƯỜNG
LABELS / NHÃN HIỆU
Périmètre archéologique / Phạm vi khảo cổ
Périmètre de protection / Phạm vi bảo vệ
Monuments inscrit ou classé à l’inventaire des monuments
historiques / Các công trình được ghi tên hoặc được xếp loại
vào danh mục các công trình lịch sử
ZPPAUP / Khu ZPPAUP
Secteur sauvegardé / Khu UP
Zonage UP / Khu được bảo tồn
Zonage N / Khu vực tự nhiên và rừng
Élément bâti à préserver / Các chi tiết xây dựng cần bảo tồn
Bâtiment labelisé XX
ème
siècle / Tòa nhà được trao nhãn hiệu
Label thế kỷ 20
Site historique inscrit au partimoine mondial UNESCO / Khu vực lịch sử
được đăng ký di sản thế giới UNESCO
Site tampon UNESCO / Khu vực vùng đệm UNESCO

Trop souvent il existe une coupure nette entre les acteurs qui prennent en charge la conservation du patrimoine
et les acteurs qui mettent en œuvre la ville en développement. Il s’agit de rapprocher ces deux mondes pour
une approche plus cohérente.
Ci-dessus, l’exemple du quartier Renaissance où la voie publique est trop encombrée dans cet espace historique
ce qui empêche d’assurer la sécurité et l’accès des riverains. C’est ainsi qu’a été mise en place une « charte
d’occupation du domaine public » : une règle d’usage du lieu pour faire coexister les usagers habitants/
commerçants/touristes. Le patrimoine est un bien commun entre tous ces usagers de l’espace.
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
46
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE
STRATÉGIE DE GESTION DU PATRIMOINE SUR LE CENTRE HISTORIQUE D'HCMV
47
Ví dụ khác, không nên đóng cửa các công trình di sản hoặc địa bàn theo hướng biến di sản thành bảo tàng.
Vì thế một công cụ mới đã được đưa ra: Xác định phạm vi khu vực có giá trị di sản và đưa chúng vào bản đồ
quy hoạch đô thị để có thể đọc các khu phố "bình thường" dưới góc độ văn hóa.
Autre exemple, il s’agit de ne pas enfermer les bâtiments ou les territoires dans une perspective patrimoniale
gée. An de contrevenir à cette approche stigmatisante, un nouvel outil a été créé : les périmètres d’intérêts
patrimoniaux inscrits au PLU pour permettre une lecture culturelle des quartiers « ordinaires ».
Trang hoàng di sản cũng là một cách tiếp cận sống động và sáng tạo nhằm phát huy giá trị di sản ở đô thị:
lễ hội Ánh sáng được tổ chức vào ngày 8 tháng 12 hàng năm; không khí đô thị ban ngày, ban đêm khác nhau
trong dịp lễ hội.

La mise en scène du patrimoine participe également à une approche vivante et créative du patrimoine au
sein de la ville : ambiances urbaines de jour, de nuit lors d’évènements organisés par la ville, tels que la fête
des lumières à Lyon chaque 8 décembre.
KHÓA TẬP HUẤN VỀ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ VÀ TRIỂN VỌNG CHIẾN LƯỢC
QUẢN LÝ DI SẢN TRONG KHU TRUNG TÂM LỊCH SỬ CỦA TPHCM
48
ATELIER SUR LA PROTECTION DU PATRIMOINE ARCHITECTURAL URBAIN ET PERSPECTIVE D'UNE