QUẢN LÝ DI SẢN
KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ
ĐỀ TÀI
CHÙA KHMER
1
Nội dung
Nội dung 2
I. Giới thiệu sơ lược về chùa khmer: 3
1) Định nghĩa 3
2) Những đặc trưng văn hóa của chùa Khmer 4
3) Những chức năng của chùa Khmer 15
II. Quá trình trùng tu 20
III. Kết luận 20

2
I. Giới thiệu sơ lược về chùa khmer:
Chùa Khmer là sự tổng hòa các sắc thái riêng của văn hóa Khmer gồm:
Phong tục, tập quán, hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng, các loại hình nghệ thuật
dân gian, kiến trúc và điêu khắc, hội họa
Đã từ lâu ngôi chùa Khmer là thế đối trọng với những ồn ào của cuộc sống,
ngôi chùa Khmer thông qua các vị sư sãi đã góp phần làm lành mạnh các
quan hệ xã hội, mỗi khi nó bị xâm phạm, bị tổn thương, ngôi chùa là nơi làm
trong sạch bầu không khí cộng đồng, là nơi tĩnh tâm, làm dịu đi những căng
thẳng trong tâm hồn.
Đạo Phật tiểu thừa mang tính xã hội hóa, nó bám rễ sâu vào đời sống của
con người, với tư tưởng nhập thế, theo lẽ sống an bằng, vị tha, vô tư, hỷ xả;
các vị sư Khmer với triết lý sống làm phước, họ quan tâm đến đời sống vật
chất và tinh thần của nhân dân trong phum sóc, có mặt trong những lúc
người dân khó khăn nhất và không đòi hỏi một điều kiện gì.
Nhà chùa có chức năng là một ngôi trường dạy chữ, dạy đạo lý, đóng vai trò
của một thiết chế giáo dục, do vậy càng làm tăng thêm sự kính trọng của

• Chùa người Khmer có một giá trị cao về giá trị mỹ thuật Phật Giáo.
• Một ngôi chùa Khmer là sự tổng hợp hài hòa về những yếu tố tạo
hình, tạo dáng, điêu khắc, kiến trúc, hội họa.
• Chùa Khmer thường được kiến lập trên một khu đất khá rộng rãi trong
mỗi địa phương. Có nhiều khu vực chục rộng đến hàng chục mẫu tây.
Với cảnh quan đó, chung quanh một ngôi chùa thường trồng nhiều
loại cây to như thốt nốt, dầu, sao, những cây đặc sản miền Nam.
• Mỗi ngôi chùa Khmer thường bao gồm nhiều khu vực kiến trúc như:
khu chánh điện, sala, nhà tăng, nhà tu thiền định, nhà thiêu hương và
những tháp thờ.
• Trước chùa thường là cổng (tam quan) trang trí hoa văn theo kiểu kiến
trúc đền tháp Kampuchia. Vì là nơi cúng bái, hành lễ và cầu đảo, cho
nên chánh điện giữa vị trí trung tâm của ngôi chùa.
• Những nền chùa Khmer thường được xây cất hơn mặt đất thường là
một mét; phần để gia tăng vẻ tôn nghiêm; phần để tránh mùa lũ lụt.
a) Đặc trưng về điêu khắc – kiến trúc
Mỗi ngôi chùa là một công trình kiến trúc có nhiều giá trị thẩm mỹ. Nơi
đây tập hợp nhiều nhất các yếu tố tạo hình trong nghệ thuật kiến trúc
Khmer, đặc biệt là hoa văn - một trong những yếu tố quyết định vẻ lộng
lẫy và bản sắc của ngôi chùa.
4
Người Khmer lấy việc trang trí trên hoa văn làm thước đo giá trị của
chùa.
Hoa văn trang trí rất đa dạng, nhiều bố cục phức tạp, gợi nên những hình
tượng có sẵn trong thiên nhiên, trong cảnh quan mà người Khmer đã sinh
hoạt. Trong các hoa văn bằng gỗ còn lại trong các ngôi chùa cổ, chúng ta
còn được chiêm ngưỡng kỹ thuật sơn son thếp vàng. Chứng tỏ một điều
rằng, người Khmer không chỉ sáng tạo cái đẹp nhờ vào chất liệu sẵn có,
mà họ còn có kỹ thuật sơn và dát vàng trên gỗ.
Về sau, nhờ sự cải tiến kỹ thuật, các nguyên vật liệu mới xâm nhập làm

ngọn lửa đang uốn lượn, hoa Đok-chăn-hiên loài hoa thật thanh khiết
giản dị, với 4 cánh thể hiện cho 4 phương trời quanh núi vũ trụ Mêru,
rồi hoa văn Tuông-Hok, hoa sen, tượng đầu rồng, Kenno tất cả
được thể hiện hết sức sinh động, với màu sắc nguyên thể, tương phản,
cực kỳ rực rỡ, đã phản ánh cảm xúc và tâm hồn thuần hậu, chân chất
của người Khmer, nó là bản sắc, là cốt cách tạo nên nền văn hóa dân
7
tộc độc đáo và bền vững, trải với thời gian nền văn hóa ấy chỉ càng
đẹp thêm mà không mất đi.
• Chánh điện chùa thường có ba bậc: mỗi bậc được bao quanh bằng một
vòng rào xây bằng gạch. Những hàng rào đều theo đúng các hướng
đông, tây, nam, bắc; mỗi hướng đều có cửa ra vào, trang trí mỹ thuật.
•
Ngôi chùa Khm Chùa là một quần thể kiến trúc mang đậm nét văn hóa của
người Khmer với các họa tiết độc đáo được thể hiện trên mái vòm, các hàng
cột, vách
Chùa gồm chính điện, sala, nhà ở của các sư sãi, tháp để cốt, am Chính
điện nằm ở vị trí trung tâm của khuôn viên chùa có bậc tam cấp từ mặt đất
dẫn lên nền cao 1.5m.
Bên ngoài chính điện có hành lang bao quanh. Bên trong là hai hàng cột cao
to nâng đỡ mái chùa nhiều tầng chồng lên nhau, tạo ra khoảng không gian
cao vút, rồi hình thành một đỉnh nhọn tượng trưng cho ngọn núi Tudi của
nhà Phật. Giữa chính điện đặt một bàn thờ với một tượng Phật Thích Ca to
lớn ngồi ở trung tâm, hai bên có trang trí thêm tượng rắn Naga bảo vệ Đức
Phật toạ thiền. Bên dưới bàn thờ là các tượng Phật trong nhiều tư thế khác
nhau thể hiện cho các hóa thân tiền kiếp của Đức Phật. Bàn thờ Phật được
trang trí với nhiều hoa văn, điêu khắc tỉ mĩ. Trên vách, trần và hàng cột trang
trí bằng nhiều màu sắc sặc sỡ hoặc bằng các bích họa.
Trong gian Sala có bàn thờ Phật và ghế ngồi, là nơi các tín đồ bàn bạc,
chuẩn bị trước khi lên chính điện hành lễ. Trên vách và trần Sala cũng được

hoàn thiện nhất, ở đó chứa đựng cái đẹp hoàn mỹ. Nghĩa biểu trưng của tam
giác tương ứng với nghĩa biểu trưng của con số 3. Trong đạo Hindu thần linh
tối thượng cũng hiện hình thành ba: Brahma - Vishnu - Siva. Phật giáo cũng
có câu: “hoàn kết trong tam bảo Treraphona (Phật - Pháp - Tăng), thời gian
phân ba TriKala: Quá khứ - Hiện tại - Vị lai.
10
Hoa văn chạm gỗ còn lại ở đầu hồi ở chùa Khmer
Hình tam giác còn gắn liền với ngọn lửa thiên của đạo Hindu, mà đức Phật
thay bằng ngọn lửa thiêng bên trong. Các diềm mái, góc giữa hai mái, đầu
cột, chân cột, cánh cửa đều được khai thác sinh động bằng những hình ảnh
trang trí lấy cảm hứng từ cuộc đời đức Phật và hoa lá, mây, nước trong đời
sống cộng đồng của người Khmer với ý tưởng vươn tới đỉnh cao tuyệt đối
của cái đẹp, của chân lý mà lối bố cục hình tam giác chi phối tất cả. Bố cục
tam giác này đã tạo nên sắc thái riêng cho những ngôi chùa Khmer một vẻ
đẹp thuần khiết và ít thấy ở những công trình tôn giáo ở các tộc khác của
nước ta.
11
Kiểu trang trí đầu hồi bằng xi măng đúc khuôn sau này
Ngoài ra, bố cục từng dãy đường diềm có mặt khắp nơi trong mỗi ngôi chùa.
Từ những cây cột, hàng rào, khung cửa, nóc mái, vách tường đều phô bày
các họa tiết trang trí
Góc nóc chùa trang trí các tượng tiên nữ Keyno có tư thế ngồi hình khối
tam giác
12
Tượng rắn thần Naga trang trí trên nền hình tam giác
Tượng chim thần Krud dưới nóc mái có hình tam giác ngược
13
Một nóc cổng bằng xi măng.
Hoa văn hình tam giác bên dưới diềm mái
c) Tính dung hợp - Tính cộng đồng

dân gian, kiến trúc và điêu khắc, hội họa
15
b) Tôn giáo
• Chùa trở thành một trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng; người
Khmer thường có câu "kon lóengana, niêm Khmer, kon lóeng nưng,
niêm watt" (nơi nào có người Khmer, nơi ấy có chùa)
• Đạo Phật tiểu thừa mang tính xã hội hóa, nó bám rễ sâu vào đời sống
của con người, với tư tưởng nhập thế, theo lẽ sống an bằng, vị tha, vô
tư, hỷ xả;
16

Tượng Phật trên tường rào quanh chánh điện
c) Giáo dục
• Nhà chùa có chức năng là một ngôi trường dạy chữ, dạy đạo lý, đóng
vai trò của một thiết chế giáo dục
17
B) Chùa Chăntarăngsây ( chùa khmer):
Được biết, vào thập niêm 40 của thế kỷ 20, nhằm đáp ứng nhu cầu tâm linh,
sinh hoạt tôn giáo và nghi lễ truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer tại
đô thành Sài Gòn, năm 1946 HT. Lâm Em và chư Tôn đức trưởng lão Phật
giáo Nam tông Khmer Nam bộ tiến hành xây dựng chùa Chăntarăngsây
( chùa khmer) bằng vật liệu bán kiên cố. Từ năm 1950 đến 1953, chùa
Chăntarăngsây xây dựng kiên cố chánh điện, các công trình phụ trợ khác
như Sala, trường Giáo lý, Tăng xá …
18
Năm 1979, HT. Lâm Em viên tịch, HT Uôl Srey làm trụ trì và duy tu sửa
chữa một số hạn mục của chùa. Năm 1995, HT. Uôl Srey viên tịch, Sư cả
Ekasuvanna – Danh Lung làm trụ trì và tiếp tục công việc duy tu của HT.
Uôl Srey thực hiện chưa xong
Theo dòng thời gian, tuy chùa Chăntarăngsây luôn được duy tu, sửa chữa

sau đây : Nghệ thuật kiến trúc chùa Khmer rất phong phú đa dạng, rất đặc
sắc về hình lẫn hồn, mỗi hình khối, mỗi họa tiết trang trí đều toát lên triết lý
Phật giáo, Bà La Môn giáo cùng kết hợp hài hòa với dân gian, rõ nhất là nó
liên kết mật thiết giữa đạo với đời nhưng không hề đối lập, mỹ thuật trang trí
không chỉ làm cho đẹp để chiêm ngưỡng, hình khối không chỉ tạo ra không
gian, công năng sử dụng mà nó còn là một minh chứng lịch sử minh chứng
sự tiến hóa của đồng bào Khmer, là một nền giáo dục hoàn thiện, trường tồn
hữu hiệu không hề tuột hậu trong tâm hồn dân tộc, là một kho tàng văn hóa
đặc sắc vượt qua không gian và thời gian, chỉ cần chúng ta ra sức bảo tồn,
20
phát huy và đưa nó đi vào phục vụ thiết thực trong cuộc sống, sẽ góp phần
làm nên hình ảnh rực rỡ, sống động trong đời sống xã hội Việt Nam.
Ngôi chùa Khmer là một bảo tàng giúp cho chúng ta có cái nhìn toàn diện về
phong tục, tập quán, tôn giáo, tín ngưỡng và bề dày lịch sử văn hóa của dân
tộc Khmer, ngôi chùa còn là sự kết tinh các giá trị đạo đức, thẩm mỹ và nghệ
thuật. Giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc
Khmer phải đi từ ngôi chùa, nhưng như thế không có nghĩa là chỉ giữ ngôi
chùa thôi mà cần phải giữ gìn môi trường văn hóa, giữ gìn tình yêu quê
hương, yêu dân tộc, phải giữ lại các giá trị truyền thống quí giá của dân tộc
thông qua các lễ hội và phong tục tập quán .
21