CHẤT GÂY NGHIỆN
VÀ XÃ HỘI
Đại học Y Hà Nội
11–12/12/2012
1.B Giới thiệu về
chất gây nghiện và xã hội
Tổng quan về bài trình bày
• Kết thúc bài trình bày này, học viên có thể:
– Hiểu được tính phức tạp của các chất gây
nghiện và tác động của chất gây nghiện đối
với cá nhân và xã hội
– Hiểu được cách các biện pháp can thiệp
được áp dụng làm thay đổi tác động của chất
gây nghiện đối với xã hội
Chất gây nghiện là gì?
• Không có định nghĩa thống nhất nào về
“chất gây nghiện”
• Tổ chức y tế thế giới (WHO) định nghĩa
chất gây nghiện là
– “bất kỳ loại chất hóa học nào mà khi vào cơ
thể làm thay đổi chức năng thực thể và tâm
lý”
Nguồn: Tổ chức YTTG 1989
2
2
2
Phân loại chất gây nghiện
• Thuốc chữa bệnh ><Không phải thuốc chữa
bệnh
• Hợp pháp >< Bất hợp pháp
– Danh mục các chất ma túy do cơ quan kiểm soát ma

• 3500 năm trước công
nguyên,đã có ghi chép
lịch sử lâu đời nhất về
việc sản xuất rượu: một
nơi sản xuất rượu đã
được mô tả trong một
bản ghi bằng giấy cói Ai
Cập
2
Lịch sử của chất gây nghiện
• Sử dụng chất gây nghiện
trong các nền văn hóa cổ
đại
– Hashish (một loại cần sa)
được dùng như một loại
chất gây nghiện mang tính
chất linh thiêng trong Ấn
Độ giáo
– Shaman giáo ở Nam Mỹ
– Vai trò của rượu trong nền
văn hóa các nước Châu Âu
2
Phố bia và đường phố rượu Gin
Chất gây nghiện là một phần của cuộc
sống thường ngày của chúng ta
• Hầu hết mọi người đều sử dụng chất gây nghiện
• Chất gây nghiện luôn có mặt trên các phương
tiện truyền thông
– Trong các buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng
– Trong các câu chuyện trên các phương tiện truyền

• Xã hội có nhiều cách để điều tiết chất gây
nghiện
• Chất gây nghiện mang đến cho xã hội cả
lợi ích lẫn tác hại
• Cần suy nghĩ về chất gây nghiện và xã hội
một cách tổng thể hơn là chỉ nghĩ đơn
thuần mỗi việc sử dụng chất gây nghiện.
Cơ sở sinh học
về nghiện
MỘT NGUYÊN TẮC QUAN
TRỌNG TRONG NGHIỆN
Sử dụng ma túy là hành vi
tự nguyện và có thể ngăn
ngừa được
nhưng
Nghi
Nghi
ệ
ệ
n
n ma túy không chỉ là
“sử dụng rất nhiều ma túy”
Nghiện ma túy là …
Buộc phải tìm kiếm và sử dụng,
mặc dù đã biết hậu quả về sức
khỏe và xã hội liên quan đến việc
sử dụng
Báo khoa học: Nghiện là một Bệnh của Não bộ - một
nhận định rất quan trọng
Khoa học về Nghiện

MRI
SPECT
PET
Não bộ người nghiện có sự khác
biệt hoàn toàn về sinh học so với
não người không nghiện ở:
• Chức năng và mức độ sẵn có của các thụ
cảm thể
• Hoạt động chuyển hóa
• Đáp ứng với các kích thích môi trường
• Quá trình tổng hợp Protein từ gene
Giới thiệu
về não bộ
của người
Vận động Cảm giác
Thị giác
Trí nhớ
Đau Điều phối
Phán xét
Khoái cảm
Đường dẫn truyền
khoái cảm (Reward
Pathway) và nghiện
Hầu hết tất cả các chất gây
nghiện có tác động lên vùng
khoái cảm dopamine ở não
giữa của bộ não
• Vùng nhân bụng
• Vùng nhân cạp
• Hệ viền

ả
m t
m t
ự
ự
nhiên
nhiên
Th
Th
ứ
ứ
c ăn
c ăn
Nư
Nư
ớ
ớ
c u
c u
ố
ố
ng
ng
T
T
ì
ì
nh d
nh d
ụ

hình thành từ nhiều tỉ tế bào thần kinh
Tế bào thần kinh
Trao đổi, liên hệ trên não bộ

Mạng lưới tế bào thần kinh trao đổi các
thông điệp qua lại giữa các vùng khác
nhau trên não bộ, tủy sống, và hệ thần
kinh ngoại biên
Trao đổi, liên hệ trên não bộ
 Chất dẫn truyền thần kinh và thụ cảm
thể của nó hoạt động theo cơ chế như
chìa khóa và ổ khóa
Thụ cảm thể
Dopamine
Ma túy và Dopamine
• Chất kích thích hướng thần (co-ca-in và am-
phê-ta-min) tác động trực tiếp làm tăng dopamin
sau khi tín hiệu dẫn truyền qua synap
– Tăng giải phóng hoặc
– Giảm tái hấp thu (khóa sự vận chuyển dopamin
ngược vào tế bào)
• Rượu, các chất dạng thuốc phiện, cần sa và
nicotine gián tiếp làm tăng hoạt động của
dopamine
– Kích thích tế bào thần kinh có tác động đến các tế
bào thần kinh dopamin
• Nicotine và chất gây nghiện không điển hình
– Không tăng dopamin nhiều như các chất kính thích
hướng thần và CDTP
Não bộ đáp ứng với các chất gây

A

D
2
Đối chứng
Nghiện
Đá & Cocaine
Heroin
Rượu
DA
DA
DA
DA DA
DA
DA
Chu trình tạo phản xạ thèm nhớ
DADA
DA
DA
DA
Chu trình tạo phản xạ thèm nhớ
DA
DA
DA
DA
DA
DA
Người lạm dụng ma tuý
Người không dùng ma
tuý

Nguy cơ cao trở thành nghiện khác
nhau giữa người này và người khác
YẾU TỐ NGUY CƠ
Gene, sinh học
Môi trường
MA TÚY
Cơ chế trên não bộ
Nghiện
Nghiện ma túy là một rối
loạn mãn tính của não bộ
Nghiện ma túy là một rối
loạn mãn tính của não bộ
Có sự thay đổi rõ rệt trên não bộ
sau khi sử dụng ma túy và có thể
tồn tại lâu dài sau khi dừng sử
dụng ma túy