MỤC LỤC
1
SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH H ÓA
TRƯỜNG THPT HOẰNG H ÓA II
===========*&*===========

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Môn: CÔNG NGHỆ
Đề tài: “ Xây dựng phương pháp quan sát thực tiễn
trong dạy học môn công nghệ 10”
Giáo viên thực hiện : VŨ VĂN TUÂN
Tổ chuyên môn : Sinh – Công nghệ
Thanh Hóa,05/ 2013

Phần I: ĐẶT VẤN ĐỀ Trang
I.1. Tính cấp thiết của đề tài………………………………………………………… 1
I.2. Mục đích nghiên cứu của đề tài………………………………………………… 1
I.3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài………………………………………………….2
I.4. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài………………………………………………… 2
I.5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài………………………………………………2
Phần II: NỘI DUNG ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
II.1. Lịch sử nghiên cứu của đề tài……………………………………………………3
II.2. Các kỹ năng cơ bản cần có khi tiến hành quan sát………………………………3
II.2.1. Kỹ năng giải quyết vấn đề tư duy khi quan sát……………………………… 3
II.2.2. Kỹ năng giải quyết công việc khi quan sát…………………………………….3
II.2.3. Kỹ năng nhẫn nại khi quan sát…………………………………………………3
II.2.4. Kỹ năng quan sát có tính sáng tạo và nhạy cảm……………………………….3
II.2.5. Kỹ năng xây dựng tương lai quan sát………………………………………….4
II.2.6. Kỹ năng ứng biến trong quá trình quan sát…………………………………….4
II.2.7. Kỹ năng tập trung khi quan sát……………………………………………… 4

thụ như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất, cũng như các nhà tiêu thụ biết sẽ mua sản
phẩm mình cần ở đâu, với tiêu chuẩn kỹ thuật ra sao, chất lượng như thế nào để tiết kiệm
thời gian nhất mà vẫn không ảnh hưởng đến công việc sản xuất kinh doanh của mình.
Hơn bao giờ hết, ngay bây giờ, “các nhà nông nghiệp tương lai” cần phải có những kỹ
năng cơ bản nhất về cách tiếp thu kiến thức thực tế sản xuất nông nghiệp.

I.2. Mục đích nghiên cứu của đề tài.
Đáp ứng những yêu cầu đó và trở thành cầu nối giữa nhà khoa học người sản xuất đòi
hỏi hình thành một mối liên hệ qua lại để tư vấn và hỗ trợ người sản xuất và người tiêu
thụ trong quá trình sản xuất - tiếp thị - kinh doanh, giúp người nông dân tiếp cận nhanh
nhất khoa học kỹ thuật. Đối tượng học sinh trung học là nguồn nhân lực ban đầu và đông
đảo trong xã hội hiện nay. Các em sẽ làm gì khi rời trường phổ thông? Các em vận dụng
kiến thức đã học được như thế nào cho có hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Ngay
bây giờ, các em phải được hướng dẫn và vận dụng thành thạo các thao tác kỹ thuật, các
quy trình công nghệ được học vào thực tế. Qua đó các em nhận thức thực tế và vận dụng
vào bài học công nghệ một cách hiệu quả nhất, để tiếp thu kiến thức nhanh chóng và
khắc sâu kiến thức củng như vận dụng nó vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp.
I.3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài.
Với giới hạn nội dung của đề tài, tôi chỉ nghiên cứu các quá trình tư duy nhận thức của
học sinh và đưa ra những phương pháp, những hướng dẫn cụ thể về cách quan sát các
khâu trong kỹ thuật sản xuất nông nghiệp-trồng trọt.
I.4. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.
3

Mối liên hệ giữa lí thuyết và thực tiễn cần được chỉ ra một cách cụ thể, nhằm hướng
dẫn các em tiếp thu tốt nhất kiến thức bài học, vận dụng được kiến thức bài học vào thực
tế sản xuất nông nghiệp một cách linh hoạt và thành thạo.
I.5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài.
Trên đối tượng là học sinh trung học phổ thông, hướng dẫn cho các em những công
việc kỹ thuật cụ thể, những kỹ năng quan sát thực tiễn sản xuất trồng trọt, nhằm giúp các

Các em cần phải có suy nghĩ và hành động tập trung, dứt khoát, đồng thời với tính cần
cù, kiên nhẫn, ham học hỏi. Chỉ có tin tưởng mãnh liệt vào mục tiêu lâu dài và cố gắng
trường kì một cách kiên nhẫn trong quá trình quan sát mới có thể thực hiện được mục
tiêu quan sát đã đặt ra.
II.2.4. Kỹ năng quan sát có tính sáng tạo và khả năng nhạy cảm:
Đây là hai kỹ năng tạo cơ sở vững chắc cho công việc quan sát thực tế. Kỹ năng quan
sát là kỹ năng nắm bắt trọng tâm từ quan sát sự việc trên nhiều phương tiện và nhiều vấn
đề, nó thúc đẩy các em nắm bắt thực chất vấn đề chứ không phải chỉ là hiện tượng bên
ngoài. Kỹ năng quan sát có lợi cho việc nhận thức lí tính các kiến thức của nhân loại.
Những người có kỹ năng quan sát sáng tạo thường thành công trên mọi lĩnh vực, nhất là
trong công tác học tập và nghiên cứu.
II.2.5. Kỹ năng xây dựng tương lai quan sát:
Các em có khả năng nhìn xa có thể suy đoán những điều chưa biết, vận dụng tổng hợp
các nhân tố thực, con số, cơ hội, thậm chí cả rủi ro để xây dựng kế hoạch cụ thể và dự
đoán các tình huống xẩy ra. Các em không bị bất ngờ bởi những tình huống nhỏ xẩy ra
khi quan sát, không sợ hãi với những khó khăn tạm thời mà trong lòng luôn duy trì một
mục tiêu dài hạn khi quan sát.
II.2.6. Kỹ năng ứng biến trong quá trình quan sát:
5

Kỹ năng ứng biến là biết ứng phó với những thay đổi. Đây là một kỹ năng rất khó, nó
giúp các em dự đoán mục tiêu cần chú ý chứ không phải các vấn đề, các hiện tượng xẩy
ra trước mắt. Chính nó sẽ giúp các em bình tĩnh đối mặt với các tình huống chưa hề dự
liệu hay chưa được nghĩ tới có thể nảy sinh trong quá trình quan sát, thích ứng ngay
được với các thay đổi.
II.2.7. Kỹ năng tập trung khi quan sát:
Kỹ năng này sẽ giúp các em thực hiện các kế hoạch quan sát đặt ra có hiệu quả. Mọi
sự việc hay tình huống phát sinh đều hỗ trợ hoặc ảnh hưởng đến công việc quan sát của
các em. Chính vì vậy kỹ năng này sẽ giúp các em tập trung vào phần trọng tâm có hiệu
quả nhất, tránh việc đánh đồng mù quáng.

- Sử dụng kiến thức sách giáo khoa “như là mệnh lệnh”.
- Đối chiếu, so sánh kiến thức lý thuyết của sách giáo khoa với kết luận thu được
trong quá trình quan sát, để rút ra sự giống nhau, khác nhau giữa lý thuyết và thực
tiễn nhằn đưa ra kết luận cuối cùng rồi ghi nhớ nội dung kiến thức.
*Ví dụ: Quan sát kỹ thuật chăm sóc cây điều ở giai đoạn trước ra hoa đến thu hoạch.
Các bước tiến hành quan sát:
Bước 1: Chuẩn bị quan sát.
- Xác định mục đích quan sát: Quan sát các bước trong kỹ thuật chăm sóc cây điều
ở giai đoạn trước ra hoa đến khi thu hoạch quả, nhằm đưa ra kết luận về kỹ thuật
tưới cho cây điều ở giai đoạn trước ra hoa dến khi thu hoạch quả.
- Chuẩn bị sổ ghi chép cá nhân, bút ghi, sổ nhật kí quan sát.
- Chuẩn bị vị trí quan sát: Quan sát gần, với hướng quan sát là xung quanh.
- Chuẩn bị đối tượng quan sát là các kỹ thuật tưới nước mà bà con nông dân thường
làm.
- Chuẩn bị phương pháp quan sát: Quan sát kỉ lượng nước tưới trong mỗi lần tưới,
số lần tưới trong ngày, trong tháng, trong mùa.
- Dự trù các tình huống có thể xãy ra và phương pháp quan sát thích hợp: Có thể
cây thiếu nước hoặc thừa nước, cần theo dõi sự điều chỉnh lịch tưới nước của
người trồng.
Bước 2: Tiến hành quan sát.
- Phải ghi đầy đủ thông tin về giờ ngày tháng cụ thể, vị trí diễn ra, người tiến hành
làm trực tiếp: Chia từng tuần, tháng theo dõi. Sau mỗi tuần, mỗi tháng phải có
tổng kết, kết luận riêng.
- Nội dung quan sát cần phải ghi bao gồm: Quan sát kỹ thuật tưới nước cho cây
điều trong vườn của Ông Nguyễn Trọng Trí – Xã Tân Hưng – Huyện Bình Long –
Tỉnh Bình Phước từ lúc mới trồng.
Thời gian Địa điểm Nội dung kỹ thuật Người làm Ghi chú
15/11/2008 Vườn điều Tưới nước 50-70 lít/cây
Tưới dưới gốc và trên lá
Ông Trí Buổi sáng

- Chuẩn bị sổ ghi chép cá nhân, bút ghi, thước kẽ, thước đo độ dài, giấy pH, máy đo
pH cầm tay.
- Chuẩn bị vị trí quan sát, hướng quan sát.
- Chuẩn bị đối tượng quan sát là các kỹ thuật làm đất mà bà con nông dân thường
làm, chọn những thửa ruộng có kỹ thuật làm đất điển hình nhất, đẹp nhất.
- Chuẩn bị phương pháp quan sát bao gồm những câu hỏi cần thiết liên quan để hỏi
trực tiếp người làm, tư duy quan sát, phân tích và rút ra kết luận.
- Dự trù các tình huống có thể xãy ra và phương pháp quan sát thích hợp cho từng
biện pháp kỹ thuật.
Bước 2: Tiến hành quan sát.
- Phải ghi đầy đủ thông tin về giờ ngày tháng cụ thể, vị trí diễn ra, người tiến hành
làm trực tiếp.
- Xác định và ghi cụ thể loại đất, tính chất của đất theo nhận định ban đầu của học
sinh qua hỏi thăm, quan sát bắng mắt thường về đất, về những thực vật mọc trong
vùng đất đó. Ví dụ: Đất chua thường có nhiều cây sim, mua mọc. Đất bạc màu
thường khô hạn và không tơi xốp.
- Nội dung quan sát kỹ thuật làm đất, cải tạo đất trồng cần phải ghi bao gồm:
8

Thời
gian
Địa điểm Nội dung kỹ thuật Biện pháp kỹ thuật Kết luận Ghi chú
- Rút ra kết luận chung cho từng biện pháp, kỹ thuật làm đất cụ thể và những ghi
chú kèm theo.
Bước 3: Liên hệ với kiến thức bài học.
- Sử dụng sách giáo khoa như một tài liệu tham khảo, cần đọc kỉ trước khi tiến hành
quan sát những nội dung kiến thức có liên quan. Cụ thể ở các bài: Bài 7. Một số
tính chất của đất trồng, Bài 8. Thực hành: Xác định độ chua của đất, Bài 9 và
Bài 10. Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi
đá, đất mặn, đất phèn và Bài 11. Thực hành: Quan sát phẩu diện đất.

- Nội dung quan sát biện pháp, kỹ thuật sử dụng phân bón cần phải ghi bao gồm:
Thời gian Địa điểm Tên phân bón Nội dung kỹ thuật Cách làm Ghi chú
- Rút ra kết luận chung cho từng biện pháp, kỹ thuật cụ thể cho từng loại phân bón,
cho từng đối tượng cây trồng, cho từng giai đoạn, thời kỳ sinh trưởng khác nhau
của cây trồng và những ghi chú kèm theo.
Bước 3: Liên hệ với kiến thức bài học.
- Sử dụng sách giáo khoa như một tài liệu tham khảo, cần đọc kỉ trước khi tiến hành
quan sát những nội dung kiến thức có liên quan. Cụ thể ở các bài: Bài 12. Đặc
điểm, tính chất, kỹ thuật sử dụng một số loại phân bón thông thường, Bài 3. Ứng
dụng công nghệ vi sinh trong sản xuất phân bón, Bài 14. Thực hành: Trồng cây
trong dung dịch.
- Ghi nhớ và khắc sâu nội dung kết luận thu được.
Bước 4: Kiểm tra lại những kết luận thực tế thu được bằng kiến thức lí thuyết.
- Đối chiếu, so sánh kiến thức lý thuyết của sách giáo khoa với kết luận thu được
trong quá trình quan sát, để rút ra sự giống nhau, khác nhau giữa lý thuyết và thực
tiễn sản xuất và sử dụng phân bón nhằn đưa ra kết luận cuối cùng rồi ghi nhớ nội
dung kiến thức.
II.3.4. Quan sát kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh hại và bảo vệ cây trồng.
*Các bước tiến hành quan sát:
Bước 1: Chuẩn bị quan sát.
- Xác định mục đích quan sát.
- Chuẩn bị sổ ghi chép cá nhân, bút ghi, thước kẽ, thước đo độ dài.
- Chuẩn bị vị trí quan sát, hướng quan sát.
- Chuẩn bị đối tượng quan sát: Hệ thống IPM ( Integrated, Pest, Management )
được sử dụng như thế nào, biện pháp nào là được ưu tiên sử dụng, biện pháp nào
là không được ưu tiên sử dụng. Đối tượng sâu bệnh hại nào là được quan tâm
nhất, nguy hại nhất.
- Chuẩn bị phương pháp quan sát bao gồm: Khả năng nhận biết và phân loại các
loại sâu, bệnh hại, tư duy quan sát tổng hợp, phân tích và rút ra kết luận.
10

*Các bước tiến hành quan sát:
Bước 1: Chuẩn bị quan sát.
- Xác định mục đích quan sát( Quan sát để làm gì? ).
- Chuẩn bị sổ ghi chép cá nhân, bút ghi, máy chụp ảnh, máy quay camera (nếu có).
- Chuẩn bị vị trí quan sát, hướng quan sát thích hợp.
- Chuẩn bị đối tượng quan sát là một quy trình công nghệ cụ thể.
11

- Chuẩn bị phương pháp quan sát bao gồm: Tư duy quan sát, khả năng quan sát kỉ
từng công đoạn của quy trình công nghệ, phân tích và rút ra kết luận.
- Dự trù các tình huống có thể xãy ra và phương pháp quan sát thích hợp.
Bước 2: Tiến hành quan sát.
- Phải ghi đầy đủ thông tin về giờ ngày tháng cụ thể, vị trí diễn ra, người tiến hành
trực tiếp thực hiện làm các quy trình công nghệ bảo quản chế biến các sản phẩm
từ cây trồng.
- Nội dung quan sát các quy trình công nghệ cần phải ghi bao gồm:
Thời gian
Địa điểm
Tên quy trình
công nghệ
Nội dung kỹ thuật cơ
bản của quy trình
Người làm
quy trình
Ghi chú
- Rút ra kết luận chung cho từng quy trình công nghệ, từng khâu cụ thể của quy
trình và những ghi chú kèm theo.
Bước 3: Liên hệ với kiến thức bài học.
- Sử dụng sách giáo khoa như một tài liệu tham khảo, cần đọc kỉ trước khi tiến hành
quan sát những nội dung kiến thức có liên quan, có thể tìm hiểu thêm tài liệu có

mà các em được phát triển đồng đều giữa thể lực và trí tuệ.
- Những hiểu biết này sẽ làm cơ sở để các em học các ngành, nghề sau này cũng như
áp dụng vào thực tiễn cuộc sống của bản thân các em và cộng đồng.
III.2. Kiến nghị.
Trong quá trình triển khai thực hiện đề tài này tôi còn gặp một số hạn chế và khó
khăn nhất định:
- Hiệu quả của phương pháp hướng dẫn kỹ năng cơ bản quan sát thực tiễn sản xuất
nông nghiệp cho các em học sinh là rỏ rệt, tuy nhiên những kỹ năng này không có
tính cố định mà mang tính linh hoạt. Hơn nữa mỗi vùng sản xuất nông nghiệp lại
có đặc thù riêng, đặc trưng riêng. Vì vậy, cần dựa vào đặc trưng của từng địa
phương mà có những thay đổi, hướng dẫn cụ thể, sát với thực tế sản xuất nông
nghiệp hơn.
13

- Đây chỉ là một số kỹ năng được trình bày trong nhiều kỹ năng khác, vì vậy tôi
mong muốn được sự quan tâm, khuyến khích của các cấp quản lý nhằm giúp tôi
có điều kiện tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn, đầy đủ hơn nội dung đề tài này.
- Nội dung sáng kiến kinh nghiệm không thể tránh được những hạn chế và tồn tại,
rất mong sự quan tâm của đồng nghiệp và các cấp quản lý cho ý kiến góp ý và
nhận xét, để tôi hoàn thiện và nghiên cứu sâu hơn đề tài này trong thời gian tới.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
*
14

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. TS.Nguyễn Đức Thành, Phương pháp dạy học kỹ thuật nông nghiệp, NXB Giáo
Dục, 2001.
2. Nguyễn Văn Khôi, Công nghệ 10, NXB Giáo Dục, 2006.
3. Sở khoa học công nghệ Tỉnh Bình Phước, Tài liệu tập huấn, Quy trình kỹ thuật
trồng điều và ứng dụng giberelin tăng đậu quả, 2008.