DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
Stt
Ký hiệu viết tắt
Các từ (cụm từ) đầy đủ
1.
ADF Xơ không tan trong dung dịch axit
2.
AXBBH Axit béo bay hơi
3.
ATP Adenozintriphosphat
4.
ctv Cộng tác viên
5.
CHO Carbohydrate
6.
CK Chất khô
7.
CP Protein thô
8.
DIP Protein ăn vào được tiêu hóa
9.
ĐVT Đơn vị tính
10.
ME Năng lượng trao đổi
11.
NDF Xơ không tan trong dung dịch trung tính
12.
NE Năng lượng thuần
13.
NFC Carbohydrate không xơ
14.

Bảng 3.3. Tỷ lệ tiêu hóa protein trong thức ăn của bò . Error: Reference source
not found
Bảng 3.4. Tỷ lệ tiêu hóa xơ của bò ăn khẩu phần thí nghiệm . Error: Reference
source not found
Bảng 3.5. Sinh trưởng tích lũy của bò theo thời gian thí nghiệm Error:
Reference source not found
Bảng 3.6. Sinh trưởng tuyệt đối của bò theo thời gian thí nghiệm Error:
Reference source not found
Bảng 3.7. Sinh trưởng tương đối của bò theo thời gian thí nghiệm Error:
Reference source not found
Bảng 3.8. Tiêu tốn thức ăn cho 1kg tăng khối lượng Error: Reference source
not found
Bảng 3.9. Chi phí thức ăn trong vỗ béo bò thịt Error: Reference source not
found
iii
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1: Sơ đồ qui trình vỗ béo bò Error: Reference source not found
Hình 1.2: Sơ đồ con đường tiêu hóa Protein và carbohydrate trong dạ cỏ Error:
Reference source not found
Hình 1.3: Sơ đồ động thái lên men của dạ cỏ Error: Reference source not
found
Hình 1.4: Sơ đồ sự chuyển hoá các chất chứa nitơ trong dạ cỏ Error: Reference
source not found
Hình 3.1. Biểu đồ tỷ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng ở bò Error: Reference
source not found
Hình 3.2. Đồ thị sinh trưởng tích lũy của bò thí nghiệm Error: Reference
source not found
Hình 3.3. Biểu đồ sinh trưởng tuyệt đối của bò theo thời gian Error: Reference
source not found
Hình 3.4. Đồ thị sinh trưởng tương đối của bò theo thời gian Error: Reference

bằng phương pháp phơi khô gặp nhiều khó khăn. Thêm vào đó người dân còn
chưa được biết nhiều về việc chế biến thân lá ngô làm thức ăn cho gia súc, vì
vậy thân lá ngô thường được bỏ tại ruộng hoặc đốt làm phân bón.
Nghiên cứu xử lý, chế biến thức ăn thô để chăn nuôi trâu bò không chỉ
có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn rất lớn, trong điều kiện Việt
Nam các nghiên cứu này có tầm ứng dụng rộng rãi vì nó thiết thực, thúc đẩy
chăn nuôi trâu bò phát triển, giải quyết được các khó khăn do không thể phát
triển đồng cỏ trên cơ sở tận thu nguồn phế liệu nông nghiệp, giải quyết được
cả vấn đề môi trường do khói bụi của việc đốt các phế liệu này gây ra đang là
vấn đề tồn tại ở nhiều địa phương, đồng thời góp phần làm tăng hiệu quả chăn
nuôi trong đó có chăn nuôi bò thịt.
Nguồn thân lá cây ngô tươi sau thu hoạch bắp hằng năm ở nước ta lên
tới hàng chục triệu tấn. Việc nghiên cứu dùng chúng làm thức ăn nuôi bò nói
riêng cũng như nguồn phế phụ phẩm trồng trọt nói chung là vấn đề thực tiễn
to lớn trong chăn nuôi ở nước ta. Từ những lý do trên chúng tôi tiến hành đề
tài: “Nghiên cứu sử dụng thân lá ngô ủ chua nuôi bò thịt trong giai đoạn
vỗ béo”.
2. Mục tiêu của đề tài
- Xác định được thành phần hoá học và giá trị dinh dưỡng của thân lá
ngô trước và sau khi ủ chua (thân lá cây ngô sau thu hoạch bắp ở thời điểm
110 ngày tuổi).
- Đánh giá khả năng tiêu hoá các chất dinh dưỡng của thức ăn có sử
dụng thân lá ngô tươi và ủ chua ở bò thịt.
- Đánh giá hiệu quả sử dụng thân lá ngô sau chế biến bằng phương
pháp ủ chua cho bò thịt giai đoạn vỗ béo.
2
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
Góp phần cung cấp thêm nguồn thông tin khoa học cần thiết cho việc
nghiên cứu về chế biến phế phụ phẩm sau thu hoạch của ngành nông nghiệp

thêm cỏ khô, thức ăn tinh và củ quả.
Hiện nay ở nước ta “bò thui” rất được ưa chuộng, nhưng bò thường
được giết thịt sớm mà không qua vỗ béo nên không khai thác được hết tiềm
năng cho thịt của bò. Hơn nữa, trong chăn nuôi bò hiện nay bò đực thường
được các hộ gia đình nuôi tuyển chọn để làm giống nên việc vỗ béo bò đực
trong giai đoạn bú sữa còn rất hạn chế. Để đáp ứng nhu cầu và giá trị thịt bò
thì đây là một hướng phát triển quan trọng trong chăn nuôi bò lai hướng thịt.
4
b. Vỗ béo bò sớm sau cai sữa
Bò được đưa vào vỗ béo ngay sau khi cai sữa hay sau một thời gian
huấn luyện 30-45 ngày. Hình thức này phù hợp cho những trang trại nuôi vỗ
béo thương phẩm. Bò thuộc giống bò thịt có tầm vóc lớn (bò lai) thích hợp
với kiểu vỗ béo này.
c. Vỗ béo bò non
Đối với vỗ béo phổ biển nhất hiện nay ở nước ta là bò tơ (cả đực và cái)
ở độ tuổi từ 12-18 tháng tuổi. Thức ăn tinh trong khẩu phần không dưới 30%
giá trị năng lượng và có thể tăng lên ở giai đoạn cuối của kỳ vỗ béo. Trước khi
đưa vào vỗ béo đàn bò đã trải qua một thời kỳ nuôi sinh trưởng khi đạt được
thể vóc và khối lượng nhất định bò sẽ được chuyển vào thời gian vỗ béo.
d. Vỗ béo bò trưởng thành
Bò sinh sản và các loại bò khác trước khi đào thải được qua một giai
đoạn vỗ béo để tận thu lấy thịt. Đặc biệt trong chăn nuôi bò thịt việc sinh sản
thường được điều khiển theo mùa vụ. Sau một vụ phối giống những bò cái
không có khả năng sinh sản sẽ được loại thải để vỗ béo khai thác thịt. Thời gian
vỗ béo thông thường là 2-3 tháng phụ thuộc vào độ béo ban đầu và nguồn thức
ăn. Không nên kéo dài thời gian vỗ béo quá 3 tháng vì lúc này bò sẽ có tăng
khối lượng thấp, hiệu quả chuyển hoá thức ăn thấp và do đó mà hiệu quả kinh
tế sẽ bị hạn chế.
1.1.1.2. Quản lý bò vỗ béo
a. Quản lý bò mới đưa vào vỗ béo

nhằm bảo vệ và can thiệp đối với những con có biểu hiện không bình thường
càng sớm càng tốt. Một số điểm then chốt trong việc quan sát là lượng thức
ăn ăn vào, hô hấp, dáng đi, vùng bụng, tình trạng phân và nước tiểu. Máng
nước phải thường xuyên sạch và dọn dẹp chuồng trại hàng ngày.
6
- Quản lý hoạt động sinh dục của bò: Nếu đàn bò vỗ béo là bò đực non thì
hiện tượng chúng nhảy nhau thường khá phổ biến và gây thiệt hại đáng kể về
mặt kinh tế. Tổn thất gây ra chủ yếu là do gây chấn thương và stress cho cả con
nhảy và con bị nhảy. Thiến bò sẽ giảm được hiện tượng này nhưng không loại
trừ được hoàn toàn. Do đó, cần sớm phát hiện và tách riêng những con đó ra.
Nếu đàn bò vỗ béo là bò cái thì bình thường chúng có biểu hiện động dục đều
đặn theo chu kỳ tính. Điều này gây ra nhiều phiền phức cho quản lý và có lẽ đây
là nguyên nhân quan trọng lạm giảm tăng khối lượng so với bò đực. Bò cái tơ
thường động dục trong khoảng 20 giờ và trong thời gian đó nó có thể bị con
khác nhảy lên trên nhiều lần. Hơn nữa, trong thời gian này bò ăn kém. Gần đây
người ta sử dụng một số loại thuốc ức chế động dục cho bò cái nuôi vỗ béo.
c. Tóm tắt quá trình nuôi bò vỗ béo như sau:
Hình 1.1: Sơ đồ qui trình vỗ béo bò
1.1.2. Một số nét sơ lược về cây ngô
Ngô còn gọi là bắp, tên khoa học là Zea mays L

. Trong tiếng Anh
“maize” xuất phát từ tiếng Tây Ban Nha (maíz) là thuật ngữ trong tiếng
Taino

để chỉ loài cây này, là từ thông dụng Vương quốc Anh

để chỉ cây
ngô. Tại Hoa Kỳ


Có nhiều ý kiến khác nhau về thời gian sinh trưởng phát triể của cây
ngô, song có thể chia ra các thời kỳ sau: Thời kỳ nảy mầm, thời kỳ 3 - 6 lá,
thời kỳ 8 - 10 lá, thời kỳ xoáy nõn, thời kỳ nở hoa và thời kỳ chín.
Thân cây ngô sau thu hoạch có giá trị dinh dưỡng cao nhất trong tất cả
các loại phụ phế phẩm từ ngũ cốc, và vì thế nó có tiềm năng lớn trong việc
cải thiện dinh dưỡng cho gia súc. Theo kết quả nghiên cứu của Đinh Văn
Cải và ctv (1999) thì thân cây ngô sau thu hoạch có 25-26% chất khô; 32%
xơ thô; 68,7% NDF; Tỷ lệ tiêu hoá chất hữu cơ: 53,3% và năng lượng trao
đổi cho trâu bò: 7,46 MJ/kg chất khô. Cản trở lớn nhất đối với việc sử dụng
thân cây ngô sau thu hoạch là khô, cứng vì vậy cần thiết bị cán dập, chặt
ngắn, phơi khô trước khi cho ăn hoặc phơi khô dùng dần (Trích Vũ Chí
Cương, 2007) [3].
1.1.3. Đặc điểm về tiêu hoá ở gia súc nhai lại
Trong chăn nuôi gia súc nhai lại, sự lên men thức ăn ở dạ cỏ nhờ vào
hoạt động của hệ vi sinh vật dạ cỏ. Quá trình lên men thức ăn và sản phẩm
cuối cùng từ quá trình nên men là những yếu tố quan trọng trong việc cải
thiện dinh dưỡng cho bò. Sự cân bằng các sản phẩm cuối cùng của quá trình
lên men trong dạ cỏ phù hợp với sinh lý gia súc sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả
sử dụng thức ăn trong khẩu phần cũng như năng suất của vật nuôi.
Hệ vi sinh vật dạ cỏ đóng một vai trò quan trọng cho quá trình nên
men thức ăn trong dạ cỏ. Do đó những hiểu biết về hệ vi sinh vật dạ cỏ giúp
8
chúng ta phương pháp điều chỉnh khẩu phần ăn để sao cho sản phẩm cuối
cùng của quá trình nên men trong dạ cỏ đáp ứng được nhu cầu của gia súc.
1.1.3.1. Hệ vi sinh vật dạ cỏ
Hệ vi sinh vật dạ cỏ rất phức tạp và phụ thuộc nhiều vào khẩu phần
ăn. Tính từ năm 1941 những công trình nghiên cứu đầu tiên về sinh vật dạ
cỏ đến nay đã có tới hơn 200 loài vi sinh vật dạ cỏ được mô tả và ít nhất có
20 loài protozoa đã được xác định. Vi sinh vật dạ cỏ bao gồm: Vi khuẩn,
nấm, protozoa, mycoplasma, các loại vi rút và thể thực khuẩn. Mycoplasma,

thức ăn, cũng như sống trong các nếp gấp biểu mô và bám vào Protozoa.
Trong quá trình tiêu hoá, thức ăn liên tục dời khỏi dạ cỏ nên Bacteria bám
vào các mẩu thức ăn liên tục đi xuống dạ múi khế và bị tiêu hoá. Chúng trở
thành nguồn protein có giá trị sinh học cao cho gia súc nhai lại. Theo Cheng
và cộng sự (trich từ tài liệu của Preston và Leng, 1987) [49] thì vi khuẩn
Bacteria cần bám vào các mẩu thức ăn để tiêu hoá xơ nhưng cũng có một số
loại có khả năng tiết ra ngoài men tiêu hoá cellulose, các men đó có dạng
bọc, chúng phân huỷ cellulose; cellobiose gồm 2 phân tử glucose. Cellobiose
lại được tiếp tục lên men để tạo thành các axit béo bay hơi. Những loại
Bacteria quan trọng nhất tiêu hoá xơ là: Ruminococcus; Butyrivibrio;
Selenomonas; Bacteroides (Shirley - 1986 [56]; Butterworth, 1972 [31]).
Nấm yếm khí: Mới được tìm thấy trong những năm gần đây, nhưng
chúng cũng có một vai trò quan trọng. Chúng là sinh vật đầu tiên xâm nhập
và công phá cấu trúc các mô bào thực vật. Chúng làm giảm độ bền vững
thành tế bào thực vật nhờ các khuẩn nấm phát triển cắm sâu vào các mô bào
thực vật. Chính sự phá vỡ thành tế bào thực vật của nấm cho phép Bacteria
bám vào và tiếp tục tiêu hoá cellulose (Akin và cộng sự -1985) trích tài liệu
của Preston và Leng - 1987 [49]. Nấm chỉ phá vỡ phức chất Hemicellulose -
lignin chứ thực tế chúng không phân huỷ được lignin. Như vậy, xơ được bảo
vệ bởi lignin chỉ được lên men bởi Bacteria (Shirley, 1986 [56];
Butterworth, 1972 [31]; Preston và Leng, 1987 [49]). Rõ ràng có một mối
quan hệ chặt chẽ giữa nấm và các loài vi sinh vật khác trong dạ cỏ. Sự hoạt
10
động của các loại Bacteria trong dạ cỏ cũng có sự phối hợp lẫn nhau. Loại
Bacteria này sử dụng sản phẩm nên men của các loài khác và sản phẩm cuối
cùng là các axit béo bay hơi, CH
4
, CO
2
và nước.

Vi sinh vật
AXBBH + CO
2
+ CH
4
+ NH3
Hình 1.2: Sơ đồ con đường tiêu hóa Protein và carbohydrate trong dạ cỏ
Thức ăn ăn vào dạ cỏ là nguồn cơ chất cho quá trình nên men bởi vi
sinh vật, phần không được lên men sẽ chuyển qua dạ tổ ong, múi khế, một
phần tiềm tàng cho quá trình lên men được thoát qua quá trình nên men dạ cỏ.
Lượng thức ăn thoát qua tuỳ thuộc vào mức độ nuôi dưỡng, chúng được tăng
lên khi lượng thức ăn ăn vào tăng và kích thước thức ăn nhỏ. Tốc độ chuyển
rời thức ăn trong dạ cỏ tăng lên ở thức ăn dạng lỏng hơn thức ăn dạng cứng.
Những thức ăn không bị lên men ở dạ cỏ được gọi là các chất dinh
dưỡng “thoát qua”. Thuật ngữ protein thoát qua (là chỉ những protein không
bị phân giải ở dạ cỏ mà được tiêu hóa ở dạ múi khế và ruột non). Ngoài
protein “thoát qua” còn có hydratcarbon “thoát qua”. Nguồn chất dinh dưỡng
này rất quan trọng đối với gia súc có năng suất cao.
Động thái sự lên men ở dạ cỏ được Preston và Leng, 1987 [49] tóm tắt
như sau:
Thức ăn
ADP
12
ATP
Dạ cỏ
YATP MATP
NH
3
Peptids ADP + nhiệt Nhiệt
Axit amin

2
O phi cấu trúc của vách tế bào thực vật (Van Soest, 1994) [60].
Loại CHO không có cấu trúc bao gồm: đường, tinh bột và pectins.
Các loại đường tự do hoặc là carbohydrates hoà tan là những đường
đơn hay đường đa chứa 2 - 6 phân tử glucoza. Pectin là phần liên kết
với vách tế bào thực vật nhưng không liên kết với phần đã lignin hoá
ở vách tế bào. Carbohydrates cấu trúc bao gồm: xenluloza,
hemixenluloza và phenolic lignin. Những thành phần này nằm ở vách
tế bào thực vật và không hoà tan trong dung dịch trung tính.
Carbohydrates cấu trúc bao gồm phần không hoà tan có thể tiêu hoá
và phần không thể tiêu hoá được.
Quá trình lên men carbohydrates cấu trúc bắt đầu sau pha chậm.
Trong pha chậm này vi khuẩn bám chặt vào các thành phần không hoà
tan của thức ăn và các men được tổng hợp. Một lượng nhỏ
carbohydrates hoà tan trong khẩu phần có vai trò thúc đẩy quá trình
phân giải carbohydrates không hoà tan bằng cách thúc đẩy sự tăng
sinh khối vi khuẩn.
Carbohydrates phi cấu trúc không đòi hỏi pha chậm và quá trình
lên men với tốc độ nhanh, diễn ra ngay sau khi ăn vào. Đường tự do
được xem như lên men ngay lập tức. Mặc dù tỷ lệ phân giải tiềm tàng
cao, nhưng một số carbohydrates như là tinh bột, fructoans được
thoát qua dạ cỏ. Nhìn chung xenluloza, hemixenluloza, pectic và
đường tự do tiêu hoá được phân giải ở dạ cỏ, phần còn lại được tiêu
14
hoá ở túi mù.
AXBBH là sản phẩm chính của quá trình nên men ở động vật
nhai lại. Theo Proston và Leng, 1987 [49] thì có tới 60% năng lượng
tiêu hoá của thức ăn ở dạng AXBBH và khoảng 30% từ các chất dinh
dưỡng chứa trong tế bào vi sinh vật. Nếu ta thừa nhận vi sinh vật được
tiêu hoá với tỷ lệ 80% và tế bào vi sinh vật có thành phần như sau:

một nhóm là protein phân giải dạ cỏ (RDP). Như vậy sẽ có loại phân giải
nhanh, trung bình và chậm. Tốc độ phân giải tuỳ thuộc vào đặc điểm của thức
ăn, hoạt động phân giải của VSV và môi trường dạ cỏ.
Cả vi khuẩn, protozoa, nấm dạ cỏ đều tham gia vào quá trình phân giải
các chất chứa nitơ. Tuy vậy, vi khuẩn dạ cỏ là thành phần quan trọng nhất
trong quá trình tiêu hoá. Khoảng 30-50% loài vi khuẩn được phân lập từ dạ cỏ
là có khả năng phân giải protein và đóng góp hơn 50% hoạt động phân giải
protein trong dạ cỏ. Khả năng phân giải protein của protozoa cao hơn vi
khuẩn, song chỉ có khoảng 10-20% protozoa hoạt động phân giải protein
(Nugent và Mangan - 1981) [47].
Quá trình chuyển hoá các chất chứa nitơ trong dạ cỏ của gia súc nhai lại
được tóm tắt qua sơ đồ sau 1.4
Thức ăn
16
Protein NPN
Protein không Protein bị NPN Urê
bị phân giải phân giải Nước bọt
Peptit
Dạ
cỏ A.amin Amoniac Urê
Gan
Protein
Vi sinh vật
Urê
Tiêu hoá trong Thận
ruột non Nước tiêu
Hình 1.4: Sơ đồ sự chuyển hoá các chất chứa nitơ trong dạ cỏ
Một số loại protein có nguồn gốc từ thức ăn không bị phân giải bởi
VSV dạ cỏ và được tiêu hoá ở ruột. Trong loại này có thành phần dễ bị
17

Sản phẩm Khung carbon Các chất khoáng
nên men ATP P, S, Mg
Vi sinh vật
Protein VSV
Sơ đồ 1.5: Các chất dinh dưỡng cần thiết cho việc tổng hợp VSV dạ cỏ
Như vậy, protein VSV cung cấp cho vật chủ chịu ảnh hưởng của nhiều
yếu tố như: hiệu quả tổng hợp tế bào VSV, lượng chất hữu cơ bị phân giải ở
dạ cỏ, lượng VSV trôi xuống phần sau của ống tiêu hoá. Hiệu xuất sinh tổng
hợp cũng chịu ảnh hưởng bởi môi trường lý, hoá dạ cỏ như tốc độ pha loãng,
áp xuất thẩm thấu, pH, khả năng đệm ( Satter - 1986) [54].
Quá trình tổng hợp protein của VSV dạ cỏ chịu ảnh hưởng của nhiều
yếu tố như:
a. Ảnh hưởng của hợp chất chứa nitơ đến sinh tổng hợp protein của VSV
Nguồn nitơ chính trong quá trình sinh tổng hợp protein VSV có trong
dạ cỏ là ammonia, để đảm bảo nồng độ ammonia thích hợp trong dạ cỏ, cung
cấp nguồn nitơ cho sinh trưởng của VSV được xem là ưu tiên số một nhằm tối
ưu hoá quá trình nên men thức ăn. Ammonia có thể là nguồn nitơ duy nhất
cho sinh tổng hợp protein và các hợp chất chứa nitơ khác ở vi khuẩn dạ cỏ
(Nolan và Leng, 1972) [45]. Vi khuẩn có khả năng tổng hợp tất cả các axit
amin từ sản phẩm cuối cùng và sản phẩm trao đổi trung gian của quá trình
phân giải carbohydrates, protein hoặc NPN. Nhiều tài liệu cho rằng 80 - 82%
19
các loại vi khuẩn dạ cỏ có khả năng tổng hợp protein từ amoniac (Maeng và
cộng sự, 1976) [39]. Nồng độ NH
3
trong dạ cỏ ảnh hưởng sâu sắc đến quá
trình phân giải và tổng hợp sinh khối VSV. Các loài phân giải xenluloza có
thể sử dụng ammoniac cho quá trình tổng hợp amino axit, tuy nhiên đòi hỏi
một số axit mạch nhánh
b. Ảnh hưởng của năng lượng đến sinh tổng hợp protein VSV

Thức ăn chứa nhiều bụi làm gia súc chảy nước mắt, nước mũi và cũng
làm giảm lượng ăn vào. Nếu làm ẩm thức ăn loại này, lượng ăn vào sẽ tăng,
ứng dụng này rất có ý nghĩa ở các nước đang phát triển.
Cắt thái thức ăn ngắn cũng làm tăng lượng ăn vào. Nghiền và làm thành
viên rơm rạ cũng làm tăng lượng ăn vào, song ít được ứng dụng ở các nước
đang phát triển, vì cần nhiều năng lượng và tốn kém.
+ Các yếu tố chủ yếu làm giảm lượng ăn vào.
Preston và Leng, 1991 [48] có 3 yếu tố kích thích cơ bản liên quan
đến tiêu hoá và trao đổi chất; các yếu đó hoặc kết hợp hoặc đơn độc ức
chế trung tâm ăn vào của Hypothalamus và do đó ức chế lượng ăn vào,
các yếu tố đó là:
- Hấp thu và trao đổi các chất dinh dưỡng: Khi sản phẩm cuối cùng của
sự tiêu hoá không cân đối, nên không đáp ứng được nhu cầu của một chức
năng sản xuất cụ thể, gia súc sẽ thường giảm lượng ăn vào, nhất là ở những
nơi nóng nực.
- Sự mệt mỏi: Gia súc nhai lại bị mệt mỏi trong tìm kiếm, thức ăn trong
quá trình nhai lại và nhào trộn thức ăn trong dạ cỏ, khi thức ăn quá nhiều xơ,
số lần nhào trộn thức ăn dạ cỏ tăng gấp đôi, làm cho dạ cỏ mỏi mệt. Lượng ăn
vào phụ thuộc cả vào thời gian lưu lại và tiêu hoá thức ăn ở dạ cỏ.
21