Đề án môn học
Lời mở đầu
* * *
Hàng tồn kho là một bộ phận tài sản lu động chiếm một giá trị lớn và có
vị trí quan trọng trong toàn bộ quá trình sản xuất, kinh doanh . Thông tin
chính xác, kịp thời về hàng tồn kho không những giúp cho doanh nghiệp
trong thực hiện và quản lý các nghiệp vụ kinh tế diễn ra hàng ngày, mà còn
giúp cho doanh nghiệp có một lợng vật t, hàng hóa đảm bảo cho hoạt động
kinh doanh diễn ra bình thờng, không gây ứ đọng vốn và cũng không làm cho
quá trình kinh doanh của doanh nghiệp không bị gián đoạn.Từ đó, có kế
hoạch về tài chính cho việc mua sắm cung cấp hàng tồn kho cũng nh điều
chỉnh kế hoạch tiêu thụ hợp lý. Việc tính đúng giá hàng tồn kho còn có ý
nghĩa vô cùng quan trọng khi lập báo cáo tài chính. Vì nếu tính sai lệch giá
trị hàng tồn kho sẽ làm sai lệch các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính.
Trớc yêu cầu phát triển kinh tế và xu thế hội nhập quốc tế, vấn đề đổi
mới, nâng cao hiệu quả công tác quản lý và hạch toán kế toán càng trở lên
cần thiết. Với mục tiêu đó chúng ta đã và đang nghiên cứu dần từng bớc hoàn
thiện hệ thống hạch toán kế toán. Đã có rất nhiều chuẩn mực kế toán và
nhiều văn bản ban hành và quy định hớng dẫn thực hiện việc hạch toán kế
toán dựa theo chuẩn mực kế toán quốc tế, phù hợp với đặc điểm và thực trạng
kinh tế Việt Nam. Trong đó có chuẩn mực kế toán số 02 (VAS 02) ra đời đã
đa ra các qui định và hớng dẫn các nguyên tắc và phơng pháp kế toán hàng
tồn kho cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam.
Vì những lý do trên mà em quyết định chọn đề tài Kế toán hàng tồn
kho trong doanh nghiệp thơng mại với mong muốn góp thêm ý kiến nhằm
nâng cao công tác kế toán hàng tồn kho và hạch toán kế toán nói chung.
Nội dung đề án gồm ba phần chính:
Phần một : những vấn đề lý luận chung về kế toán
hàng tồn kho.
Phần hai : Thực trạng kế toán hàng tồn kho tại vn

1.3.1 Tài khoản(TK) sử dụng trong Kế toán theo phơng pháp kiểm kê
định kì
a)Tài khoản 156 : Hàng hóa
- TK này dùng để phản ánh trị giá hiện có và tình hình biến động của
các loại hàng hoá của doanh nghiệp.
- TK 156 đợc chi tiết thành ba tiểu khoản
+ TK 1561: Giá mua hàng hoá
+ TK 1562: Chi phí thu mua hàng hoá
+ TK 1567: Hàng Hoá Bất Động Sản

2

Đề án môn học
- Kết cấu của TK 156
Bên Nợ: Phản ánh trị giá hàng hóa nhập kho và chi phí thu mua hàng
hoá phát sinh trong kỳ
Bên có : Phản ánh trị giá hàng hoá xuất kho và chi phí mua hàng phân
bổ cho hàng hoá bán ra trong kỳ
Số d Nợ: Phản ánh trị giá mua và chi phí mua hàng hóa còn tồn cuối kỳ
b) Tài khoản 151: Hàng mua đang đi trên đ ờng
- TK này dùng để phản ánh trị giá của các loại hàng hoá, vật t mua vào
đã xác định là hàng mua nhng cha về nhập kho hoặc đã về đến doanh nghiệp
nhng đang chờ kiểm nhận nhập kho.
- Kết cấu của TK 151
Bên Nợ: Phản ánh trị giá hàng hoá đang đi đờng
Bên Có: Phản ánh trị giá hàng hoá, vật t đang đi đờng đã về nhập kho
hoặc đã chuyển bán thẳng cho khách hàng
Số d Nợ: Phản ánh trị giá hàng hoá, vật t đã mua nhng còn đang đi
đờng.
c) Tài khoản 157 Hàng gửi bán

Nội dung ghi chép của các TK này nh sau:
Bên Nợ: Phản ánh trị giá thực tế hàng tồn kho cuối kỳ
Bên Có: Kết chuyển trị giá thực tế hàng tồn kho đầu kỳ.
1.4 Tổ chức sổ kế toán và ghi sổ kế toán
1.4.1 Hình thức Kế toán Nhật ký - Sổ cái
a) Điều kiện vận dụng
áp dụng với những doanh nghiệp có qui mô nhỏ, trình độ quản lý,
trình độ cán bộ nghiệp vụ không cao, số lợng công việc kế toán, tài khoản sử
dụng trong doanh nghiệp ít và thực hiện công tác kế toán bằng thủ công.
b) Qui trình ghi sổ
Sơ đồ số:1
Quy trình ghi sổ theo hình thức Kế toán Nhật ký Sổ cái

4
Chứng từ gốc về hàng hoá (
Phiếu nhập, phiếu xuất)
Nhật ký - Sổ cái
TK 156,157
Báo cáo kế toán
Thẻ(sổ kế toán) chi tiết tuỳ
theo phương pháp hạch
toán chi tiết mà doanh
nghiệp sử dụng
Sổ tổng hợp chi tiết

Đề án môn học
Ghi hàng ngày
Quan hệ đối chiếu
Ghi cuối kỳ
Hàng ngày căn cứ vào phiếu nhập kho, xuất kho hàng hoá kế toán ghi

Chứng từ gốc về hàng hoá
( Phiếu nhập, phiếu xuất)

Nhật ký chung
Sổ cái TK 156,157
Bảng cân đối số
phát sinh

Báo cáo kế toán
Nhật ký
đặc biệt

Đề án môn học
Hàng ngày căn cứ vào chứng từ gốc hàng hoá kế toán ghi vào Nhật ký
chung và sổ chi tiết hàng hoá. Trên cơ sở Nhật ký chung, kế toán ghi vào sổ
cái TK 156,157
Nếu doanh nghiệp sử dụng Nhật ký đặc biệt thì từ chứng từ gốc hàng
hoá, kế toán ghi vào sổ Nhật ký đặc biệt, cuối kỳ ghi vào sổ cái TK 156,157.
Cuối tháng từ sổ thẻ chi tiết hàng hoá kế toán vào sổ tổng hợp chi tiết.
Sổ này đối chiếu với sổ cái TK 156,157
Cuối tháng căn cứ vào sổ cái TK 156,157 kế toán ghi vào Bảng cân đối
số phát sinh
Cuối quý từ bảng cân đối số phát sinh, Bảng tổng hợp chi tiết kế toán
ghi vào hệ thống Báo cáo kế toán.
1.4.3. Hình thức Kế toán Chứng từ ghi sổ
a) Điều kiện áp dụng
Phù hợp với các doanh nghiệp có qui mô vừa và lớn với mọi trình độ
quản lý, trình độ kế toán và khá phù hợp với kế toán bằng máy vi tính

7

Từ Chứng từ ghi sổ, định kỳ hoặc cuối tháng kế toán ghi vào Sổ cái.
Từ Sổ cái ghi vào Bảng Cân đối số phát sinh bảng này đợc đối chiếu với sổ
Đăng ký chứng từ ghi sổ và là cơ sở ghi vào Báo cáo kế toán.
1.4.4. Hình thức Kế toán Nhật ký - Chứng từ
a) Điều kiện áp dụng
Hình thức này áp dụng phù hợp doanh nghiệp qui mô lớn, trình độ
quản lý, trình độ kế toán tơng đối cao và thực hiện công tác kế toán chủ yếu
bằng thủ công.
b) Qui trình ghi sổ
Sơ đồ số: 4
Quy trình ghi sổ theo hình thức kế toán Nhật ký Chứng từ

9
Chứng từ gốc của
hàng hóa (Phiếu
nhập, phiếu xuất)
Nhật ký chứng từ số
1,2,4,5,10
Nhật ký chứng từ
số 8
Sổ chi tiết TK 331
Nhật ký chứng từ
số 5
Bảng kê số 8,9,10
Sổ cái TK156,157
Báo cáo kế toán

Đề án môn học
Hàng ngày(hoặc) định kỳ căn cứ vào chứng từ gốc hoặc bảng phân bổ hàng
hoá, kế toán ghi vào bảng kê số 8,9,10 , Nhật ký- Chứng từ số 1, 2, 3, 4, 6, 10


Đề án môn học
Phần ii. thực trạnG kế toán hàng tồn kho ở việt
nam
Hàng tồn kho rất phong phú và đa dạng, tuỳ theo đặc điểm của mỗi loại mà
chúng ta có những phơng pháp hạch toán hàng tồn kho khác nhau. Có những
loại hàng tồn kho có giá trị lớn yêu cầu phải đợc theo dõi và kê khai mỗi lần
nhập xuất. Nhng cũng có những loại có giá trị nhỏ chỉ cần kiểm kê định kỳ là
đủ. Trên cơ sở quản lý hàng tồn kho nh trên mà đã hình thành nên hai phơng
pháp kế toán tổng hợp hàng tồn kho là phơng pháp kê khai thờng xuyên và
phơng pháp kiểm kê định kỳ. Việc hạch toán hàng tồn kho theo phơng pháp
nào tuỳ thuộc vào loại hình kinh doanh của doanh nghiệp, loại hàng mà
doanh nghiệp kinh doanh, yêu cầu của công tác quản lý và trình độ của kế
toán doanh nghiệp đó. Chế độ kế toán Việt Nam cũng qui định mỗi doanh
nghiệp chỉ đợc áp dụng một trong hai phơng pháp trên.
2.1 Chuẩn mực kế toán hàng tồn kho tại Việt Nam hiện nay
2.1.1 Những điểm giống nhau giữa IAS 02 và VAS 02
Chuẩn mực kế toán Việt Nam 02 hàng tồn kho đợc xây dựng trên
những cơ sở nghiên cứu vận dụng IAS 02 (sửa đổi năm 1993) và phù hợp với
điều kiện thực tiễn Việt Nam, đảm bảo đợc sự kết hợp hài hoà giữa các quyết
định thuộc hệ thống chuẩn mực kế toán với chính sách tài chính và Luật thuế
của Nhà nớc Việt Nam. Do vậy, về cơ bản, những nội dung cốt lõi và quan
trọng của IAS 02 đã đợc kế thừa trong VAS 02 , nội dung của VAS 02 gần
giống nh IAS 02.
2.1.2.Những điểm khác nhau giữa IAS 02 và VAS 02
Ngày 18/12/2003 IAS sửa đổi năm 2003 đã ra đời thay thế cho chuẩn
mực sửa đổi năm 1993 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2005 và đã có một số điểm
khác biệt so với chuẩn mực kế toán Việt Nam. Tập trung chủ yếu là qui định
lại phơng pháp tính giá và nguyên tắc nhất quán đối với phơng pháp tính giá.
a)Phơng pháp tính giá

không đúng thực tế về sự vận động của hàng tồn kho. Giờ đây, khi chuẩn
mực đã qui định hàng hoá xuất kho phải tính theo giá thực tế thì phơng pháp
này không còn cơ sở để tiếp tục vận dụng.
Thứ hai : việc sử dụng phơng pháp LIFO trong các Báo cáo tài chính
lại thờng chỉ vì mục tiêu thuế khóa( ảnh hởng đến chỉ tiêu giá vốn hàng bán
đợc tính toán bằng cách sử dụng giá bán gần đây nhất, sau đó lấy doanh thu
trừ đi để xác định lợi nhuận gộp. Mặt khác, sử dụng phơng pháp LIFO sẽ dẫn
đến kết quả là hàng tồn kho đợc nhận biết trên Bảng cân đối kế toán theo môt
giá trị ít có quan hệ với các mức chi phí gần đây về hàng tồn kho.
b) Nguyên tắc nhất quán trong phơng pháp tính giá
Một thay đổi chủ yếu khác của IAS 02 so với VAS 02 là nguyên tắc
nhất quán trong việc áp dụng các phơng pháp tính giá đã đợc qui định gộp
vào IAS 02 cho thấy tầm quan trọng của việc nhất quán áp dụng phơng pháp
tính giá hàng tồn kho. Trong nội dung về nguyên tắc nhất quán lại không đợc

12

Đề án môn học
qui định trong VAS 02 mà nó chỉ đợc đề cập một cách chung nhất về yêu cầu
của nguyên tắc nhất quán trong VAS 01 Chuẩn mực chung (giống nh IAS
01). Nh vậy, nguyên tắc nhất quán trong IAS 02 phải đợc hiểu rộng hơn, đó
là việc có thể áp dụng các phơng pháp nhóm khác nhau cho các nhóm hàng
tồn kho khác nhau nhng phải nhất quán trong niên độ kế toán. Chẳng hạn,
doanh nghiệp có thể sử dụng phơng pháp FIFO cho một số loại hàng tồn kho
giống nhau còn đối với những loại hàng tồn kho khác về đặc tính và mục
đích sử dụng có thể sử dụng phơng pháp bình quân gia quyền. Tuy nhiên, với
những nhóm hàng tồn kho khác nhau về vị trí địa lý( địa điểm lu trữ ) hoặc
những qui định về thuế liên quan thì vẫn áp dụng phơng pháp nhất quán.
2.2 Một số phơng pháp kế toán hàng tồn kho sử dụng ở việt nam
2.2.1 Nguyên tắc tính giá hàng tồn kho