Mục lục
Mở Đầu
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
Nội Dung
Chương I: Nét đẹp tranh dân gian Đông Hồ.
1.1 Khái quát về tranh dân gian Đông Hồ.
1.1.1 Tranh Đông Hồ
1.1.2 Tranh Hàng Trống
1.2 Đặc trưng nghệ thuật tranh dân gian
1.3 Tính giáo dục của tranh dân gian
Chương II: Vận dụng nét đẹp tranh dân gian Đông Hồ trong dạy học
mỹ thuật cho học sinh phổ thông.
2.1 Nội dung đề tài tranh dân gian Đông Hồ ảnh hưởng tới tình cảm, nhân
cách học sinh.
2.2 Nét tương đồng giữa đường nét trong tranh dân gian Đông Hồ với nét
vẽ của học sinh lứa tuổi thiếu niên nhi đồng.
2.3 Vai trò của người giáo viên trong dạy học mỹ thuật để phát huy sự sáng
tạo của học sinh.
Chương III. Kết luận kiếm nghị
3.1 Kết luận
3.2. Kiến nghị
Tài liệu tham khảo
1

2

góp một vài suy nghĩ từ nét đẹp tranh dân gian Đông Hồ đối với việc giáo dục thị
hiếu thẩm mĩ cho học sinh ở lứa tuổi thiếu niên nhi đồng.
2.Mục đích nghiên cứu:
- Tìm hiểu nét đẹp trong tranh dân gian Đông Hồ.
- Vận dụng nét đẹp tranh dân gian Đông Hồ vào dạy học mỹ thuật ở trường
phổ thông.
3. Đối tựơng và pham vi nghiên cứu:
* Đối tượng: Tìm hiểu nét đẹp của tranh dân gian Đông Hồ.
* Pham vi: Tìm hiểu nét đẹp của tranh dân gian Đông Hồ có sự so sánh đối
chiếu và liên hệ của một số tranh thiếu nhi.
4.Nhiêm vụ nghiên cứu:
- Tìm hiểu nét đẹp của tranh dân gian:
+ Nội dung.
+ Bố cục.
+ Hình mảng.
+ Màu sắc.
- Đưa ra cách khai thác nét đẹp tranh dân gian trong việc giáo dục thẩm mĩ
cho học sinh phổ thông.
5.Phương pháp nghiên cứu:
- Sưu tầm, nghiên cứu tài liệu.
- Quan sát, liên hệ thực tế.
- Tổng hợp phân tích, so sánh đối chiếu.
Nội Dung
Chương I: Nét đẹp tranh dân gian Đông Hồ.
1.1. Khái quát về tranh dân gian.
Tranh dân gian Việt Nam từ rất xa xưa đã tồn tại thực sự trong đời sống của
nhân dân. Trước cách mạng tháng tám năm 1945 việc chơi tranh trong ngày tết đã

4

nó một lớp điệp làm cho tờ giấy dày nuột, sáng trắng với những thớ sáng tối đan
xen song hành và lấp lánh ánh bạc, có khi con được lướt thêm nước hoa hoè vàng
chanh hay nước gỗ vàng đỏ cam, từ nền giấy đã toát ra vẻ vinh hiển. Trên nền giấy
ấy, nghệ nhân lần lượt in ván gỗ các mảng màu cạnh nhau và chồng nhau, sau cùng
in nét đen to mập, màu và nét phối hợp tạo ra những hình quen thuộc nhưng luôn
mới. Bảng màu ở đây cũng là nhưng màu trắng Điệp -Vàng Hoe - Đỏ Vang, lại
thêm màu Xanh Chàm-Sỏi Son- Than Lá Tre, toàn những thứ có sẵn trong thiên
nhiên, bền trước ánh sáng và thân thuộc với mọi người. Bảng màu ấy khá đơn giản
nhưng do kỹ thuật pha chế “trăm hay không bằng tay quen” và nghệ thuật phối
màu đã tạo ra những hoà sắc phong phú và hài hoà.
Tranh Đông Hồ phổ biến nhất, cũng đặc sắc nhất và mang đậm sắc dân
gian- dân tộc nhất, được nhân dân nhiều nước ưa thích và tuyển vào những bộ sưu
tập tranh quý của nhân loại.
1.1.2 Tranh Hàng Trống
Tranh Hàng Trống cũng có rất sớm, cho đến trước cách mạng tháng
tám năm 1945 đựơc bầy bán nhiều phố ở Hàng Trống và các phố lân cận như
Hàng Nón- Hàng Hòm- Hàng Quạt của Hà Nội. Tranh Hàng Trống cũng có
một số tranh tiêu biểu như tranh Đông Hồ, nhưng đi sâu vào những bộ tứ bình
về người đẹp (Tố Nữ) và cảnh đẹp (Tứ Quý), minh hoạ các tác phẩm văn học
lớn, nhưng đặc biệt đi sâu vào mảng tranh thờ ở các điện miếu, nhất là khai
thác các nhân vật trong đạo mẫu của bản địa( Tam Toà, Tứ Phủ, Ông Hoàng,
Bà Chúa, Cậu Cô). Tranh Hàng trống chủ yếu là tranh thờ, do đó được bày
bán quanh năm, tập trung vào một số dịp lễ tết.
Tranh Hàng Trống in trên giấy xuyến chỉ và sau này là giấy báo khổ
rộng, chỉ in nét cong tô màu bút lông, màu nhập ngoại là phẩm hoá học tươi.
Do kỹ thuật tô bằng tay mà tạo được sự đậm nhạt, vờn đẻ nổi khối nét thanh

gian cần cho sự việc xảy ra, điều này được thể hiên rõ nét hơn trong tranh liên
hoàn về Thạch Sanh.6

Với bố cục ấy, trừ tranh thờ thì các nhân vật thần, phật được vẽ to ở giữa,các
nhân vật phụ nhỏ hơn và ở hai bên, các người thường dân và sinh vật lại nhỏ nữa và ở
dưới. Tỷ lệ này phụ thuộc vào viễn cận xã hội, tuỳ theo địa vị của từng nhân vật để
phóng to hay thu nhỏ. Trái lại ở những tờ tranh tết thông thường,các nhân vật và cảnh
vật dù thực tế hết sức chênh lệch nhau, nhưng với quan điểm bình đẳng tất cả được
trình ra trên mặt tranh với một độ lớn tương đương nhau. Lỗi viễn cận phản ánh tư
tưởng bình quân của nông dân, tất cả đều được tôn trọng.
Về đường nét tranh dân gian dùng hình chủ yếu về đường nét được in, có
những bức in nét xong là hoàn thành,nhiều tranh sau khi in nét đen mới dựa vào đó
mà tô màu cho tươi và động. Cả những tranh được in màu kín thì nét đựơc in sau
nên rất rõ. Nét bao lấy các mảng màu khiến mảng nào cũng được tách bạch rõ
ràng, nét tuỳ từng dòng tranh mà có sự khác nhau. Nét ở tranh Đông Hồ đậm chắc,
ít chi tiết vụn, nét ở tranh Hàng Trống mảnh mai, có phần “tham lam” nên hơi rối.
Còn về bảng màu dù màu thuốc cái ở tranh điệp hay mùa hoá học chất ở
nhiều dòng tranh khác nhau, thì cũng đều đằm thắm, chỉ rất ít màu, thiên về sáng,
hầu như không cần đến màu ghi trung gian. Những màu ấy dù in hay vẽ cũng thật
khiêm tốn, chỉ vài màu nhưng do cách chế biến kỹ thuật in chồng, in lệch lại tạo
thêm màu mới.
Ngày nay tranh dân gian không chỉ có giá trị lịch sử, vẫn hàm chứa đầy
đủ giá trị của một loại hình nghệ thuật đích thức các hoạ sỹ khai thác tranh dân
gian ở các chất liệu và quan niệm thẩm mỹ, cho nó thăng hoa vào tác phẩm thì hồn
dân tộc và chất thời đại sẽ là lẽ sống trương tồn cùng thời gian.
1.3. Tính giáo dục của tranh Đông Hồ.
Tranh vẽ của trẻ em rất gần gũi với tranh dân gian, nói cách khác tranh

trẻ em vậy. Trong tranh dân gian, một bộ phận khá lớn đã đi vào đề tài lịch sử,
phản ánh những anh hùng cứu nước và giữ nước của dân tộc, những chiến công lẫy
lừng trong nhiều thời kỳ lịch sử được trẻ thơ ưa thích không chỉ về nội dung tích
truyện mà cả về nghệ thuật thể hiên giản dị, tự nhiên mang đầy sức biểu cảm. Bắt 8

gặp ở đây những Phù Đổng Thiên Vương đại phá giặc Ân, Trương Vương trừ giặc
Hán,Triệu Ẩn đánh Quân Ngô, Ngô Quyền đánh giặc Hán, Trần Hưng Đạo đánh
quân Nguyên, Lê Thái Tổ quét sạch quân Minh, Bắc Bình Vương đánh tan quân
Thanh Đinh Tiên Hoàng tập trận với trẻ Mục Đồng, trong tranh Phù Đổng Thiên
Vương đánh phá giặc Ân, Cậu bé làng gióng cưỡi trên con ngựa hồng đang băng
băng phi nước đại hay tay quay tít những cây tre ngà, tung hoành giữa đám giặc
Ân đang rối loạn vứt giáo mộc,đứa ngã lăn ra đất đứa co cẳng chạy thục
mang đằng sau Phù Đổng Thiên Vương biểu tượng tổ quốc là núi non trung điệp,
hùng vĩ, dưới ngọn cờ hồng,cả hang quân chỉnh tề vũ khí ra quân tiếp sức như kéo
giài vô tận.tất cả những tranh anh hùng ấy với lòng yêu nước,yêu dân đã làm xúc
động tâm hồn các nghệ sĩ dân gian,rồi qua bàn tay trân trọng của nghệ nhân,được
hiện ra trên giấy dó,dẫn dắt tuổi thơ ngược dòng lịch sử về với cuội nguồn xa xưa
đến tận nguồng của truyền thống dựng nước và giữ nước vẻ vang của dân tộc.
Chương 2:
Vận dụng nét đẹp tranh dân gian Đông Hồ trong dạy học mỹ thuật cho học
sinh phổ thông
2.1. Nội dung đề tài tranh dân gian Đông Hồ ảnh hưởng tới tình cảm,
nhân cách học sinh.
Sức sống của tranh dân gian Đông Hồ tồn tại qua thời gian, giữ được vị trí
trong cảm xúc thẩm mỹ của mọi người với giá trị tư tưởng, vẻ đẹp hài hoà của nó bắt
nguồn từ cách nhìn, cách nghĩ của người nghệ sĩ, từ quan niệm thẩm mỹ của nhân dân
lao động. phần lớn nghệ nhân làm tranh dân gian Đông Hồ là nhưng người nông dân

10Hơn
thế nữa
cùng
lúc với nhiệm vụ mô tả và phản ánh ước vọng cuộc sống, người nghệ sỹ dân gian
Việt Nam còn chứa trang sức quyến rũ của tờ tranh những tư tưởng và tình cảm đã
đựơc nâng lên. Đây là những lợn mẹ, lợn con mang đầy đủ tình cảm mẫu tử trong
tư thế đùm bọc, quấn quýt với đôi mắt lim dim hiền từ. Đặc biệt các chi tiết gà mẹ
ngậm con mồi rất nhẹ nhàng nhưng con mồi không thể thoát được và đòng thờ
cũng không bị dập nát để các chú gà con được một miếng mồi ngon. Tình mẹ con
ở đây phải chăng đã đựơc người nghệ sỹ dân gian nhân cách hoá và tấm lòng mẹ
chắt chiu nuôi dưỡng con cái, nhịn miếng ăn để dành, cho con những miếng mồi
ngon lành nhất. Đó cũng là đạo lý thông thường trong tình cảm mẹ con đã ăn sâu
vào tâm hồn chúng ta, đã đựơc coi là một hình ảnh đẹp, là một rung cảm nghệ
thuật phong phú, một hình tượng vừa có chân, có thiện, có mỹ.
Tấm lòng bà mẹ Việt Nam đã ăn sâu vào tâm hồn người nghệ sỹ dân gian
Việt Nam. Tấm lòng người mẹ đã chắt chiu, dành dụm tần tảo nuôi con, lấy hạnh
phúc của con làm hạnh phúc của mình, con vui là mẹ vui, con no là mẹ no, con
sung sướng là mẹ sung sướng, nó trở thành một tình cảm như vốn sẵn có. một bản
năng trong tư duy sáng tạo vốn tiềm tàng trong xương máu tâm hồn nghệ nhân, rồi 11

từ đó tờ tranh quay trở lại có tác dụng xây dựng tâm hồn cho người xem qua nhiều
thế hệ nối tiếp và đối với các em học sinh ở lứa tuổi thiếu niên nhi đồng, nó làm
nảy sinh, nuôi dưỡng tinh thần, tình yêu thương kính trọng cha mẹ, anh em, bạn bè
và đồng loại, từ đó hình thành ý thức, nhân cách học sinh trong thời đại mới.

do sáng tạo về những chủ đề đã được nghe, được thấy và thông thường , các em ở
nơi nào thì hay vẽ cảnh vật nơi đó. Các em vẽ theo cảm xúc tự nhiên vốn có, nên
hình ở trong tranh của các em rất ngộ nghĩnh, ngây thơ, hông nhiên, trong sáng
như chính tâm hồn các em vậy.
Xem tranh “Chọi Gà”.hai chú gà ngộ nghĩnh xung quanh là những người
xem cổ vũ nhiệt tình, màu sắc trong tranh tươi tắn bố cục đơn giản thể hiện được
nội dung thật giản dị mộc mạc hồn nhiên ngay thơ trong sáng của lứa tuổi học trò.

Tranh “Chọi Gà” Cầm Thị Trúc Linh - Lớp 7A Trường THCS DTNT-
Thường Xuân
Sự mộc mạc giản dị rất trẻ thơ còn thể hiện qua tranh “Thả Diều”. với
những mảng màu đơn giản, chắc đậm mang đậm nét dân gian, hình dáng nhân
vật còn chưa đúng về giải phẫu, nhưng cũng chưa đủ để nêu một sự sống động
của một vùng quê. Đây chính là những yếu tố tạo nên sự tương đồng giữa tranh
của các em với tranh dân gian.13

Tranh “Thả Diều” Vi Nguyễn Thuỳ Linh - lớp 8A
Trường THCS DTNT- Thường Xuân
Với nghệ thuật sử dụng đường nét, các nghệ nhân làm tranh dân gian Đông
Hồ đã xây dựng được những hình tượng điển hình, tinh giản, phối hợp các đường
cong và đường thẳng, chưa cần đến màu mà đã tạo nên dáng chung của tờ tranh có
cái đẹp đại thể và đúng chất của đối tượng miêu tả.
Khi tiếp cận với tranh dân gian Đông Hồ, đặc biệt là với đường nét trong
tranh, các em như cảm nhân thấy một cái gì đó rất gần gũi, đồng cảm, như tìm thấy
một chỗ dựa vững chắc, một ngưòi bạn thân thiện trong nét vẽ của mình. Mặc dù
giữa nét vẽ của tranh dân gian Đông Hồ và nét vẽ trong tranh của các em thiếu nhi
có tiếng nói và những đặc trưng riêng song về một khía cạnh nào đó có những đặc

cảnh, màu sắc hiện thực, vẽ theo sự cảm thụ, suy nghĩ của mình.15

Tranh “ Chăn Trâu” Lò Thị Linh Chi
Lớp 8B Trường THCS DTNT- Thường Xuân

Tranh “Đại Duơng” Cầm Bá Vượt
Lớp 7B Trường THCS DTNT- Thường Xuân
Sự vui tươi, hóm hỉnh, mang tính cách điệu cao được thể hiện rõ ở hai bức
tranh “Chọi Gà”, “Đại Dương”. ở “Đại Dương”chỉ cần hai hình ảnh: rong rêu và
san hô tạo cho người xem đã thấy một Đại Dương mênh mông, xanh biếc. Cách
chọn hình ảnh thật khéo, nó giống như bức bình phong trong tranh “Đánh Ghen”-
tranh dân gian Đông Hồ. Những chú cá đủ màu sắc, hoa văn bơi lội tung tăng, hình 16

ảnhđược khái quát và cách điệu đó là phong cách của “Gà Đàn”, “Lợn Đàn”,
những mảng màu nguyên chất, tươi rói trên mình cá thể hiện sự sống động, đó là
bản chất của tranh dân gian Đông Hồ. Ta thấy mặc dù những hình tượng còn
ngượng ngập,sai sót về tỉ lệ,màu không giống thực,nhưng chính vì thế lại tạo nên
một cái rất duyên dáng và rất riêng.
Qua màu sắc trong tranh dan gian Đông Hồ và tranh thiếu nhi
chúng ta thấy như có sự gần gũi,có sự ảnh hưởng lẫn nhau.các nghệ nhân
cũng như các em thiếu nhi thường sử đụng các màu sắc tươi sáng,các mảng
màu đặt cạnh nhau theo với “Chọi Gà” ta lại thấy một bố cục quen mà không
quen, đối xứng mà không đối xứng, không trang trí mà rất trang trí. Phải
chăng “Chọi Gà” là “Đ ấu Vật”
18

Tranh “ Vào Mùa” Hà Thị Chinh Lớp 9A Trường THCS DTNT-
Thường Xuân
Xem tranh “”Qua cách diễn tả cảnh, tả người rất hợp tình. Một mùa hè xanh
tươi đầy hoa, lá một cuộc sông gần gũi với thiên nhiên tươi đẹp: lá thật xanh, thật vàng
như ta nhìn thâý màu của đá sỏi tán mịn, màu vàng của hoa dành dành. Nhân vật thân
nghiêng, mặt chính diện, nét viền to khoẻ, chắc, đậm, nhưng lại rất trẻ thơ. Xem tranh
thấy niềm vui, mỉm cười ngẵm mãi không biết chán. Qua tranh dân gian Đông Hồ còn
giáo dục cho thiếu nhi tình cảm gia đình. Điều đó được thể hiện qua tranh
Tranh “Đón Tết”19

Trong tranh thiếu nhi không hẳn các em đều vẽ nét bo lấy hình mảng mà
nhiều khi chỉ là những mảng màu đặt cạnh nhau. Song phần nhiều các em đều đã
biết sử dụng nét để viền lấy hình. Khi tiếp cận với đường nét trong tranh dân gian
Đông Hồ giáo viên giúp cho các em học tập phong cách sử dụng nét trong tranh
dân gian Đông Hồ phóng khoáng, không gò bó, không lệ thuộc.Thưởng thức tranh
dân gian Đông Hồ các em như được mở rộng thêm tầm mắt về thế giới tự nhiên
muôn hình, muôn vẻ, được khuyến khích và giúp các em vẽ tốt hơn.
Khi tiếp cận với đường nét, hình mảng trong tranh dân gian Đông Hồ,
các em như cảm thấy rất gần gũi, đồng cảm như tìm thấy một chỗ dựa vững chắc,
một người bạn thân thiết trong cách vẽ của mình.
Tranh thiếu nhi luôn có cái nhìn hồn nhiên, tươi sáng, âu yếm và chân
thật do đó những mảng mầu của các em luôn đậm đà và mạnh mẽ. Ở tranh thiếu
nhi, các em luôn vẽ theo sự cảm nhân tự nhiên vốn có không bị lệ thuộc khung

giáo viên cần có những hiểu biết nhất định về năng lực về chuyên môn và nghiệp
vụ để tạo cho các em một tâm lý học tập thoải mái, hứng thú trong giờ học, tạo
điều kiện cho các em được thể hiên năng lực của mình một cách hiệu quả nhất về
bố cục, hình mảng, màu sắc sẽ được cảm nhận từ từ , có hệ thống được thể hiên
bằng sự tiến bộ qua từng bài vẽ, cần có sự tích hợp giữa các môn học như văn thơ,
sử, địa, lồng ghép trong tiế học mỹ thuật.
Qua đó các em thấy cánh cò bay lả bay la với những cánh đồng thẳng cánh
cò bay, màu xanh bát ngát chân trời giúp cảm nhận và thể hiện màu sắc. Sự dẫn dắt
tinh tế,khéo léo của người giáo viên sẽ giúp học sinh có một tâm hồn phong phú,
trí tưởng tượng bay bổng. Chắc chắn thành quả sẽ là những bức tranh đầy màu sắc,
rực rỡ và giàu cảm xúc.
Nói tóm lại, vai trò của người giáo viên trong dạy mỹ thuật để phát huy sự
sáng tạo của người học sinh, là sự chủ động, sáng tạo và đổi mới phương pháp dạy
học, người giáo viên cũng là một người nghệ sĩ, sự tài hoa của người nghệ sĩ sẽ
được đơm hoa kết trái bằng thành quả học tập của các em, đó là cảm nhận về cái 21

đẹp, giá trị thẩm mỹ, từ dó bồi dưỡng tình cảm và khả năng thẩm mỹ thông qua
ngôn ngữ tạo hình với những bố cục, hình mảng, màu sắc đường nét sống động và
đa dạng, đẹp hơn hết như tâm hồn của các em.

Kết Luận
Tranh dân gian đã từng là nhu cầu không thể thiếu của nhân dân là một
giá trị văn hoá của dân tộc.
Tranh dân gian gần gũi, không cầu kỳ, dễ hiểu đối với trẻ em, phản
ánh tâm hồn trẻ thơ, được trẻ em yêu thích. Vì vậy giáo dục thẩm mỹ cho
trẻ em thiết nghĩ không phải đem đến cho trẻ những cái gì mới lạ mới tốt
mà trước hết là phải biết khai thác, phát huy những giá trị văn hóa nghệ

nghệ thuật 1972.
6. Giáo trình đồ hoạ- trường đại học mỹ thuật Hà Nội- Hà Nội 1991.
7. Sách giáo khoa- sách giáo viên mỹ thuật trung học cơ sở23