1






Vin Vit Nam hc n
LucVit Nam h: 60 31 60
ng dn: PGS. TS Nguyn
o v: 2012

Abstractn nht v v u ki
ch s , lch s ngh t s t
chn c u mt s m v ni
dung, ngh thu  Vic
trng bit s khuyn ngh, gim khc phng
mai mt ca ngh   hin nay.

Keywordsng H; Vit Nam ht Nam

Content.

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
 -       u th h 
 ng nhu cu v tinh thm th m thut c
ng nhng ni dung nh
cuc s min Bc tranh điệp Đông
Hồ (Bc Ninh), tranh thờ Hàng Trống i), tranh đỏ Kim Hoàng  ),

 t n
 u nha ngh 
trong vi din m  thut
ci Ving thu  n
gc lch s t, phong t
thc  .
Luchtc tr 
hii cnh.
t s ng hay nhng khuyn ngh  bo
t n hin nay.
2.2 Phạm vi nghiên cứu
i   thu s 
kh nhi
Phu v v  lch s, 
n thlch s, hc t
Phn nghn ca ngh  lo
 thuc bit nhn mnh v ngh 
v lch s  ngh thui dung ca tranh .
n trng bii c 
tranh n hin nay. T t s
khuyn ngh, gi bo tn ngh 

3. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
  p dn v mc ti
t  ci nhi   t
nhiu hou d c, n phm v làng
nghề thủ công nghiệp c

3
Trước hết phi k n s thi phong kiĐại Việt sử ký toàn thư

Vi- ngh thut
Thc gi 
c bic gi c, Nga. Trong s 
phi k      a hc gi      
nhi     p h          
Tranh dân gian Việt Nam (Imagerie populaire Vietnamienne, Paris, 1960), 
dy gn 500 trang. Mt cuc bit quan trng ca  Henri Oger
 n 2009)- Technique du people annamite- Mechanics and Crafts of the
Annamites - Kỹ thuật của người An Nam, tập I, II, III, [19].
T p lc gii
thiu r t nhi

4
cu  
u Nguym mt h thp
 i s n. Cun Tranh dân gian Việt Nam ca
 Nguy xut b [63]
 thng v  i Viy 120
trang. Nng b  cp nhiu v 
n g loi, tinh thu
  t 
gian v truyn thi.
y, thc t u v   tranh
   r   lom qua mt
 nh h
th k tc lch s u. Tip ni truyn th
va k tha nhng kt qu ng thi va
i 
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
 

lch s , lch s ngh t s t cht
n c .
Chƣơng 2: Tranh dân gian Đông Hồ.
N  mt s m v ni dung,
ngh thu.
Chƣơng 3: Thực trạng biến đổi và định hƣớng phát triển làng tranh dân gian
Đông Hồ đến năm 2020.
  gm hai phn, phn 1   t s thc trng ca ngh 
 ; phn 2, lut s gi
kin ngh  bo t.
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT LÀNG TRANH DÂN GIAN
ĐÔNG HỒ
1.1 Một số khái niệm cơ bản
1.1.1 Khái niệm “làng nghề”
 Mai Th H
ng hp ba quan nim v  [26; tr 11,12]:
Quan niệm thứ nhất:  u ht mu
hong cho ngh y v sng ch yu.
Quan niệm thứ hai:      truy  th   y
t thit tt c  u sn xu    i th th 
nhi  
to ra nh i th n xu n thng ngay t 
ngh hay ph ngh  
Quan niệm thứ ba:  n xut th  
ngh u h  truyn thng  
kt h tr trong sn xun phm theo king hi, kiu h thng doanh
nghip v ngh.
T ba quan ni      thm v    
 th  th.   t c bng mnh
Làng nghề là một cụm dân

       Tranh dân gian Việt Nam được hiểu là
những tranh khắc làm từ những bản khắc gỗ được trang trí và đôi khi được tô điểm
thêm những câu chú giải viết tay để tạo ra nhiều tranh có đề tài khác nhau [41, tr
28, 29].
1.1.5 Khái niệm “du lịch làng nghề”
Du l trong nht lo
lc nhi git s ng
rt hiu qun Anh Tu ng, V L ng cc Du lch
cho rng: Làng nghề truyền thống được xem như một dạng tài nguyên du lịch nhân
văn có ý nghĩa đặc biêt quan trọng, bởi các sản phẩm của nó luôn bao hàm cả giá trị
vật thể và phi vật thể [theo hiephoilangnghevietnam.apps.vny, du l
ngh t dc bit quan trng, b
sn phm c  vt th t th.  
ch n xem, tham quan, mua sc trc tin sn
xut th  tri nghi
1.2 Khái quát làng Đông Hồ
1.2.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên
          




7

1


                






 1

ng ni vnh Bc8
 
2

    








- 
- 
- 
-10--
  -4- 



9
Th ba, th k ng thm m n th hi
 thut. Nhia sau th k u th
k   hin gn v 
Đánh ghen, đánh vật, hình gà, lợn, chuột, mèo, cá… Nh    
n v s xut hi th
Trong cun Nghề thủ công truyền thống Việt Nam và các vị tổ nghề vit: a
ch c c chn rng ngh in mc b c ta
 k  [68, tr 135].
 thy,  nhng th k c, tranh khc g chim mt v 
tri s c th hin nhng bn kinh
Phc tranh th phn th k XVI, XVII tranh khc g m
c ph cp r
1.2.4 Di tích lịch sử văn hoá
1.2.4.1 Đình làng




Vạn cổ hương,
 









 m v
t l c, hing th  ng mi. Nhng pho
 nh
1.2.5 Đời sống văn hóa tinh thần làng Đông Hồ
1.2.5.1 Giai thoại, truyền thuyết về vị thần Thành hoàng làng Đông Hồ
- 



-505].
1.2.5.2 Giai thoại, truyền thuyết về một số nhân vật ở Đông Hồ
 

            
 20 ].
1.2.5.3 Hoạt động lễ hội truyền thống
- Hội làng:
Ht ho  . X
Kinh Bc vi ni ting c c, vi nhic hong hp
dn.  t Song H c hong hi
ting mng, xung, h 
Hng, xut sinh hon lin vi nhi
p. Bu t nhng sinh hong, hi 
tri n xu
ng ki v cng
tha nhh t
c bc chn trong sinh ho

11
Ht sinh hot tinh th nghip ca

a nh k v
n ca nh c
sng.
 t  nhng cn thng tt
p t  ch s, np sng nho
m t  truyn thng. Phong c
c ca m. Th h nhi cao tui vn
  li sng trn s

3

Thn ca ngh  Chn 26 Tt, ch c m t 
c xung quanh, nhiu lc d mua t
n nhp.

12
Tiểu kết chƣơng 1:
Qua mt s  , lun nhn m
r ch s n thng t
 sinh sng  
tht cao, nhng sn xu
quan h   rt thun li khi n
c (tng), li gn--  ch s
nh ngh 
H ch yn nh  th n th 
 nhum ging ngh truyn th
tui ci ting m

u mang nhiu hin nhi ng ca con

13
 nhc vng c nhc mong gin
d cho ti nh da theo
i cm chia ra b n
2.1.2.1 Tranh Đông Hồ mang nội dung chúc tụng, thể hiện ước mơ tốt đẹp của người
lao động
T t gp nhng Tiến tài- Tiến lộc [Phụ lục; ảnh 1, 2]
v  thu pht v mang bin Tit v
mang bin Tin lc. Theo tc l c
lc s  mi, hai v thn Tin lc s mang li
s thng.
 li nc qua
bc tranh Vinh hoa p m 
ng [Phụ lục; ảnh 5]. H cu mong mm
a hai bc tranh Gà đàn [Phụ lục; ảnh 11
tranh Gà thư hùng [Phụ lục; ảnh 26nh c,
mu mc cho s thch nhim.
2.1.2.2 Tranh Đông Hồ ca ngợi truyền thống “tôn sư trọng đạo”
Truyn thng hiu h ch s c ta.
 ni tii phc tranh va
mang nhiu n  khuyc hThầy đồ cóc [Phụ
lục; ảnh 19]u n d, v
cng hc tp n    c ca nhiu tr em thi by gi.
Tranh Thầy đồ cóc (hay Lão Oa giảng độc)  c- mt ch 
i, quy lut tt yu ci, nho li k c
nhi mn th m c 
quan try, li lng phu mang
chm bi

biThầy đồ cóc Đám cưới chuột c ngh  hin r
Tranh Thầy đồ cóc c h
c din gii bng bi  
Tìm thầy hỏi bạn nhái chi mà
Thấy học xem bằng ếch thấy hoa
Mở mắt chão chàng soi vũ trụ
Đem gan cóc tía đối sơn hà
        c        
Rắn đầu biếng họcy hc xem bng
ch th t, chung nng ma mai; hay vi c 
Nào có ra gì cái chữ Nho i ch  
 n thng tr 
ng
trng. Th c  phn T quc,
hThầy đồ cóc qu c trii mic ta thi k
n chng M n nay  vng.
Bc tranh Đám cưới chuột [Phụ lục; ảnh 20] rt ni ti
t him vch mt bn thng tr  khoan
ng.
 n bi t xu
ca bTrê và Cóc; Cóc
múa kì lân; Chuột Tầu rước rồng vàng; hay “Văn minh tiến bộ toa tăng xương-
phong tục cải lương moa tăng phú” (n b n
thn; Phong tn),
V            ng, nhi i
ng, nhiu Đánh ghen, c tranh sinh hom
c cao [Phụ lục; ảnh 16, 15]. 15

tr    n t    i c     n tranh.
  s n, chc kh
t thc.
2.2.4 Màu sắc dân gian
c c truy
y t hoa c vang ly t 
 ca s t b, i ngh 
ph
to, ch   i kh  ng
tranh hi
16
2.2.5 Tính dị bản của tranh dân gian
Nm trong xu th bi i chung c    thu   
 do nhiu th h o qu
 ng thc tranh. Mt bng ct
bn kh    n kh      thu   
 u
d bn. S   t m
ti  a tranh, s t, trang ph
    i m          a tit trong

2.3 Quy trình kỹ thuật làm tranh
2.3.1 Chuẩn bị về nhà xưởng, thiết bị và nguyên liệu
t b
, trong mng nhng th
lic chun b t c.
2.3.1.1 Về nhà xưởng

 in t i th khc theo tng mng
ng t t bn khc

s c trc ti
n chnh.
n  ng gi
chc.
2.3.1.3 Về nguyên liệu in tranh
c ht phi k n giu
ng th n trong t i th t ch ly theo li th
n thng, va r, v mua gi
ng Cao  sn xu. 




















 (



, ) 






(



, ). 











 











tranh.  t mua gi giy
p bng chp. Sau
i ngh n gip l son,
   cam ho       c
.
 thuốc cáic ch bin t 
tho mc t Màu trắng p ly t p. Màu vàng hòe c ch ra
t hoa c Màu đỏ c nu t g vang trong r
  c
2.3.2 Kĩ thuật làm tranh
2.3.2.1 Khâu vẽ mẫu- hay sáng tác mẫu tranh
hu
Sau khi chun b u, thit bi ngh i
ra m ngh  ra mng
thi vn b u, thit bc hay sau, c ra
mo ngh thuc bit ca ngh 
i ngh u hi ha thc sc mu
n g t ca
ngh o c hai. S  
nhiu. H ng ngh 


p vi nhau, mi tm điểm cữ u  c
  li du ch  m bo cho
vi ng mc. Sau khi in
i ngh  vii
 gcắt nétn phi
c ch m- ch nh
m mn cutr t
tr bi.
Tiểu kết chƣơng 2:
      n mo r   n    c.
          ng v n    c ngh
thut. Th long H u lo 
tranh th ch sng, tranh sinh

19
hot, tranh phong cn.   p
 c mn   c v n hu, cht
 Bc l nhng n hiu va mang ni
ng, bc l i cng, cu mong s che ch
c ng th  ca ngi truyn th
tr   cao ch   o, ca ng   i nhng anh
        
t xu ca giai cp thng tr thi phong kin. nh nhng
n c ngh thu c b
cc, cht li bn ca tranh. 
 vn th T n b
  n k thu          n
thng. Thc tri so v
c yu t truyn thng trong thi hii. Mt
s i v nc c

tht vi ngh tranh truyn
thng, hai ngh m, phc ch, vu tranh
c bo t  truyn thng c
ta.
*. Dạy nghề và đào tạo nghề
 Ngh    Nguyn Hu Sam u
truyn dy trc tic ngh, theo ngh. N
 truyn th u bi
gia m a m n
u hc ngh u vui v truyn dy. Ngh 
Ch  c cho nh tranh, ch y
n tr 
*. Phân công lao động
n vo, dy ngh c
nghc t chc ngh nghip c. Bi
ngh  doanh nghip hay ch c
ci  tn nhng thi ch di
mi hc ngh m nhn va hc vi th 
tho vi  sn xut tranh.
3.1.1.2 Hình thức tổ chức sản xuất
gh tranh  hic t chc sn xu
doanh nghi 
*. Doanh nghiệp tư nhân
*. Hộ gia đình
3.1.1.3 Sản phẩm và tiêu thụ sản phẩm
Theo ngh n H n
lom: tranh truyn thng v b thy mc,
va in va v, tranh in bc g, tranh khc g
 bin nhng (tranh v thy mc, v
c in bng bn khc g. i sn phn nay vc duy

Tr li v hin trng c hin nay, vi v ni
 n Hu Qu khu,
i bTứ bình,
Tứ quý v n  u truyn th
i, ci bin mt s ha ti i c
Tố nữ c ci bin v t hp c 
 ng. Ngh n Nht T tranh Tố nữ
truyn th tranh Tố nữ quan họ. Ngh  ci
bin tranh khc g i khc g (in khc
n) vng. Ngh n cho bi

3.1.3 Thực trạng nghề làm hàng mã phát triển” phi mã”, nghề làm tranh tranh dân
gian Đông Hồ đang đứng trước nguy cơ bị mai một và thất truyền
Thc trng c c nguy t
truyn. N 
t thi i) nht khu vi
s ng tranh lh tranh
t lm. Nhu ci, c mnh ai n
 nu khi vi s 
ng l 
sn xu chc sn xun trong
n thu nhp c
Hin nay    t c 
  Nguyu [23; t
hi   t

22
u nhnh nu tht nhi hình nhân thế mạng
khi gixưởng xe máy, xưởng ô tô địa phủ,… Nh
 rn l 

3 h  c chuyi mn xu ng
nhu cu th n ra mnh m t trong khong 2- 3 thp k gn
 k thut ca ngh truyn th
mc th ng chp nhn nhi61; tr 15].
Vt cn ph t ln so vi
n ph c s
dng trong sn xui cht tht. S 
o ra nhng, ng mng si.

23
c thi t n xua Phòng Tài nguyên
và Môi trường (huyn Thu,  c thi sn xu   
Song H hin nay. Ngun thn,
c thc s d v, t
 
sn xut l m kim lo
kim loi ny vc tip nhn t hin nay [61; tr 29].
3.1.5 Thực trạng khai thác du lịch tại làng nghề Đông Hồ
Song H  i ting t nhiu th k nay vi
ngh    . M  n nay s       

nhi
khong 1
du l; tr 23].


khai thác tiềm năng này rất yếu kém. 
không thể huy động đa số người dân vào phát triển
du lịch làng nghề, không quy hoạch được làng Đông Hồ thành làng du lịch


Thứ tư, 

* Về phía nhân dân làng Đông Hồ:
C
n hch mc s khoa hc. 
l n nht trong k hon du lch
cng t    b ngh - mt
ngh mu sng h khi gi li nhun cao cho h
trong hin ti, h s  ng rng ngh  m bo cho
cuc sng ca h n phng gic th
sau :
-          

-  




- 

 


- 

* Gợi ý về xây dựng tour đến làng tranh Đông Hồ :


   :
Tour thứ nhất : Hà Nội – Bát Tràng – Chùa Dâu – Đông Hồ - Đồng Kỵ (tour

vẽ tranh, thẩm định và quảng bá tranh Đông Hồ
3.2.3.1 Giải pháp cho nghệ nhân tranh dân gian Đông Hồ
 bo tn ngh  truyn thng, mt mt ph
 truyn thng  i xem
ng danh hiu ngh nghip cho ngh m
vinh d, t  ngh nghip c.
Cn kh phong tng danh hiu
 ngh  i ngh nghit nhin
ngh cho lp tr.
  


               

 




Trích đoạn Giải pháp tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức trong cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ về giá trị văn hóa làng nghề truyền thống của dân tộc Nhóm giải pháp quảng bá tranh Đông Hồ ở trong và ngoài nước Giải pháp tạo vốn và xuất khẩu tranh cho Trung tâm giao lưu văn hóa dân gian tranh Đông Hồ và làng tranh Đông Hồ

---