RÈN KỸ NĂNG ĐỌC VÀ PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ VÀ
LƯỢNG MƯA TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÝ CHO HỌC SINH
LỚP 7
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Năm học 2007-2008, là năm thứ 6 thực hiện đổi mới chương trình phổ
thông. Cụ thể là đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mới phương pháp
giảng dạy và đổi mới kiểm tra đánh giá Xoay quanh vấn đề đổi mới phương
pháp nhiều cuộc hội thảo đã được tổ chức bởi vì đổi mới phương pháp giảng
dạy là trọng tâm của đổi mới giáo dục. Phương pháp dạy học được đổi mới
theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển
khả năng tự học, nhằm hình thành cho học sinh tư duy tích cực độc lập sáng
tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề. Rèn luyện kỷ năng vận
dụng kiến thức đã học vào thực tiển, tác động đến tình cảm đem lại niềm tin
hứng thú học tập cho học sinh.
Muốn đạt được mục đích trên điểm mấu chốt cơ bản là bản thân mỗi
giáo viên phải đối mới phương pháp dạy học một cách triệt để.
B. NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hóa hoạt động
học tập của học sinh có nhiều hình thức, nhiều con đường để hình thành kiến
thức mới trên cơ sở phát triển tư duy tìm tòi sáng tạo của học sinh. Một trong
những phương pháp thường được sử dụng trong dạy học địa lý là sử dụng biểu
đồ cho học sinh phân tích, tìm tòi khám phá từ đó rút ra nhận xét về những gì
mà bản thân mỗi học sinh khám phá được. Ở đây biểu đồ, lược đồ được xem là
phương tiện trực quan giúp học sinh tìm tòi khám phá và lĩnh hội kiến thức. Ở
hình thức này giáo viên tạo điều kiện cho học sinh là rèn luyện được kỷ năng
phân tích, so sánh tự rút ra những kiến thức cơ bản, trọng tâm có trong các
lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh. Với con đường này muốn đạt hiệu quả cao giáo
viên phải rèn luyện cho học sinh phương pháp , kỷ năng đọc và phân tích biểu
đồ.
Gi¸o viªn: TrÇn ThÞ HiÒn - Tr êng THCS DiÔn Th¸p

dựa trên các bảng số liệu có sẵn.
Gi¸o viªn: TrÇn ThÞ HiÒn - Tr êng THCS DiÔn Th¸p
Trang -2-
2
Kết quả khảo sát khi có nội dung về đọc và phân tích biểu đồ thường đạt
kết quả thấp cụ hể.
Việc rèn cho học sinh cách đọc và phân tích biểu đồ lượng mưa và nhiệt độ là
một trong những trọng tâm về thực hành địa lý 7. Vậy làm thế nào để nâng cao
hiệu quả về kỹ năng đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ lượng mưa trong
chương trình địa lý lớp 7 là một câu hỏi được rất nhiều giáo viên giảng dạy
quan tâm. Đó cũng là vấn đề tôi đã trăn trở, suy nghĩ, thử nghiệm trong quá
trình dạy học địa lý lớp 7. Do đó tôi xin chọn đề tài : “ RÈN KỸ NĂNG ĐỌC
VÀ PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ VÀ LƯỢNG MƯA TRONG
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÝ CHO HỌC SINH LỚP 7”. Trong bài viết nhỏ
này, tôi xin được đưa ra một số phương pháp giải quyết vấn đề cụ thể mà tôi
đã áp dụng thành công trong các tiết dạy Địa lý 7 trong những năm vừa qua.
III. MỘT SỐ KINH NGHIỆM RÈN KỸ NĂNG ĐOC VÀ PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ
NHIỆT ĐỘ , LƯỢNG MƯA.
1. Để rèn luyện kỹ năng đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ lượng mưa
cho học sinh. Giáo viên dùng biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của một địa phương
nào đó cho học sinh nhận thức được trên biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa thể
hiện tình hình khí hậu của một địa phương qua hai yếu tố: Nhiệt độ và lượng
mưa trung bình của các tháng trong năm. Biểu đồ gồm có hai trục tung hai bên
và một trục hoành. ở các lớp trên, biểu đồ còn thêm yếu tố độ ẩm.
Một trục tung có các vạch chia đều về nhiệt độ, tính bằng độ C(
o
C);
một trục tung có các vạch chia đều về lượng mưa, tính bằng mm.
Trục hoành chia làm 12 phần, mỗi phần là một tháng và lần lượt ghi
đều từ trái sang phải, từ tháng 1 đến tháng 12 bằng số hoặc chữ.

Các thông tin trên cho biết đặc điểm chế độ mưa của địa phương thuộc
kiểu khí hậu nào?
Ví dụ: Mưa vào thu đông: Khí hậu Địa Trung Hải
Nóng ẩm, mưa nhiều quanh năm: Môi trường xích đạo ẩm
Mưa tập trung một mùa, nhiệt độ lớn hơn 22
o
C, thời kỳ khô hạn dài:
Môi trường nhiệt đới
Gi¸o viªn: TrÇn ThÞ HiÒn - Tr êng THCS DiÔn Th¸p
Trang -4-
4
Mùa đông ấm, hè mát, mưa quanh năm và mưa nhiều vào thu đông:
Môi trường ôn đới hải dương.
Mùa đông rét, hè mát, mưa nhiều vào hè: Ôn đới lục địa
Mưa ít, nhiệt độ cao quanh năm, đông lạnh: Môi trường hoang mạc.
So sánh và phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa để tìm ra tính chất
khí hậu của địa phương.
Đây là vấn đề rất quan trọng, vì chỉ khi nào cả hai biểu đồ này thể hiện
đúng các đặc trưng của một kiểu khí hậu nào đó ta mới biết địa phương đó
thuộc kiểu khí hậu nào ( tuy nhiên có thể có chung đặc điểm về chế độ nhiệt
ẩm của khí hậu nhiệt đới nhưng các mùa khác nhau)
* SAU ĐÂY LÀ MỘT SỐ BÀI TÂP MINH HỌA RÈN KỸ NĂNG ĐỌC VÀ
PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ VÀ LƯỢNG MƯA
Ví dụ 1: Bài tập thực hành số 2 trang 40: Có ba biểu đồ nhiệt dộ và lượng
mưa, chọn biểu đồ phù hợp với ảnh Xavan kèm theo:
Giáo viên yêu cầu hoc sinh quan sát và đọc, phấn
tích theo các nội dung sau:

+ Yêu cầu học sinh xem ảnh Xavan ; xác định môi trường của ảnh
( Đây là môi trường nhiệt đới)

Tháng
7
Tháng
1
Tháng
7
Ôn đới hải dương
( Brét – 48
o
B)
6 16 133 62
Hè mát, đông ấm
mưa quanh năm,
nhiều vào mùa thu,
đông.
Ôn đới lục địa
( Matxcơva –
56
o
B)
-10 19 31 74
Đông rét, hè
mát, mưa nhiều.
Địa Trung Hải
( Athen – 41
o
B)
10 28 69 9
Hè nóng, mưa ít.
Đông mát, mưa

+ 6 tháng khô, mùa mưa từ tháng 11 – tháng 3 năm sau.
Kết luận: Trái ngược A; Vậy khí hậu thuộc Nam bán cầu.
IV. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Với phương pháp rèn luyện kỳ năng đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ
và lượng mưa cho học sinh lớp 7 như đã trình bày ở trên. Tôi đã tạo được
hứng thú học tập cho học sinh. Trong các giờ thực hành học sinh tự giác tìm
tòi kiến thức được thể hiện trên biểu đồ với sự định hướng của giáo viên. Các
tiết học trở nên sôi nổi tránh được sự nhàm chán, học sinh tích cực hơn trong
học tập. Đại bộ phận học sinh cuối năm học đã có những kỹ năng cơ bản về
đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ – lượng mưa của bất kỳ một vùng, một khu
vực địa lý nào.
Gi¸o viªn: TrÇn ThÞ HiÒn - Tr êng THCS DiÔn Th¸p
Trang -7-
7
Kết quả kiểm tra kỷ năng đọc và phân tích biểu đồ đã có sự chuyển
biến mạnh mẻ so với ban đầu. Cụ thể
C. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Quá trình hướng dẫn học sinh phương pháp đọc và phân tích biểu đồ
nhiệt độ và lượng mưa cũng như các loại biểu đồ, bản đồ khác bản thân tôi rút
ra một số bài học kinh nghiệm sau
1. Đối với giáo viên.
- Phải có sự đầu tư về: nội dung bài dạy, chuẩn bị đầy đủ các biểu đồ phù hợp
với bài dạy, biểu đồ đẹp, rõ ràng, chính xác, dễ đọc.
- Trong dạy học phải chú trọng củng cố và rèn luyện kỹ năng cho học sinh về
đọc, phân tích, nhận xét
- Phải chú ý đến tất cả các đối tượng trong lớp học tránh tình trạng chỉ chú ý
đến hoạt động một bộ phận nhỏ học sinh khá giỏi mà lảng quên các đối tượng
khác.
- Cần chú ý cho các đối trượng trung bình và yếu được phát biểu ý kiến của
mình còn các đối tượng khá giỏi chỉ gọi bổ sung, hoàn thiện kiến thức khi cần

Trang -9-
9
Văn Thủy, ngày 20 tháng 5 năm 2008
NGƯỜI VIẾT
Trần Thị An
XÁC NHẬN CỦA HĐKH

Gi¸o viªn: TrÇn ThÞ HiÒn - Tr êng THCS DiÔn Th¸p
Trang -10-
10