KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC, THU HÁI VÀ CHẾ BIẾN CHÈ XANH
43
1
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT
S TAY HƯNG DN
CI TO DINH DƯNG ĐT TRNG CÀ PHÊ
THÁNG 4 NĂM 2012
2
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
NHÓM TÁC GI BIÊN SON
TÔN N TUN NAM
Chuyên gia về cà phê
TRÌNH CÔNG TƯ
Phó Giám đốc Trung tâm nghiên cứu đất, phân bón và môi trường Tây nguyên
CHUYÊN GIA THAM VN K THUT
TRNH ĐC MINH
Phó Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ Daklak
TRƯƠNG HNG
Phó Viện Trưởng Viện Khoa học Nông Lâm Nghiệp Tây Nguyên
HUỲNH QUC THÍCH
Trưởng Phòng Trồng trọt Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Daklak
BCH THANH TUN
Giám Đốc CDC
NGUYN VĂN THIT
Đại diện Utz Certied tại Việt Nam
PHM VĂN TÁM
Utz Certied tại Việt Nam
CHU TRÁCH NHIM NI DUNG VÀ BIÊN TP
LÊ HNG VÂN
4.5.1. Phân hu cơ
4.5.2. Phân vô cơ
4.5.3. Phân vi lưng
4.6. Bng hưng dn các loi phân có th phi trn
vi nhau
5. phân tíCh Đất Để Bón phân theo Độ
phì Đất
5.1. Ý nghĩa
5.2. Phương pháp ly mu đt đ phân tích đ
phì nhiêu đt
5.3. Đánh giá kt qu phân tích đt
5.4. Xác đnh lưng phân bón da trên kt qu
phân tích đt
6. CáC giải pháp Canh táC nâng Cao hiệu
quả sử dụng phân Bón Cho Cà phê
Ph lc 1: Sn xut phân hu cơ t v qu cà phê
Ph lc 2: Phương pháp ly mu đt đ phân tích
đ phì nhiêu đt
6
6
9
9
10
14
15
16
16
16
18
24
vic phát trin nhanh và các bin pháp thâm canh
không bn vng cũng đ li nhng vn đ k thut
trong canh tác và môi trưng nghiêm trng. Ngưi
sn xut đã có kinh nghim canh tác lâu năm tuy
nhiên, các bin pháp canh tác bn vng, bo v
dinh dưng đt, cu trúc đât, ngun nưc và môi
trưng t đó giúp nâng cao hiu qu sn xut cà
phê mt cách bn vng vn là nhng thách thc
ln. Ngưi sn xut vn cn đưc tip cn vi
nhng kin thc tiên tin v các bin pháp ci to
dinh dưng đt bn vng và sn xut hiu qu.
Solidaridad là mt t chc phi chính ph, tin
hành các hot đng h tr phát trin bn vng vi
nhiu ngành hàng và trên nhiu quc gia trong đó
có Vit Nam vi 3 ngành hàng chính là cà phê, chè
và cacao. Các hot đng h tr ngành cà phê Vit
Nam đã đưc trin khai t nhng năm 2006, chú
trng nâng cao năng lc v sn xut bn vng cho
ngưi sn xut. Vic h tr xây dng các n phm
k thut như tài liu này là mt trng tâm hot
đng ca Solidaridad. Xây dng các tài liu k thut
phù hp vi điu kin thc t sn xut đa
phương s giúp vic tip cn các kin thc khoa
hc mi ca ngưi sn xut nhanh hơn và đem đn
s ci thin nhanh chóng v hiu qu sn xut và
giúp bo v môi trưng.
S tay hưng dn CI TO DINH DƯNG ĐT
TRNG CÀ PHÊ này ch yu cung cp nhng kin
thc k thut thit thc nht, mt cách trc quan
cho ngưi sn xut cà phê. Tài liu tp trung đưa ra
không vì mc đích thương mi, vì vy chúng tôi
khuyn khích các đơn v khác nhân bn tài liu
nguyên gc không vì mc đích thương mi đ tài
liu có th tip cn ti đa đn ngưi sn xut. Vic
sa đi v hình thc và ni dung phi đưc s đng
ý ca Solidaridad. Có th liên h theo đa ch
đ có bn mn nguyên
gc phc v nhân bn.
Hà ni tháng 4. 2012
Đi din Solidaridad ti Vit Nam
Lê Hng Vân
6
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
1. CÂY TRNG CN GÌ?
l Cây trng cn đt đ mc.
l Cây cn nưc, khí cacbonic và ánh nng mt
tri đ quang hp to ra các cht hu cơ.
l Cây còn cn cht dinh dưng như đm (N), lân
(P), kali (K), lưu huỳnh (S), canxi (Ca), magiê (Mg), km
(Zn) … đ xây dng t bào, tham gia điu tit các quá
trình sinh lý, trao đi cht… Các cht dinh dưng có
sn trong đt nhưng thưng không đ đ đáp ng
nhu cu ca cây nên cn đưc cung cp thêm qua
phân bón.
l Các loi cây trng khác nhau có yêu cu v đt
đai và điu kin khí hu khác nhau.
2. ĐT TRNG CÀ PHÊ
2.1. CáC yêu Cầu Cơ Bản về Đất trồng Cà phê
Đt trng cà phê cn đm bo các yêu cu sau:
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
sut cao và tui th kéo dài, có th đn 30 năm.
Đt xám có thành phn cơ gii ch đo là cát ; nghèo mùn và hu ht các cht dinh dưng; kh năng gi
nưc, gi phân kém. Nu đm bo các điu kin cơ bn nêu trên, đc bit đ dày tng canh tác, vn trng
đưc cà phê. Tuy vy do đt xám nghèo dinh dưng thưng phi đưc đu tư cao hơn, năng sut và tui th
cây cà phê cũng b hn ch hơn cà phê đưc trng trên đt tt như đt đ bazan.
2.2. phân Cấp Độ phì Đất trồng Cà phê
Các ch tiêu đ phì quan trng nh hưng đn sinh trưng và năng sut cà phê là: hàm lưng hu cơ,
đm tng s, lân d tiêu và kali d tiêu trong đt. Kt qu nghiên cu ca nhiu tác gi đã đưa ra phân cp
đánh giá mt s ch tiêu đ phì đt trng cà phê bng 1
Hình 2: Phẫu diện đất đỏ bazan
Hình 3: Phẫu diện đất xám granit
8
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
Chỉ tiêu
Ngưỡng đánh giá
Giàu Khá Trung bình Nghèo Rất nghèo
Hữu cơ tổng số (%) > 4,5 3,5 - 4,5 2,5 - 3,5 1,5 - 2,5 < 1,5
Đạm tổng số (N)
(%)
> 0,25 0,20 - 0,25 0,15 - 0,20 0,10 - 0,15 < 0,10
Lân dễ tiêu (P
2
0
5
)
(mg/100g)
N N N N N
N N N N N
N N N N N
N N N N N
K K K K K
K K K K K
P P P P P P
P P P P
K K K
P P P
10
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
- Thi kỳ kin thit cơ bn: cây cn nhiu lân đ
kích thích s phát trin ca b r. Cây cũng cn
nhiu đm đ phát trin thân, cành, lá. Kali cn
chưa nhiu.
- Thi kỳ kinh doanh: đ xác đnh nhu cu dinh
dưng ca cây ngưi ta phân tích hàm lưng dinh
dưng trong qu cà phê, là b phn đã ly đi phn
ln dinh dưng t đt hng năm.
Hàm lưng dinh dưng trong 1 tn nhân cà phê
vi bao gm c v qu là:
40,8 kg N 8,8 kg Ca0
5,5 kg P
2
0
5
3,28 Mg0
49,6 kg K
Hình 6: Cây cà phê bị thiếu đạm
11
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
Thiu lân, các lá già cành mang nhiu qu có
màu vàng sáng, dn chuyn sang màu hng ri đ
sm, lúc đu xut hin mt phn lá, thưng là đu
lá, sau phát trin ra toàn lá và lá rng.
Ngăn nga thiu lân bng cách bón phân cân đi,
hp lý. Hin tưng thiu lân thưng ít khi xut hin
trên cà phê kinh doanh, tuy vy vn cn bón lân đy
đ theo nhu cu ca cây cà phê.
Kali (K): cn cho quá trình to qu, giúp qu chc,
có vai trò ln trong vic to nên năng sut và cht
lưng cà phê nhân. Kali còn giúp cây cng cáp,
chng chu điu kin ngoi cnh bt li, tăng kh
năng chu hn, chu rét. Bón kali đy đ làm gim
rng qu và tăng kh năng chng chu sâu bnh.
Thiu kali thưng th hin trên các lá già bng
nhng vt cháy màu nâu đen, bt đu t chóp lá và
dc hai bên rìa lá. Sau đó các vt cháy lan thành sc
dc hai bên gân chính, lá già rng sm. Thiu trm
trng qu rng nhiu, cành trên cây mnh khnh,
yu, d b khô và cht.
Ngăn nga triu chng thiu kali bng cách bón
phân cân đi hp lý theo nhu cu ca cây. Khi có hin
tưng thiu xy ra điu chnh li ch đ phân bón
bng cách bón tăng cưng phân kali hoc phun
phân bón lá giàu kali như Kali nitrat (KN0
3
hp có S.
Canxi (Ca): có vai trò điu tit quá trình cu to
nên t bào và trao đi cht ca t bào. Canxi làm tăng
sinh trưng và hn ch rng qu. Canxi còn có tác
dng trung hòa các acid hu cơ trong cây do vy hn
ch đc cho cây.
Thiu Ca thưng xut hin trên nhng đã trưng
thành, lá b vàng đi t rìa lá lan dn vào gia phin lá,
ch còn mt vùng lá xanh ti dc theo 2 bên gân
chính ca lá. Có khi s bin vàng này lan thành
nhng vt không đu đn.
Bón vôi, lân nung chy hoc canxi nitrate đ gii
quyt vn đ thiu canxi cà phê.
Magiê (Mg): là thành phn quan trng cu to
nên dip lc, do vy nh hưng đn quá trình quang
hp ca cây.
Hình 9: Hiện tượng thiếu lưu huỳnh thể hiện lên lá non cà phê Hình 10: Hiện tượng thiếu Ca xảy ra trên lá già
Hình 11: Hiện tượng thiếu Mg xảy ra trên lá già
13
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
Hin tưng thiu Mg xut hin trưc tiên trên các
lá đã trưng thành. Các vt vàng này nm dc gân
chính và gân bên ca lá. Trong trưng hp nng, các
vt màu oliu này chuyn sang màu đng thau, gân
chính và gân ph vn xanh ni lên nn lá úa vàng
thành hình xương cá trích.
Có th ngăn nga tình trng thiu magiê thông
qua vic bón lân nung chy thưng xuyên. Khi có
hin tưng thiu xy ra trên lá có th khc phc
4
) nng đ 0,4- 0,5%
lên lá cà phê, 2-3 ln/năm.
Bo (B): cn thit cho s kéo dài và phân chia t
bào và tăng cưng hiu qu s th phn, th tinh.
Thiu B ngn chi, cành b cht, phn mi ny lên
ta ra như cái qut. Lá non b bin dng cong queo,
Hình 12: Hiện tượng thiếu kẽm xảy ra trên lá non
Hình 13: Hiện tượng thiếu bore xảy ra ở phần chồi non, đầu cành non
14
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
dài ra, dày lên và hp li. Trên cây cà phê vi trng
Tây Nguyên tuy chưa thy xut hin triu chng thiu
bore, nhưng khi phun dung dch bore lên lá đã làm
tăng năng sut cà phê.
Có th gii quyt vn đ thiu B bng cách bón
Borax (Na
2
B
4
0
7
. 10H
2
0), acit boric (H
3
B0
3
) hoc phun
thiu ht km so vi nhu cu dinh dưng ca cây.
Trưc khi b sung km đ đáp ng nhu cu cây trng
thì vic bón thêm nhiu đm, lân, kali đu không đem
li kt qu tt cho sinh trưng và năng sut cây trng.
4. BÓN PHÂN CHO CÀ PHÊ
4.1. khái niệm về Bón phân Cân Đối
Bón phân cân đi đưc hiu là cung cp cho cây
trng các nguyên t dinh dưng thit yu vi liu
lưng đúng, t l thích hp, thi gian bón hp lý cho
tng đi tưng cây trng, đt, mùa v c th đ đm
bo cây trng đt năng sut cao, cht lưng nông
sn tt và an toàn v môi trưng sinh thái.
Ý nghĩa quan trng nht ca vic bón phân cân
đi là làm tăng hiu qu đu tư phân bón và n đnh
đ phì đt.
Tác hi ca vic bón phân mt cân đi
Bón phân mt cân đi ngoài vic lãng phí trong
đu tư phân bón còn gây ra nhng tác đng xu đn
sinh trưng, năng sut cây trng và còn có tác đng
tiêu cc đn môi trưng
l Gây lãng phí phân
Ví d nu bón mt cân đi gia đm vi lân và
kali, bón quá nhiu đm so vi nhu cu ca cây trng
thì cây s không hút ht lưng đm bón vào đt,
đm s mt mát nhiu qua vic ra trôi, bc hơi.
Tương t như vy nu bón quá nhiu kali, không cân
đi vi đm và lân cũng s lãng phí vì cây hút không
ht và kali s b ra trôi nhanh.
l Ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng và năng suất
và chất lượng nông sản
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
cân đi vi lân và kali, cây s dng không ht s dn
đn lưng NH
3
phát thi tăng lên, nh hưng xu
đn tng ozon, là nguyên nhân gây ra mưa acid.
4.2. nguyên tắC Bón phân 4 Đúng:
l Đúng loại phân
Cây trng cn loi dinh dưng gì thì bón đúng
loi đó. Mi loi cây trng có nhu cu khác nhau v
các cht dinh dưng. Ví d các loi rau ăn lá ưa các
loi phân cha nhiu đm, mt s loi cây ly c cn
nhiu lân, các loi cây ly ht như cà phê, h tiêu thì
có nhu cu kali và đm khá cao.
Tùy theo nhu cu dinh dưng tng giai đon sinh
trưng phát trin ca cây đ bón đúng loi phân cây
cn: khi mi trng, chú trng bón nhiu lân đ thúc đy
s ra r ca cây con. thi kỳ sinh trưng có th bón
nhiu đm đ kích thích s phát trin thân lá, nhưng
trong giai đon nuôi qu thì cn bón nhiu kali…
Vic chn la đúng loi phân cũng tùy theo tính
cht đt. Đt đi thưng có phn ng chua, cn hn
ch bón nhng loi phân gây chua như supe lân, hoc
chua sinh lý như KCl, SA , loi phân có phn ng trung
tính như urê thì thích hp vi hu ht các chân đt.
l Đúng liều lượng
Bón đ lưng đ đm bo nhu cu ca cây, giúp
cây sinh trưng tt, ra hoa đu qu tt và cho năng
sut cao. Không nên bón tha vì s gây lãng phí và
còn gây hi đn môi trưng đt đai.
như đm (N), lân (P), kali (K), trong phân chung còn
có nhng cht vi lưng như km (Zn), bore (B), đng
(Cu), mangan (Mn) các cht kích thích sinh trưng,
17
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
các loi vitamin. Tuy vy vi din tích trng trt ngày
càng m rng thì khó bo đm đưc phân chung,
do vy nên tn dng các ngun hu cơ khác sn có
trang tri.
Ưu đim ca phân chung:
+ Nhng cht dinh dưng có trong phân chung
đu là nhng cht tương đi d tiêu đi vi cây trng;
+ Phân chung có th sn xut ti ch d dàng,
kt hp vi chăn nuôi gia súc,
gia cm không tn nhiu chi phí vn chuyn t
nơi sn xut đn đng rung như phân hóa hc;
+ Đt đưc bón phân chung liên tc nhiu năm,
đ phì tăng lên, đt xp, d cày, kh năng hp thu
trao đi các cht khoáng.
Nhưc đim ca phân chung:
+ Hàm lưng cht dinh dưng tương đi thp,
cn bón vi khi lưng ln, do đó tn nhiu công
chuyên ch;
+ Phân chung có hiu lc lâu bn, kéo dài qua
nhiu năm, nhưng nói chung tác dng chm hơn
phân hóa hc;
+ Phân chung có thành phn không n đnh, phm
cht phân chung ph thuc rt nhiu loi gia súc, sc
khe, tui ca gia súc, thc ăn, và cách chăn nuôi.
dưng vi cây trng. Đây là ngun ph phm khá ln
và tt đ ch bin thành phân hu cơ. V qu cà phê
đưc ch bin đúng quy trình k thut s cho ra mt
loi phân hu cơ có cht lưng cao (xem ph lc quy
trình sn xut phân hu cơ t v qu cà phê).
l Phân hữu cơ chế biến
Các loi phân hu cơ ch bin thưng gp là: phân
vi sinh hu cơ, phân sinh hóa hu cơ, phân hu cơ đa
chc năng. Đ ch bin các loi phân này ngưi ta
thưng dùng nguyên liu chính là than bùn, ph ph
phm đng vt, thc vt có hàm lưng hu cơ cao.
Quy trình ch bin da vào công ngh sinh hc, trong
quá trình ch bin phân các tp đoàn vi sinh vt chn
lc đưc đưa vào đ phân gii thành phn nguyên liu
chính, nhit đ cao s làm mt các đc t trong
nguyên liu đem , sn sinh ra mt lưng ln acid
humic Trong các loi phân hu cơ ch bin này
nhiu khi còn đưc phi trn thêm vi khoáng đa
lưng, trung vi lưng và các chng vi sinh vt hu ích
cho cây trng.
4.3.2. Phân vô cơ (còn gi là phân hóa hc hay
phân khoáng)
4.3.2.1. Phân đa lưng:
Cung cp các yu t dinh dưng chính là đm,
lân, kali. Phân khoáng cung cp cht đa lưng có hai
dòng sn phm:
- Phân đơn: là loi phân ch cha 1 trong 3 yu t
dinh dưng chính là đm, hoc lân, hoc kali. Ngoài
ra phân đơn cũng có th cha mt s các cht trung
lưng khác.
NPK 16-16-8 13S 16 16 8 13
NPK 20-20-15 TE 20 20 15
Và nhiều loại khác …
Bng 2: Hàm lưng cht dinh dưng trong mt s loi phân khoáng thông dng bón cho cà phê
20
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
- Urê là phân trung tính, ít làm chua đất hơn phân SA.
- Lân nung chảy là loại phân kiềm, thích hợp với
đất chua.
- Cần lưu ý đến thành phần dinh dưỡng được ghi
ngoài bao bì:
+ Phân Urê: có 46% N, nghĩa là trong 100kg
phân đạm Urê có 46 kg N (là chất đạm) cây trồng
sử dụng được.
+ Phân SA: ngoài 21% N còn có 23% S (là chất
lưu huỳnh) cũng là chất dinh dưỡng cây cần.
+ Phân lân Super ngoài 17% P
2
0
5
(là chất lân)
cây dùng được còn có thêm 13 % S cũng là chất
dinh dưỡng cây cần.
+ Phân lân Nung chảy ngoài 15,5% P
2
O
5
còn có
Kali clorua
Nhng điu lưu ý khi s dng phân khoáng:
- Các loại phân đạm sulphat (SA), lân Super, kali clorua (MOP), kali sulphat (SOP) là các loại phân sinh lý chua, bón
liên tục với số lượng lớn sẽ làm đất hóa chua nhanh.
Hình 17: Một số loại phân đạm
Đạm Urê
Đạm sulphat
21
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
Các số ghi trên bao bì của phân NPK hỗn hợp biểu thị công thức của 3 chất đa lượng chính là đạm/lân/kali
(N/P
2
0
5
/K
2
0) trong phân. Tổng của 3 số này càng lớn có nghĩa là loại phân đó có hàm lượng các chất dinh
dưỡng N/P
2
0
5
/K
2
0 càng cao, do vậy giá tiền thường đắt hơn các loại phân có tổng các số này thấp hơn.
Ví dụ loại phân bón NPK hỗn hợp có công thức 20-20-15 có tổng cộng là 55kg chất dinh dưỡng về
N/P
2
0
5
4.3.2.2. Phân trung và vi lưng
Bảng 3: Hàm lượng dinh dưỡng của một số loại phân trung lượng
Hình 20: Một số các loại phân NPK hỗn hợp
23
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
Mt s các loi phân đơn hoc NPK hn hp có cha cht trung lưng đã đưc trình bày bng 3. Ngoài
ra cũng có nhiu loi phân bón khác đưc dùng vi mc đích cung cp cht trung lưng cho cà phê.
Phân vi lưng là loi phân cung cp các cht vi lưng như km (Zn), bore (B), đng (Cu), st (Fe), Mangan
(Mn) ….cho cây trng. Đi vi cây cà phê vùng Tây Nguyên thì Zn và B là 2 yu t vi lưng khá quan trng
trong vic làm tăng sinh trưng và năng sut cà phê. Trên đt chua thưng ít khi b thiu st, mangan. Hin
nay có rt nhiu loi phân vi lưng trên th trưng, ngưi nông dân nên bit cách chn la và xác đnh liu
lưng bón cho thích hp.
Hình 21: Một số các loại phân trung lượng
24
Sổ tay hướng dẫn
CẢI TẠO DINH DƯỠNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ
Hợp chất Công thức Chất dinh dưỡng
Sulphat kẽm ZnS0
4
. 7H
2
0 Zn=23%; S=11%
Oxid kẽm Zn0 Zn= 60-80%
Borax Na
2
B
4
0
7
Bng 4: Mt s hp cht có cha vi lưng dùng làm phân bón
Cây cà phê cn cht vi lưng vi liu lưng không
cao, mt s cht vi lưng cn cho cà phê như Bore
gia liu thích hp và liu ng đc tương đi hp, do
vy không nên bón lưng dư tha. Các loi phân vi
lưng thưng s dng cho cà phê đưc ghi li
bng 4
Các hp cht trên có th bón vào đt hay phun
lên lá đ cung cp cht vi lưng cho cà phê.
Hin nay trên th trưng có rt nhiu loi phân vi
lưng bón vào đt hay phun qua lá. Các loi phân này
có th cung cp t 1-2 cht vi lưng hoc đưc phi
trn nhiu loi đa, trung và vi lưng như: siêu km, siêu
bore, nitrrat calci bore, vi lưng 94, vi lưng đa năng
4.3.3. Phân bón lá
Cây có th hp thu dinh dưng qua r và qua lá.
Phân bón lá là loi phân phun lên lá đ cung cp dinh
dưng cho cây trng. T lâu ngưi ta đã bit tưi
phân đm, phân kali, phân DAP qua lá làm cây nhanh
tt. Ngày nay th trưng phân bón lá rt phong phú
vi các loi phân bón lá hu cơ, vô cơ. Phân bón lá
ngoài các cht đa lưng là N,P,K còn đưc phi trn
thêm các loi trung vi lưng cn thit cho cây trng,
có khi còn đưc phi trn thêm các cht kích thích
sinh trưng, kích thích ra hoa đu qu.
Li ích ca phân bón lá:
- Phân phun qua lá có tác dng nhanh hơn bón
vào đt nên đc bit có ý nghĩa trong các giai đon
cây b khng hong hay thiu ht cht dinh dưng.