SỬ DỤNG CHẾ PHẨM CÂY CỎ XƯỚC ACHYRANTHES ASPERA
PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH TIÊU CHẢY LỢN CON THEO MẸ VÀ SAU CAI
SỮA
Phạm Quang Trung
Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế

TÓM TẮT
Việc sử dụng các cây thuốc nam và dược liệu của chúng trong điều trị bệnh
đã và đang được sử dụng một cách rộng rãi và bước đầu đã thu lại một số kết quả
đáng khích lệ. Song việc bào chế sử dụng chúng thuận tiện trong thú y vẫn còn bỏ
ngỏ. Trong bài báo này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu bào chế sử dụng cây
thuốc từ thân, lá rể và phối hợp thêm một số cơ chất khác trong bài thuốc cổ
truyền và có tính khoa học cao để phòng và trị bệnh tiêu chảy cho lợn con.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tiêu chảy là một hội chứng xuất hiện thường xuyên trên lợn con hầu hết ở
các lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất là vào tuần tuổi thứ 3 sau khi sinh và tuần đầu
sau cai sữa ( tuần tuổi thứ 7 của lợn con).
Hội chứng này làm giảm tăng trọng, giảm tỷ lệ nuôi sống, dễ dàng làm xuất
hiện các bệnh kế phát, giảm hiệu quả kinh tế của người chăn nuôi. Bệnh gây ra do
các vi khuẩn đường ruột như E.coli, Enterobacter, Klebsiella, Salmonella, với các
tỷ lệ tương ứng 66,7%, 40,7%, 3,9%, 3,7%, và cụ thể điều trị khỏi bằng các loại kháng sinh như: Amikacin, Nofloxacin, neomycin, colistin (Chu Văn Lộc và ctv,
2005) song để lại hậu quả khó lường là tỷ lệ còi cọc lợn con cao và cả cho sức
khỏe cộng đồng.
Sau một thời gian nghiên cứu một số cây thuốc, nhóm nghiên cứu chúng tôi
đã chọn cây cỏ xước (Achyranthes Aspera) để bào chế sử dụng phòng, trị bệnh

- Định tính một số chất có tác dụng dược lý có trong cây cỏ xước: Sử dụng
các thuốc thử cho từng loại chất theo phương pháp thông dụng trong hóa thực vật
(phương pháp ngoài đồng của Liên Xô cũ). Định tính phitonxit: Bằng phương
pháp mẫu thử nguyên sinh vật - paramaecium caudatum L. (A.M. Grodzinski)
- Định lượng các chất Saponin, alcaloid, tanin, phitonxit theo phương pháp
chuẩn độ hóa phân tích.
2.2.2. Thử tác dụng sinh học của thuốc
- Bổ sung chế phẩm 2% theo vật chất khô vào khẩu phần ăn của lợn mẹ
mang thai vào tháng thứ hai đến hết giai đoạn nuôi con.
- Bổ sung 2% chế phẩm vào thức ăn của lợn con cai sữa nuôi thịt tới 120
ngày tuổi.
Sơ đồ bố trí thí nghiệm:

Lô I

Lô II & Lô I: 5 lợn nái MC mang thai tháng thứ 2, có bổ sung 2% chế phẩm thuốc
vào thức ăn
Lô II: 5 lợn nái MC mang thai tháng thứ 2 làm đối chứng. (Tất cả các lợn

quản. Chúng tôi đã tiến hành trồng bằng cành và cây, kết quả thu được với tỷ lệ
sống khá cao 95 -100%. Một năm có thể thu hoạch trên 10 lứa cắt với năng suất
xanh tổng số tới 150 tấn/ha. Phơi sấy khô cho trên 27 tấn/ha. Đây là nguồn dược
liệu để bào chế thuốc vô cùng phong phú. Bảng 2: Định tính một số chất có hoạt tính dược lý của cây thuốc
Chỉ tiêu Lô I (trồng cây) Lô II (trồng cành)
- Lá
Saponin: - Thân
- Rễ
+
+ +
+ + +
+ +
+++
+ + + +
Ankaloid (lá cành non)
+ +
Phitonxit (lá cành non)
+ +
Tanin (lá cành non)
+ +
Ghi chú: + có; ++ có vừa; +++, ++++ có rất nhiều.
Bảng 3: Tỷ lệ % các chất trong cây thuốc
Cơ chất
Lá Cành Thân Rễ
Saponin
1,7 2,2 4,0 5,2
Ancaliod

Bổ sung 2% chế phẩm cây thuốc vào khẩu phần ăn của lợn nái mang thai từ
tháng thứ 2 đến hết thời gian nuôi con. Lợn được nuôi trong các nông hộ thuộc xã
Thủy Lương, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Kết quả thu được ở
bảng 4, chúng tôi nhận thấy trọng lượng sơ sinh và số con trên ổ của lô thí nghiệm
và lô đối chứng tương đương nhau, không có sự sai khác. Song điều đáng quan
tâm là tỷ lệ tiêu chảy và tỷ lệ con chết so với con tiêu chảy có sự sai khác rõ rệt.
Hơn nữa trọng lượng cai sữa /con, ở lô có bổ sung chế phẩm đã cao hơn lô đối
chứng là 1,45kg/con (8,46 kg > 7,01 kg). Điều này chứng tỏ các chất dược lý và
các thành phần trong chế phẩm được con mẹ cho con thông qua sữa đã ảnh hưởng
hữu hiệu đến đời sống con con.
Bảng 5: Ảnh hưởng của việc bổ sung 2% chế phẩm cây cỏ xước vào thức ăn của
lợn con
P cai
sữa/con
P.55 ngày P.75 ngày P.90 ngày

P.120
ngày
con
tiêu (Kg45
ngày)
(Kg) (Kg) (Kg) (Kg) chảy

TN1
8,44± 1,60 10,80 ±1,60

17,30±1,40

chế phẩm, thí nghiệm 2 (TN2), nuôi 10 lợn con từ những ổ lợn mẹ không bổ sung
chế phẩm. Hai lô thí nghiệm này chúng tôi tiếp tục bổ sung 2% chế phẩm cây
thuốc vào khẩu phần ăn hàng ngày. Lô đối chứng 1 (ĐC1), nuôi 10 lợn con từ những ổ lợn mẹ đã bổ sung chế
phẩm, đối chứng 2 (ĐC2), nuôi 10 lợn con từ những ổ lợn mẹ không bổ sung chế
phẩm cây thuốc. Hai lô đối chứng này chúng tôi nuôi không bổ sung chế phẩm cây
thuốc. Tất cả hai lô thí nghiệm và hai lô đối chứng được nuôi với khẩu phần ăn
phối chế theo các nguyên liệu sẳn có ở địa phương, với hàm lượng protein trong
thức ăn là 14%. Năng lượng trao đổi 3200Kkalo/kg thức ăn.
Kết quả thu được ở bảng 5, chúng tôi nhận thấy chế phẩm cây thuốc ảnh
hưởng có hiệu quả tới khả năng tăng trọng của lợn qua các giai đoạn và tỷ lệ tiêu
chảy của lợn con.
4. KẾT LUẬN
- Cây cỏ xước - Achyranthes aspera, là cây dược liệu dễ trồng phát triển tốt
cho năng suất sinh khối cao tới 150 tấn/ ha, là nguồn dược liệu vô cùng phong
phú.
- Trongcây cỏ xước chứa các chất có tính dược lý cao, ancaloid, tanin trong
lá, cành, thân cao hơn rễ, ngược lại hàm lượng saponin rễ cao hơn thân, cành, lá.
- Bổ sung 2% chế phẩm cây thuốc vào thức ăn của lợn mẹ vào tháng thứ 2
mang thai và suốt thời gian mang thai không những hạn chế được tỷ lệ tiêu chảy
và tỷ lệ chết của lợn con theo mẹ (9% < 46,1%), Pcai sữa cao hơn (8,46kg > 7,01)
- Chế phẩm cây thuốc là nguồn bổ sung vào thức ăn cho lợn con sau cai sữa
kích thích tăng trưởng và hạn chế tỷ lệ tiêu chảy của lợn con. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Chak rabarti. Achyranthes aspera stimulates the immunity and
enhances the antigen clearance in Catla Catla. Intenational
USING THE HERBAL REMEDIES NAMED ACHYRANTHES ASPERA
IN TREATMENTS THE DIARRHOEA WHICH OCCURS IN PIGLETS
DURING BREASTMEAL AND AFTER WEANING
Pham Quang
Trung
College of Agriculture and Forestry, Hue University
SUMMARY
Diarrhoea is a popular symptom which occurs in piglets during breastmeal
and after weaning. Among many current treatments to this disease, using
vietnamese traditional medicine (based on medicinal herbs) is the successful and
safe one for the community.
A herb named Achyranthes aspera (Amaranthaceae family) is one of the
herbal remedies, which are easily cultivated and well grown, even under the
conditions of unfertilized soils. A supplementation of 2% in feeding meal of the
sow during pregnancy and nursing can limit the diarrhoea ratio in piglets as well
as their death ratio during breast- fed duration (38,1%). Moreover, weight of
piglets was significalty higher (8.3%; 8.46kg > 7.01kg) in the treatment trials.
Similarly, the suppmentation of 2% in the ration of piglets ( from weaning
to 120 days of age) resulted in an increase of 11,6% in compartion to the
controlled trias.