A: lời nói đầu
Trong thời kì đầu của xã hội loài ngời từ khi lực lợng sản xuất phát triển và
có nhiều thành tựu mới, con ngời dần thoát khỏi nền khinh tế tự nhiên và chuyển
sang nền kinh tế sản xuất hàng hóa. Nền kinh tế hàng hoá phát triển càng mạnh
mẽ và đến đỉnh cao của nó là nền kinh tế thị trờng. Kinh tế thị trờng có những u
việt của nó , đó là sự thoả mãn tối đa nhu cầu của con ngời vói một khối lợng hàng
hoá khổng lồ. Tuy nhiên nó cũng bộc lộ những hạn chế , nhất là trong chế độ xã
hội TBCN , một chế độ xã hội ở đó chỉ có lợi nhuận đợc chú trọng hàng đầu dẫn
đến sự phân hoá xã hội sâu sắc và quyền bình đẳng trong xã hội bị xem nhẹ.
Nớc ta sau khi giành đợc độc lập ở miền Bắc , Đảng đã xác định đa đất nớc
lên tiến lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển TBCN. Khi miền Bắc hoàn toàn đợc
giải phóng thì cả nớc bớc vào thời kì quá độ lên CNXH. Đại hội Đảng VI (1986)
là một bớc ngoặt lịch sử của nền kinh tế với đờng lối mới của Đảng để phát triển
đất nớc. Theo đó ta xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trờng có sự quản lý của
nhà nớc theo định hớng XHCN. T tởng ấy càng đợc nhấn mạnh trong các kì đại
hội tiếp theo của Đảng.
Cho tới nay, sau gần hai mơi năm đổi mới ta đã gặt hái đợc nhiều thành
tựu đáng kể. Tuy nhiên bên cạnh đó còn có khá nhiều những mặt cần điêù chỉnh.
Qua nghiên cứu và tìm hiểu em chọn đề tài:"Sự hình thành và phát triển
nền Kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở Việt Nam"
B:nội dung
I.Những vấn đề lý luận chung về nền kinh tế
thị trờng:
1.Khái niệm kinh tế thị trờng:
Kinh tế thị trờng hình thành từ quá trình sản xuất hàng hoá.Sản xuất hàng
hoá là một kiểu tổ chức kinh tế mà ở đó sản phẩm đợc sản xuất ra là để bán trên
thị trờng.Trong kiểu tổ chức kinh tế này, toàn bộ quá trình sản xuất_phân
phối_trao đổi_tiêu dùng , sản xuất nh thế nàovà cho ai đều thông việc mua
bán,thông qua hệ thống thị trờng và do thị trờng quyết định.
Cơ sở kinh tế - xã hội của sự ra đời và tồn tại của sản xuất hàng hoá và

a. Khái niệm phân công lao động xã hội:
Phân công lao động xã hội là việc chuyên môn hoá ngời sản xuất, mỗi ngời
chỉ sản xuất một hoặc một vài sản phẩm nhất định, hay nói cách khác: Sự phân
công lao động xã hội là cách điều chỉnh hạn chế một cách thích ứng những cá
nhân vào những lĩnh vực nghề nghiệp đặc thù.
b. Đặc điểm và tác dụng của việc phân công lao động xã hội
* Đặc điểm:
Tiền đề vật chất của sự phân công lao động trong xã hội là số lợng dân c và
mật độ dân số.phải có một mật độ dân số nào đó để có thể phát triển nột cách
thuận lợi cho những giao dịch xã hội, cũng nh để phối hợp các lực lợng nhờ thế mà
năng xuất lao động tăng lên, khi số lợng công nhân tăng lên( do dân số tăng lên )
thì sức sản xuất của xã hội càng tăng lên theo tỷ lệ kép của sự tăng lên đó, nhân
với hiệu quả của sự phân công lao động.
Sự phân công lao động đợc hình thành khi có sự phân tán t liệu sản xuất vào
tay nhiều ngời sản xuất hàng hoá độc lập với nhau. Sự phân công lao động xã hội
xâm nhập vào tất cả các lĩnh vực của xã hội và đạt những ngời sản xuất hàng hoá
độc lập " đối diện " với nhau, những ngời này chịu sự tác động rất lớn của quy luật
cạnh tranh.
Cơ sở của mọi sự phân công ao động phát triển là lấy trao đổi hàng hoá làm
mỗt giá và có sự tách rời giữa thành thị và nông thôn.
Đối với sự phân công lao động có một quy tắc chung là :puyền lực càng ít
chi phối sự phân công lao động trong xã hội bao nhiêu, thì sự phân sự phân công
lao động trong xí nghiệp sản xuất ngày càng phát triển bấy nhiêu, và ở đấy nó lại
càng phụ thuộc vào quyền lực của một cá nhân.
*Tác dụng:
Sự phân công lao động trong xã hội làm cơ sở chung cho mọi nền sản xuất
hàng hoá, chính sự phân công lao động trong xã hội làm cho sức lao động trở
thành hàng hoá.
Sự phân công lao động đặt cơ sở cho việc hình thành những nghề nghiệp
chuyên môn, những ngành chuyên môn nhằm nâng cao sức sản xuất.

hoặc chuyển một bộ phận từ nơi này sang nơi khác để xây dựng các vùng kinh tế
mới. Tuy nhiên, chúng ta cần đặc biệt chú trọng u tiên cho việc sắp xếp, điều
chỉnh lại chỗ vì điều đó cho phép từng địa phơng, từng đơn vị cơ sở tự khai thác
hết tiềm năng ,những thế mạnh sẵn có của đơn vị mình, đồng thời từng bớc hình
thành các cụm kinh tế - kỹ thuật - dịch vụ nông thôn cũng nh ở thành thị.
*Đối với quốc tế : Để tham gia và phân công lại lao động xã hội cả trên mối
quan hệ kinh tế quốc tế chúng ta cần hiểu rõ những đặc điểm và xu hớng hiện đại
của nền kinh tế thế giới, đó là những đặc điểm sau:
- Nền kinh tế thế giới là một thể thồng nhất , bao gồm các nền kinh tế khu
vực và quốc gia rất đa dạng , phát triển không đồng đều, chứa đựng nhiều mâu
thuẫn.
-Dới sự tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại , đang
diễn ra quá trình quốc tế hoá kinh tế , cụ thể là :
+ Đẩy mạnh sự phân công lao động giữa các khu vực trên thế giới và giữa
các quốc gia trong từng khu vực .
+ Tăng cờng hợp tác và nhất thể hoá kinh tế thế giới, đặc biệt là phạm vi
từng khu vực
Là một quốc gia phát triển , Việt Nam có những lợi thế can bản để có thể
tham gia tích cực vào phân công lao động khu vực và quốc tế. Những lợi thế đó tr-
ớc hết là :
- Vị trí địa lý thuận lợi : Nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa , tự nhiên
Việt Nam rất phong phú và đa dạng , khác hẳn với các nớc có cùng vĩ độ ở Tây á ,
Đông phi , Tây phi. Đặc điểm này có tác động sâu sắc đến cơ cấu, quy mô và hớng
phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam . Việt Nam nằm ở rìa đông bán đảo Đông
Dơng , gần trung tâm Đông Nam á có vùng biển chủ quyền rộng lớn và giàu tiềm
năng, dễ dàng phát triển kinh tế - thơng mại, văn hoá và khoa học kỹ thuật với các
nớc trong khu vực và trên thế giới. Việt Nam nằm trong khu vực diễn ra các hoạt
động sôi động nhất thế giới trớc thế kỷ 21, các nớc ASEAN mà Việt Nam là thành
viên chính thức kể từ tháng 7/95 đang ngày càng chiếm địa vị cao trong nền kinh
tế thế giới/

và cải cách lại chế độ sở hữu , đặc biệt là khu vực kinh tế nhà nớc ,để tự do sở hữu
nhà nớc phải ban hành luật pháp về vấn đề sở hữu .
Một bớc tiến quan trọng trong quá trình Việt Nam chuyển sang nền kinh tế
thị trờng đã diễn ra vào tháng 4/92,khi Quốc hội thông qua hiến pháp mới công
khai choa phép sở hữu t nhân và còn tăng cờng sự bảo hộ của nhà nớc đối với hình
thức sở hữu này .Hiến pháp này xác định có 3 hình thức rở hữu :sở hữu toàn dân ,
sở hữu tập thể và sở hữu t nhân. Hơn nữa, cả ba hình thức đều đợc nhà nớc bảo hộ .
Quốc hữu hoá quyền sở hữu t nhân đều bị cấm và việc trng dụng cần thiết tài sản
phải đợc đền bù , quyền thừa kế và quyền chuyển nhợng cũng đfợc bảo hộ .
Quyền sở hữu t nhân ,yếu tố cần thiết cho nền kinh tế thị trờng , đã bắt đầu
phát triển rất lâu trớc khi hiến pháp đợc sửa vào năm 1992. Chúng ta có thể thấy rõ
bằng chứng về hoạt động của khu vực t nhân tăng trong những năm trớc , tuy
nhiên đứng trên góc độ hệ thống pháp lý mà xét , việc tạo cơ sở rõ ràng cho sở hữu
và chuyển nhợng tài sản có tầm quan trọng vì hai lý do .Thứ nhất ,luật chấp nhận
chính thức điều này sẽ là dấu hiệu cho những ngời có thể trở thành nhà kinh doanh
t nhân và các nhà đầu t thấy rằng hoạt động kinh tế t nhân là chính thức đợc phép
và khuyến khích. Khi chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá sang nền kinh tế thị tr-
ờng , loại khuyến khích chính thức này có thể có trọng lợng đôi chút . Thứ hai ,
những cá nhân khởi sự hoạt động kinh tế t nhân trên cơ sở chính thức đợc phép có
thể dựa vào pháp luật để bảo vệ hoạt động kinh doanh của họ trong tơng lai . Điều
cần chú ý ở đây là hiến pháp của Trung Quốc cũng có điều khoản về sở hữu tơng
tự nh hiến pháp năm 1990 của Việt Nam , nhng năm 1988 Trung Quốc phải bvan
hành những điểm bổ xung hiến pháp để bảo vệ quyền sở hữu t nhân một cách rộng
rãi.
Một mặt của hoạt động thơng mại cần có cơ cấu khung về pháp lý có hiệu
lực trong điều kiện kinh tế thị trờng là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ để thúc đẩy việc
tạo ra mặt hàng và những quy trình sản xuất mới là mới ở Việt nam và sử dụng
hàng hoá và quy trình sở hữu có chủ sở hữu đợc tạo ra ở nơi khác ,khuyến khích
phát triển và lu hành nhãn hiệu thơng phẩm đợc thị trờng công nhận.Đẩy mạnh
việc phổ biến ở Việt Nam phần mềm tin học cũng nh tác phẩm văn học có chủ sở

xác định làm cho nền kinh tế thị trờng nớc ta từng bớc thích nghi với tốc độ nhanh
của tính chất mới của nền kinh tế thị trờng thế giới.
Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế qua sự phân công lao động làm thay
đổi từng bớc cơ cấu ngành vùng , thay đổi chiến lợc kinh doanh , thay đổi cơ cấu
giá trị hàng hoá nhất là trong ngành công nghệ mới .
Thúc đẩy tăng trởng kinh tế nâng cao năng lực tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế
tạo điều kiện thay đổi chiến lợc tái sản xuất giản đơn sang phát triển cả về chiều
rộng lẫn chiều sâu .
*Sự tác động của kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghiã đối với
sự phát triển của khoa học- công nghệ ở nớc ta .
Nền kinh tế thị trờng theo hớng xã hội chủ nghĩa sẽ tác động tích cực đến
sự phát triển của khoa học công nghệ
Kinh tế thị trờng sẽ thúc đẩy sự thay đổi trong cơ cấu của lực lợng sản xuất ,
điều này đợc thể hiện ở chỗ công nghệ , đối tợng lao động , cơ cấu lao động phát
triển theo hớng công nghệ nhiều trình độ , những công nghệ mũi nhọn. Dới tác
động của nền kinh tế thị trờng , đối tợng lao động đợc khai thác ngày càng nhiều
trong tự nhiên kết hợp với việc sử dụng nguyên vật liệu tổng hợp mà trớc hết nhập
từ nớc ngoài và tiến đến sản xuất trong nớc . Trong nền kinh tế thị trờng , lao động
trí óc sẽ đợc đánh giá và coi trọng đúng mức , do đó hàm lợng lao động trí tuệ tăng
lên trong tổng lao động xã hội .
Sự thay đổi cơ cấu của lực lợng sản xuất theo hớng công nghệ hoá và sự
tăng lên của tỷ lệ lao động trí óc trong tổng số lao động xã hội đến lợt nó sẽ tác
động một cách tích cực tới sự phát triển của khoa học - công nghệ . Nh vậy , dới sự
tác động của cơ chế thị trờng ,sự phát triển của lực lợng sản xuất và tỷ lệ lao động
trí óc có tác động qua lại với sự phát triển của khoa học - công nghệ.
Kinh tế thị trờng với t cách là đòn bẩy , là phơng thức sinh hoạt kinh tế
thích hợp , nên tác động tích cực tới sự thay đổi cơ cấu kinh tế và trình độ văn
minh ở nớc ta. Chính nhờ nền kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa
làm cho nớc ta thực hiện có hiệu quả quá trình chuyển dịch cơ cấu theo hớng
công- nông - dịch vụ hiện đại và mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế . Và chính nền

- Tạo lập thị trờng cho các hoạt động khoa học công nghệ . Thúc đẩy các
doanh nghiệp lớn của nhà nớc đổi mới công nghệ , thu hút lực lợng nghiên cứu và
triển khai về các doanh nghiệp .
- Kết hợp hài hoà giữa quy luật phát triển tuần tự và quy luật phát triển nhảy
vọt , thông qua chính sách mở cửa vừa để sử dụng có hiệu quả lợi thế để phát triển
khoa học công nghệ và kinh tế thị trờng.
3. Các bớc phát triển của kinh tế thị trờng
3.1. Từ nền kinh tế tự nhiên chuyển sang nền kinh tế hàng hoá giản đơn.
Mặc dù có những đặc điểm riêng, nhng tất cả các phơng thức sản xuất tiền
t bản chủ nghĩa đều có nét chung là nền kinh tế tự nhiên. Trong nền kinh tế tự
nhiên, sản xuất nhỏ chiếm u thế. Nền kinh tế tự nhiên do nhiều đơn vị kinh tế
thuần nhất hợp thành và mỗi đơn vị kinh tế ấy làm đủ việc để tạo ra những sản
phẩm cuối cùng.
Trong các nền kinh tế tự nhiên, ruộng đất là t liệu sản xuất chủ yếu, nông
nghiệp là ngành sản xuất cơ bản, công cụ và kỹ thuật canh tác lạc hậu, dựa vào lao
động chân tay là chủ yếu, chỉ có trong một số trang trại của địa chủ hoặc phờng
hội mới có hiệp tác lao động giản đơn. Trong nền kinh tế dới chế độ phong kiến,
phân công lao động kém phát triển, cơ cấu ngành đơn điệu, mới chỉ có một số
ngành nghề thủ công tách khỏi nông nghiệp, sản xuất chủ yếu hớng vào giá trị sử
dụng, có tính chất tự cung, tự cấp.
Bớc đi tất yếu của sản xuất tự cung, tự cấp là tiến lên sản xuất hàng giản
đơn. điều kiện cho quá trình chuyển hoá này là sự phát triển của phân công xã hội.
Phân công xã hội là cơ sở của kinh tế hàng hoá. Xu hớng phát triển của phân công
xã hội là biến việc sản xuất không những từng sản phẩm riêng biệt, mà việc sản
xuất từng bộ phận của sản phẩm, từng thao tác trong chế biến sản phẩm thành
những ngành công nghiệp riêng biệt. Công nghiệp chế biến tách khỏi công nghiệp
khai thác và mỗi ngành công nghiệp đó lại chia thành nhiều loại và phân loại nhỏ.
Chúng sản xuất ra dới hình thức hàng hoá - những sản phẩm riêng biệt và đem trao
đổi với những sản phẩm của các ngành sản xuất khác. Chính sự phát triển ngày
càng sâu rộng đó của phân công xã hội là nhân tố chủ yếu dẫn đến hình thành thị

làm xuất hiện một mạng lới mua gom nguyên liệu và bán lẻ hàng hoá, từ đó thúc
đẩy việc sản xuất và trao đổi sâu rộng trong xã hội. Hiệp tác giản đơn đã bớc đầu
làm xuất hiện sản xuất lớn t bản chủ nghĩa, nâng cao năng suất lao động xã hội lên
rất nhiều. Việc hiệp tác giản đơn làm xuất hiện sản xuất lớn về mặt quy mô là một
bớc ngoặt rất quan trọng từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn.
Phân công công trờng thủ công T bản chủ nghĩa:
Sự phát triển của hiệp tác giản đơn t bản chủ nghĩa tất yếu dẫn tới hiệp tác có phân
công, làm xuất hiện các công trờng thủ công t bản chủ nghĩa. Công trờng thủ công
là hình thức xí nghiệp t bản thực hiện sự hiệp tác có phân công dựa trên cơ sở kỹ
thuật thủ công. Công trờng thủ công hình thành bằng cách tập hợp những thợ thủ
công khác nghề, hoặc những thợ thủ công cùng nghề vào trong một xởng để cùng
sản xuất ra một loại hàng hoá.
Đặc điểm về tổ chức và kỹ thuật của công trờng thủ công là: Quá trình sản xuất đ-
ợc phân chia thành những giai đoạn, những công việc bộ phận để có sản phẩm
hoàn chỉnh, trên cơ sở đó mỗi công nhân chỉ chuyên làm một công việc bộ phận.
Đặc điểm của sự phân công này là chuyên môn hoá hẹp.
Cơ sở kỹ thuật vẫn là thủ công với công cụ chuyên dùng, phân phối sản xuất theo
kinh nghiệm cổ truyền nên chủ yếu dựa vào tay nghề khéo léo của công nhân. Cơ
cấu tổ chức của công trờng thủ công là những ngời lao động bộ phận, sử dụng
công cụ chuyên dùng thích ứng, hợp thành lao động tập thể.
Đại công nghiệp cơ khí:
Trên cơ sở kỹ thuật thủ công, phơng thức sản xuất t bản chủ nghĩa không thể đợc
xác lập một cách hoàn chỉnh và phát triển vững chắc. Do đó, trong quá trình phát
triển, chủ nghĩa t bản tự tạo cho nó một cơ sở kỹ thuật tơng ứng là máy móc, đa
chủ nghĩa t bản từ giai đoạn công trờng thủ công lên giai đoạn đại công nghiệp cơ
khí. Máy móc đợc sử dụng phổ biến trong xã hội thông qua cuộc cách mạng công
nghiệp. Đó là cuộc các mạng kỹ thuật thay thế lao động thủ công bằng lao động sử
dụng máy móc. Công cuộc cơ khí hoá ở một ngành dẫn đến việc thúc đẩy quá
trình cơ khí hoá ở một ngành có liên quan. Cơ khí hoá trong các ngành công
nghiệp, nông nghiệp thúc đẩy cơ khí hoá ở các ngành liên quan. Cơ khí hoá trong

Định hớng sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế, xây dựng cơ sở vật chất kỹ
thuật .
Thiết lập về một khuôn khổ về pháp luật, xây dựng hệ thống cơ sở nhất
quán tạo môi trờng ổn định và thuận lợi cho kinh tế phát triển .
Hạn chế và khắc phục những khuyết tật của cơ chế thị trờng .
Trực tiếp đầu t một số lĩnh vực của nền kinh tế: những ngành kinh tế công
cộng, năng lợng, cầu nhiều vốn.
Quản lý và bảo vệ tài sản công, kiểm kê, kiểm soát hoạt động kinh tế - xã hội
Phân phối hợp lý các nguồn lực sản xuất .
4. Các nhân tố của cơ chế thị trờng
Một nền kinh tế muốn vận hành đợc thì trớc tiên phải dựa vào cơ chế thị tr-
ờng có nghĩa là phải dựa vào bộ máy tự động của cả cung, cầu, giá cả hàng hoá,
với môi trờng cạnh tranh, động lực là lợi nhuận. Các bộ phận hợp thành cơ chế thị
trờng này có mối quan hệ mật thiết với nhau, nh là những khâu trong guồng máy.
Giá cả là cái nhân của thị trờng, cung cầu là trung tâm và cạnh tranh là linh hồn là
sức mạnh của thị trờng .
4.1. Cung - cầu hàng hoá: