Kỹ thuật trồng Cây trẩu lá xẻ (Vernicia montana Lour)
Mô tả hình thái
Cây trẩu là một loài cây bản địa có dầu đã được trồng ở Việt Namtừ lâu đời. Đây
là một loài cây đặc sản đã từng có thời kỳ mà sản phẩm của nó rất được ưa chuộng
trên thị trường trong và ngoài nước. Trẩu thuộc loại cây gỗ trung bình có thể cao
15 – 16m. Vỏ cây nhẵn màu nâu nhạt, cành non màu lục. Lá đơn mọc cách cuống
dài 7 – 12cm (cá biệt dài 20cm), phiến lá xẻ 4-5 thuỷ sâu nhưng cũng có lá xẻ
nông và lá nguyên hình tim ở đầu cành. Hoa đơn tính cùng gốc hoặc khác gốc,
mọc thành chùm hoa đực riêng, hoa cái riêng. Chùm hoa đực có nhiều hoa có thể
100-250 hoa trong khi chùm hoa cái chỉ khoảng 5-50 hoa một chùm. Quả nang
hình cầu đường kính 4-5cm, khi già hoá gỗ mỗi quả có 3 hạt, hạt có vỏ cứng màu
nâu sẫm, phôi nhũ màu trắng. Tỷ lệ chế biến 3-4kg quả được 1kg hạt, 1kg hạt có
khoảng 300-400 hạt.
Đặc điểm sinh thái
Trẩu có sinh trưởng và ra hoa kết quả tốt ở các điều kiện khí hậu á nhiệt đới thiên
về nhiệt đới ẩm với các đặc điểm: Nhiệt độ trung bình năm 20-25
0
C, lượng mưa
1600-2500mm, số tháng khô có thể 3-4 tháng. Về đất, trẩu mọc rất tốt trên các loại
đất feralit vàng đỏ hoặc đỏ vàng có tầng dày >80cm trên các loại đá mẹ biến chất
hoặc trầm tích như phiến thạch sét, gnai, phiến thạch mica, poocphia, bazan… có
thành phần cơ giới thịt nhẹ đến thịt trung bình, mùn 1,5-3%, đạm 0,1-0,2%. Cây
mọc tốt trên đất có độ pH = 5-5,5.
Công dụng
Trẩu là loài cây bản địa đa tác dụng, mọc nhanh. Gỗ dùng làm củi đun, làm
nguyên liệu để sản xuất nấm ăn rất tốt. Do tính chịu mặn, chịu kiềm của nó nên
các dụng cụ tàu thuyền đi biển sau khi sơn phủ đảm bảo độ bền. Trẩu là cây cho
dầu dùng để chế biến nhiều mặt hàng tiêu dùng như công nghiệp sơn, các loại chất
dẻo, da nhân tạo, đến các loại thuốc giải độc, thuốc chữa mụn nhọt. Dầu trẩu mau
khô, tỷ trọng nhẹ, bóng, không dẫn nhiệt, không dẫn điện, có tính chống ẩm,
chống ải và chống mục tốt. Khô dầu trẩu cũng là một loại phân bón rất tốt. Trong

oC
, ẩm độ không khí 85-90%, lượng mưa 1000-2000 mm. Trong mùa
sinh trưởng từ tháng 4-7 cần lượng mưa tương đối nhiều, nếu mưa ít thì sản lượng
quả thấp.
Trẩu yêu cầu đất tốt, tầng đất dày, đất tơi xốp, thoát nước, nhưng đủ ẩm, hơi chua
(độ pH 5-6,5). Những nơi đất chua, kiềm, đất bị chặt, nhiều đá lẫn hoặc sỏi sạn thì
trẩu sinh trưởng không tốt.
Trẩu là cây ưa sáng mạnh, nên nơi đồi gò, trồng thưa, tán cây xòe rộng thì trẩu kết
quả nhiều. Nơi khe núi, chân núi do thiếu ánh sáng nên trẩu ra hoa kết quả kém
mặc dù cây vẫn có thể mọc tốt.
Kỹ thuật gây trồng
Cần chú ý đầu tiên đến khâu chọn giống. Khả năng ra hoa kết quả của trẩu biến
động rất lớn theo từng cá thể. Những cây ra hoa cái nhiều thường là giữ được tính
ổn định, người ta đã dùng cách ghép mắt của cây ra hoa cái nhiều vào cây trẩu con
mọc từ hạt rồi đem trồng thì sẽ đem lại kết quả cao.
Trẩu ra hoa vào mùa xuân, quả chín mùa thu khi vỏ quả từ màu xanh vàng chuyển
sang màu nâu đen, hơi nứt ở đỉnh, dễ rụng, vỏ hạt có màu đen là lúc hạt chín, có
thể thu hái được. Hàng ngày có thể nhặt quả mới rụng ở gốc hoặc rung cây cho
quả chín rụng xuống rồi nhặt. Quả thu về có thể xếp đống ở góc vườn, phủ rơm,
rạ, đợi đến mùa xuân năm sau thì đem gieo. Hạt sau khi gieo 20-30 ngày thì nảy
mầm.
Người ta có thể trồng trẩu bằng cách gieo hạt thẳng. Nhưng gieo hạt thẳng do
không chọn giống được kỹ nên sau này tỷ lệ cây cho hoa đực nhiều. Vì thế hiện
nay chủ yếu trồng bằng cây ghép, cho nên cần lập vườn ươm để sản xuất cây trẩu
con mọc từ hạt.
Chọn cây mẹ sai quả, lấy mắt ghép vào cây trẩu con. Thường ghép vào mùa thu,
tháng 7 hoặc tháng 8. Có thể ghép mắt, ghép cành.
Sau khi đã chọn cây mẹ sai quả cũng cần chọn cành để ghép. Cành ghép cần to,
mập, mắt dày và phân bố đều trên cành. Tuổi cành ghép trên dưới 1 năm. Nếu địa
điểm vườn ươm và nơi lấy cành ghép gần nhau thì có thể lấy ngày nào ghép ngày

tài liệu nước ngoài cũng đề cập việc sử dụng gỗ trẩu để làm gỗ dán nhưng ở nước
ta gỗ trẩu chưa được dùng vào việc này.
· Cây trẩu có thể được trồng với mục tiêu nhanh chóng phủ xanh bảo vệ đất, nước
trước khi đưa trồng một số cây lá rộng bản địa khác. Gỗ trẩu hiện nay dùng để
nuôi cấy mộc nhĩ đạt hiệu quả tốt.
· Nếu trồng để lấy dầu cần phải trồng bằng cây ghép với vật liệu lấy từ cây sai quả.
Chỉ có như vậy mới đảm bảo rừng trẩu đạt sản lượng cao.
· Có thể trồng bình thường bằng hạt với các mục tiêu lấy gỗ. Khi cần chuyển thành
rừng lấy quả có thể áp dụng cách ghép cải tạo với đối tượng rừng trẩu 3-6 năm.
Lúc đó kết hợp lấy gỗ và sử dụng gốc cây trẩu để làm gốc ghép. Như vậy có thể
nhanh chóng chuyển hoá sang rừng trẩu quả mà vẫn tận dụng được sản phẩm cây
gỗ đã được tạo ra.(Nguồn: Tổng hợp từ Kỹ thuật trồng một số cây thân gỗ đa tác
dụng, NXB Văn hóa Dân tộc, 2000, Sử dụng cây bản địa vào trồng rừng ở Việt
Nam, NXB Nông nghiệp, 2002 )