1

NHÀ GIÂM HOM CÂY GIỒNG LÂM NGHIỆP CẢI TIẾN CHO VÙNG KHÍ
HẬU GIÓ MÙA ĐÔNG BẮC VÀ GIÓ LÀO
Lê Xuân Phúc và các CTV
Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Công nghệ Công nghiệp rừng
Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam 1- ĐẶT VẤN ĐỀ
Giống là yếu tố quyết định năng suất, chất lượng rừng. Hiện nay ở nhiều địa
phương (Hòa Bình, Nghệ An, ), người dân phá bỏ các diện tích trồng cây ăn quả có
giá trị để trồng rừng nguyên liệu. Nhu cầu cây giống chất lượng cao cho sản xuất lâm
nghiệp nước ta ngày càng lớn. Nhân giống truyền thống bằng hạt không thể đáp ứng
được yêu cầu trên. Nhân giống bằng mô đáp ứng được nhưng cần có công nghệ cao
làm tăng cao giá thành nên hiện nay mới chỉ áp dụng ở một số cơ sở nghiên cứu, sản
xuất lớn có điều kiện để thử nghiệm và sản xuất nguồn giống gốc. Phương pháp giâm
hom đảm bảo di truyền đầy đủ từ cây mẹ, dễ sản xuất với số lượng lớn, không cần
công nghệ cao nên rất phù hợp với điều kiện kinh tế và trình độ sản xuất của hầu hết
cơ sở lâm nghiệp ở nuớc ta để sản xuất giống đại trà cho sản xuất
Công nghệ giâm hom phụ thuộc rất nhiều vào MTGH như: cường độ ánh sáng,
nhiệt độ, độ ẩm của không khí xung quanh hom và giá thể.
Formatted: Font: (Default) Times
New Roman, 13 pt
Formatted: Centered, Indent: First
line: 0 pt, Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Deleted: ¶
Deleted:

(Kỷ yếu Hội nghị khoa học công nghệ Lâm nghiệp miền Bắc, trang 641 -649)
3

2- NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP, THIẾT BỊ VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
2.1- Nội dung và phương pháp nghiên cứu
2.1.1 – Điều tra, khảo sát, nghiên cứu tài liệu

Phương pháp nghiên cứu: chọn mẫu điển hình (vùng khí hậu, loại nhà giâm
hom), đánh giá và lựa chọn bằng phương pháp chuyên gia, xử lý số liệu thực nghiệm,
xây dựng đặc tính khí hậu bằng phần mềm Excel2003

2.1.2- Nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật điều tiết các thông số MTGH
Phương pháp: kế thừa, nghiên cứu thực nghiệm bổ sung kết hợp tính toán lý
thuyết, xử lý số liệu thực nghiệm, xây dựng đặc tính bằng phần mềm Excel2003

b- Nghiên cứu cải tiến hệ thống che sáng
Phương pháp: thực nghiệm, tính toán lý thuyết một số kết cấu chịu lực

c- Nghiên cứu giải pháp kỹ thuật điều tiết nhiệt độ MTGH

4

Phương pháp: tính toán lý thuyết một số thông số chính →xây dựng mẫu thí
nghiệm → khảo nghiệm đánh giá một số chỉ tiêu kỹ thuật →cải tiến hiệu chỉnh.

2.1.3- Nghiên cứu hệ thống luống giâm hom nhiều tầng kết cấu mô đun
Phương pháp: tính toán lý thuyết →chế tạo →khảo nghiệm →hiệu chỉnh

7
8
9
10
6
5
4
3
2
1
2000
1200

Kết cấu tổng thể NGH kiên cố và bán kiên cố đã
được nghiên cứu trong nước
Khung thép vòm che nilon
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines

6

13
9
13
3
9
3
1200 - 1300
1200 - 1300

và các nhà giâm hom có mái che đã được nghiên cứu trong nước, dễ gia công lắp đặt
bằng các xưởng cơ khí nhỏ với nguyên vật liệu thông dụng trong nước, dễ sử dụng.
9
11
14
15
16
17
18
19
12
10
13
8
6
5
4
9
7
3
2
1

Hình 2. Cấu tạo cơ bản của nhà giâm hom cải tiến có hệ thống luống giâm hom
nhiều tầng
1-Ống hút của bơm; 2- Bể chứa nước; 3- Máy bơm; 4- Nền NGH, 5- Luống giâm hom;
6- Giá thể giâm 3 tầng; 7- Hệ thống ỗng dẫn dàn phun; 8- Vòm che nilon; 9- Quạt sấy
không khí; 10- Vòi phun sương tạo ẩm MTGH; 11- Dải lưới che sáng di động phía
trên; 12- Giá thể giâm hom 2 tầng; 13- Vách kính trong suốt; 14- Dàn phun sương làm
mát không khí khi nắng nóng; 15- Dải lưới che sáng di động phía dưới; 16- Cột thép

10
8
5
3
2
3 - 4%
1
550
550150
1200 - 1250
30
50 80
4
6
7

Cải tiến lót sàng ở đáy
1 - Mặt nền giá thể (lãng vữa xi măng); 2 – Rãnh thoát nước; 3 – Nút bịt ren; 4 - Ống
PVC D27 (thoát kiệt nước); 5 - Ống PVC D27 (giới hạn mức nước); 6 – Thành luống
giâm hom (xây gạch chỉ); 7 – Thanh khung vòm che (thép D8 uốn hình vòm, cắm vào
lỗ khoan D10 trên thành luống, cự ly 60 – 70cm; 8 – Cáp nilon; 9 – Thanh định vị
khung vòm che (thép  14 có vấu hình chữ U); 10– Vòi phun sương; 11- Trụ phun
sương (TTKD15); 12 – Mặt lớp cát thô; 13 - Khoảng chứa cát thô; 14 –Sàng lưới thép
ô 20x20; 15 - Khoảng rỗng chứa nước

b- Hệ thống luống giâm hom nhiều tầng
- Kết cấu theo mô đun công nghiệp, lắp ghép bằng bu lông, lắp đặt trên các luống
giâm hom thông dụng xây bằng gạch, được lắp đặt xen kẽ với các luống giâm (1 tầng )
để đảm bảo cường độ ánh sáng cần thiết cho giâm hom trong các tầng.
- Có thể tăng hệ số diện tích giâm hom từ 50% (ở NGH đối chúng) lên 80–85%
(ở NGH cải tiến). Đặc biệt thích hợp với công nghệ giâm hom trong cốc và khay với
vật liệu bầu siêu nhẹ 1500
2
4
7
8
5
5
4
12
13
13
11Hình 4: Nguyên lý cấu tạo luống giâm hom nhiều tầng (2 tầng)
1 - Luống giâm hom thông dụng với nền xi măng (1 tầng ); 2 - Rãnh thoát nước; 3 -
Chân liên kết giá thể với luống giâm hom; 4 - Cột giá thể; 5 - Kính khung nhôm; 6 -
Mâm giá thể tầng 2; 7 - Nilông trong suốt; 8 – Mũ chụp giá thể; 9 – Ống phân phối
khí; 10 - Máng hứng nước; 11 - Trụ phun sương tầng 2; 12 - Trụ phun sương tầng 1;
13 - Van khóa; 14 - Trục nhánh tưới giá thể tầng 2; 15 - Giằng liên kết. 12

c. Hệ thống tưới phun tạo ẩm cho MTGH
- Hệ thống tưới gồm: bể chứa nước chìm, máy bơm nước, vòi phun sương cải
tiến (bằng đồng thau), hệ thống ống dẫn chìm nền bằng nhựa uPVC Tiền phong chịu
áp, trụ phun bằng ống thép mạ kẽm, hệ thống điều khiển máy bơm tự động hẹn giờ và
tự ngắt điện khi bể chứa hết nước.
Các phần tử của hệ thống tưới đã được chọn lựa, tính toán dựa vào các nghiên
cứu thực nghiệm ở điều kiện thực trong sản xuất và cơ sở lý thuyết thủy lực học, đảm
bảo chất lượng tưới phun cao, đồng đều trong toàn hệ thống và tiết kiệm nước
- Các thống số kỹ thuật cơ bản của hệ thống tưới phun, hệ thống luống giâm hom
của các nhà giâm hom có công suất sản xuất khác nhau đối với một loài cây xác định
được tính toán và lập thành bảng tra cứu (Phụ lục 1)

d. Hệ thống điều tiết nhiệt độ không khí MTGH
Hệ thống làm mát không khí bằng hơi nước
Làm mát không khí trong nhà giâm hom và trong vòm che nilon khi nắng nóng
(nhiệt độ môi trường ngoài trên 35

Hệ thống quạt gió cưỡng bức và bộ đốt nóng không khí bằng điện để làm
mát/hâm nóng không khí, thông gió điều hòa khí thải Cacbonic trong MTGH
2
4
5
4
6
7
35
°
800
600 250
3
1

Hình 15 : Sơ đồ nguyên lý hệ thống thông gió cưỡng bức và sấy nóng không khí
MTGH
1 - Luống giâm hom thông dụng; 2 - Giá thể giâm 2 tầng; 3 - Vách kính; 4 - Ống
phân phối khí uPVC D48; 5 - Quạt gió cao áp; 6 - Bộ phận phát nhiệt bằng điện; 7 -
Ống uPVC D76

3.3- Kết quả khảo nghiệm đối chứng
- 3 hàng lỗ

8
hình nanh sấu
- khoảng cách lỗ
trên1 hàng 15 cm
-


Ngoài trời 14 70 9950
B
NGH cải tiến: nhiệt độ nước tưới: 23
0
C -Dồn các tầng lưới che (không che trên)
-Lắp tấm chắn gió xung quanh vách cao 1,8m

-Tưới phun sương t
ự động hẹn giờ: chu kỳ
phun 15 giây, ngừng 15 phút

1 Trong vòm nilon lu
ống giâm thông dụng (1
tầng)
18 90 5500
2 Trong tầng 1 luống giâm 3 tầng 21 93 1250
3 Trong tầng 2 luống giâm 3 tầng 20 92 3400
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,

Tt

Trạng thái và vị trí thí nghiệm

Nhi
ệt độ
(
0
C)
Độ ẩm
không khí
(%)
Cường độ
ánh sáng
(Lux)
A

Ngoài trời 42 51 114.000
B
NGH cải tiến: nhiệt độ nước tưới: 30
0
C

Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,

0
C
1 Trong không gian NGH (đ
ộ cao đo 1,5 m so
với mặt luống cây)
38 60 6000
2 Trên đ
ộ cao 15 cm so với mặt luống giâm
hom
35 80 6000

3.3.2- So sánh khả năng giâm hom trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt
a- Giâm hom đối chứng trong điều kiện thời tiết gió Mùa Đông Bắc
Keo lai: ngày giâm: 04/12/2008, ngày lấy số liệu: 11/03/2009
Chiêu liêu: ngày giâm: 04/12/2008, ngày lấy số liệu: 11/03/2009
Bách xanh: ngày giâm: 04/12/2008, ngày lấy số liệu: 11/03/2009
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5

Trên tầng 2 của luống giâm 2 tầng, 97.8 4.42 4.6 33
Trên tầng 1 của luống giâm 2 tầng
92.2 3.83 5.4 31
Luống giâm cải tiến có vòm nilon (1 tầng) 100 4.95 3.4 30
Keo lai
Đối chúng (luống giâm nền đất có vòm
nilon)
26.7 3.6 2.8 38
Trên tầng 2 của luống giâm 2 tầng, 56.7 5.6 4.9 62
Trên tầng 1 của luống giâm 2 tầng 51.1 3.9 4.5 60
Luống giâm cải tiến có vòm nilon (1 tầng) 54.4 4.6 5.2 61
Chiêu
liêu
Đối chúng (luống giâm nền đất có vòm
nilon)
17.8 2.7 4.3 69
Bách
Trên tầng 2 của luống giâm 2 tầng, 40.0 3.31 3.46 86
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines

18


Tầng 2 của luống giâm 3 tầng
100 28
77,8 36
Tầng 3 của luống giâm 3 tầng
96,7 29 94,4 32
Keo
lai
Luống giâm thông dụng cải tiến
(1tầng)
100 27 93,3 34
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines
Formatted: Space Before: 1.2 line,
After: 1.2 line, Line spacing: 1.5
lines

19

ĐC (luống giâm thông dụng nền cát,
không có vòm che nilon) 96,7 30 84,4 35
Tầng 1 của luống giâm 2 hoặc 3 tầng 86,7 29 27,8 37
Tầng 2 của luống giâm 3 tầng 88,9 33
65,5 36
Tầng 3 của luống giâm 3 tầng
90,0 28 74,4 35
Luống giâm thông dụng cải tiến
(1tầng)
92,2 28 75,6 34
Bạch

3 - Ở các tỉnh phía Bắc, thời gian giâm hom có hiệu quả cho hầu hết các loài cây
rừng là mùa sinh trưởng (mùa mưa): từ tháng 4 – tháng 9, các NGH cũ chỉ hoạt động
được 4 – 6 tháng năm và chỉ giâm hom được ít loài cây chủ yếu thuộc nhóm dễ ra rễ
và ra rễ trung bình. Song NGH cải tiến có thể hoạt động hiệu quả trong suốt năm,
trong cả giai đoạn thời tiết khắc nghiệt nhất (nắng nóng, gió Lào, rét và mưa phùn
hoặc mây mù kéo dài), đảm bảo giâm hom đạt tỷ lệ cao cho cả các loài cây bản địa
thuộc nhóm khó ra rễ, đặc biệt giâm hom được các loài cây trồng rừng phổ biến (Keo
lai, Bạch đàn, ) trong thời gian trái vụ (mùa đông lạnh, mùa gió Lào ) để có cây giống
trồng ngay từ đầu mùa mưa tiếp theo mà không phải tạo giống, lưu cây từ năm trước.
4- Những kết quả này mở ra triển vọng có thể phổ biến rộng rãi mô hình NGH cải
tiến vào sản xuất lâm nghiệp không chỉ ở các tỉnh phía Bắc mà còn có thể cho các
vùng khí hậu nóng ở các tỉnh phía Nam để thay thế việc nhập nội các nhà kính, nhà
luới hoặc cải tiến các nhà giâm hom cũ.

Khuyến nghị

21

Trên đây là kết quả nghiên cứu bước đầu. Để có những kết luận khoa học chính
xác và trước khi triển khai mô hình vào sản xuất cần giâm hom đối chứng thêm trong
các điều kiện khí hậu đặc biệt khác như: thời gian thiếu sáng nhất (tháng 3), nóng và
khô nhất (tháng 6 và 7). Ngoài ra, cần có nghiên cứu cơ bản làm cơ sở cho việc tính
toán tối ưu một số thông số chính của các hệ thống điều tiết môi trường giâm hom và
cần thực nghiệm bổ sung để hoàn thiện mô hình NGH cải tiến theo hướng sản xuất
công nghiệp.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1- Bùi Hiếu, Lê Thị Nguyên, 2004. Kỹ thuật tưới tiêu nước cho một số cây công
nghiêp. Nhà xuất bản Nông nghiệp, 173 trang