Tài liu s 19
PHC HI CHC NĂNG
BNH PHI MÃN TÍNH
Phc hi chc năng da vào cng đng
Trưng ban
TS. Nguyn Th Xuyên Th trưng B Y t
Phó trưng ban
PGS.TS Trn Trng Hi V trưng V hp tác Quc t, B Y t
TS. Trn Qúy Tưng Phó cc trưng Cc Qun lý khám cha bnh, B Y t
Các y viên
PGS.TS. Cao Minh Châu Ch nhim B môn PHCN Trưng Đi hc Y Hà Ni
TS. Trn Văn Chương Giám đc Trung tâm PHCN, Bnh vin Bch Mai
TS. Phm Th Nhuyên Ch nhim B môn PHCN Trưng Đi hc k thut Y t Hi Dương
BSCK. II Trn Quc Khánh Trưng khoa Vt lý tr liu - PHCN, Bnh vin Trung ương Hu
ThS. Nguyn Th Thanh Bình Trưng khoa Vt lý tr liu - PHCN, Bnh vin C Đà Nng
PGS.TS Vũ Th Bích Hnh Phó ch nhim B môn PHCN Trưng Đi hc Y Hà Ni
TS. Trn Th Thu Hà Phó trưng khoa Vt lý tr liu - PHCN Bnh vin Nhi Trung ương
TS. Nguyn Th Minh Thu Phó ch nhim B môn PHCN Trưng Đi hc Y t công cng
ThS. Nguyn Quc Thi Hiu trưng Trưng Trung hc Y t tnh Bn Tre
ThS. Phm Dũng Điu phi viên chương trình U ban Y t Hà Lan - Vit Nam
ThS. Trn Ngc Ngh Chuyên viên Cc Qun lý khám, cha bnh - B Y t
Vi s tham gia ca chuyên gia quc t v phc hi chc năng da vào cng đng
TS. Maya Thomas Chuyên gia tư vn v PHCNDVCĐ
ThS. Anneke Maarse C vn chương trình U ban Y t Hà Lan - Vit Nam
BAN BIÊN SON B TÀI LIU PHC HI CHC NĂNG DA VÀO CNG ĐNG
(Theo quyết định số 1149/QĐ – BYT ngày 01 tháng 4 năm 2008)
Phục hồi chức năng bệnh phổi mãn tính 3
LI GII THIU
Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng (PHCNDVCĐ) đã được triển khai ở Việt
Nam từ năm 1987. Bộ Y tế đã rất quan tâm chỉ đạo và hướng dẫn thực hiện công
tác PHCNDVCĐ ở các địa phương. Được sự phối hợp của Bộ Lao động, Thương

Cuốn “Phc hi chc năng bnh phi mãn tính” này là một trong 20 cuốn hướng
dẫn thực hành về phục hồi chức năng các dạng tật thường gặp nói trên. Đối tượng
sử dụng của tài liệu này là cán bộ PHCN cộng đồng, cộng tác viên PHCNDVCĐ,
gia đình người khuyết tật. Nội dung cuốn sách bao gồm những kiến thức cơ bản
nhất về khái niệm, triệu chứng, cách phát hiện và các biện pháp PHCN cho người
bị bệnh phổi mãn tính. Ngoài ra, tài liệu cũng cung cấp một số thông tin cơ bản
về những nơi có thể cung cấp dịch vụ cần thiết mà người bị bệnh phổi mãn tính
và gia đình có thể tham khảo.
Tài liệu hướng dẫn này đã được soạn thảo công phu của một nhóm các tác giả
là chuyên gia PHCN và PHCNDVCĐ của Bộ Y tế, các bệnh viện trực thuộc trung
ương, các trường Đại học Y và Y tế công cộng, trong đó TS. Trần Văn Chương là tác
giả chính biên tập nội dung.
Trong quá trình soạn thảo bộ tài liệu, Cục quản lý khám chữa bệnh đã nhận được
sự hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính của Uỷ ban Y tế Hà Lan Việt Nam (MCNV), trong
khuôn khổ chương trình hợp tác với Bộ Y tế về tăng cường năng lực PHCNDVCĐ
giai đoạn 2004-2007. Một lần nữa, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ quý
báu này của MCNV. Ban biên soạn trân trọng cảm ơn những góp ý rất giá trị của
các chuyên gia PHCN trong nước và các chuyên gia nước ngoài về nội dung, hình
thức cuốn tài liệu.
Trong lần đầu tiên xuất bản, mặc dù nhóm biên soạn đã hết sức cố gắng nhưng
chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót. Mong bạn đọc gửi những nhận xét, phản hồi
cho chúng tôi về bộ tài liệu này, để lần tái bản sau, tài liệu được hoàn chỉnh hơn.
Mọi thông tin xin gửi về: Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế, 138A Giảng Võ,
Ba Đình, Hà Nội.
Trân trọng cảm ơn.
TM. BAN BIÊN SOẠN
TRƯỞNG BAN
TS. Nguyễn Thị Xuyên
Thứ trưởng Bộ Y tế
Phục hồi chức năng bệnh phổi mãn tính 5

n
Công việc: Người bị bệnh phổi mãn tính bị giảm khả năng làm việc về trí
tuệ và thể lực. Khó thở hạn chế khả năng vận động và làm việc.
n Học hành: Ngoài cơn hen, tình trạng khó thở, thiếu ôxy não mãn tính có
thể làm giảm khả năng tập trung, chú ý, hay ngủ gà.
n Tâm lý/ tình cảm: người bệnh bị sức khoẻ hạn chế, tình cảm thường trầm
cảm, hay cáu gắt; lo âu bệnh tật.
n Xã hội/ gia đình: bệnh hô hấp mãn tính khiến người bệnh giảm khả năng
tham gia các hoạt động của gia đình và cộng đồng. Xu hướng giảm giao
tiếp, cách biệt
3. nguyên nhân và đề Phòng
TT Nguyên nhân Đ phòng
1 Hút thuc Ngưi bnh cn b thuc
2 D ng bi / khói Ngưi xung quanh không hút thuc
D ng thc phm V sinh nơi  sch s
Tránh phơi, giũ đ vt như chăn chiu. Quét nhà nên
dùng máy hút bi
Không nuôi vt nuôi như chó mèo, gà, chim
Các hoá m phm khi dùng nên chú ý, tránh loi gây d
ng, mn nga
Cn thn vi mt s đ ăn gây d ng như: hi sn, đ
thơm
Th tìm và loi b tác nhân d ng ti khoa D ng, bnh
vin Tnh và Trung ương.
3 Môi trưng ô nhim Thay đi ch  nu đang  gn nhà máy, công trưng,
nơi b ô nhim.
4 Các nguyên nhân khác Mt s loi qun áo, đ dùng cá nhân: giày dép da, nha
5 Các  nhim trùng mãn tính 
vùng mũi hng, răng
Điu tr khi hn các  viêm. Nu cn thì phu thut ct

5.1.2 Điều trị viêm phế quản mạn tính
n Thuốc long đờm, chống phù nề niêm mạc phế quản, kháng sinh, chống
co thắt phế quản
n Thuốc giãn phế quản
n Điều trị triệu chứng kèm theo
n Gửi lên tuyến trên: trong các trường hợp cơn hen ác tính, không cắt cơn,
hen nặng có suy hô hấp, hoặc viêm phế quản mạn tính có suy hô hấp, tâm
phế mạn tính, cần chuyển người bệnh lên các cơ sở y tế chuyên khoa hô
hấp, dị ứng để điều trị.
8 Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng / Tài liệu số 19
5.1.3 Phục hồi chức năng
n Bài tập và vật lý trị liệu:
– Tập thở để duy trì chức năng hô hấp: tập thở có tác dụng giãn nở các
thuỳ phổi, tập thở cơ hoành. Mỗi động tác nên làm 20 - 30 lần vào các
buổi sáng.
– Đặt hai tay lên vùng phổi mong muốn được giãn nở. Yêu cầu người bệnh
hít sâu một cách đặc biệt để khiến hai tay được di động nhịp nhàng theo
nhịp thở.
– Phục hồi chức năng hô hấp: tập vỗ rung, ho có trợ giúp, dẫn lưu tư thế
khi có đợt viêm phế quản, có nhiều dịch tiết, đờm dãi.
Bành trưng thuỳ dưi Bành trưng thuỳ trên
Th hoành
Phục hồi chức năng bệnh phổi mãn tính 9
– Dẫn lưu tư thế: Một đầu giường kê cao 20 cm; để người bệnh nằm ngửa,
đầu thấp, nằm nghiêng bên hoặc nằm sấp tuỳ theo vị trí cần dẫn lưu. Để
họ nằm trong 15 phút - 30 phút. Chú ý: nếu người bệnh có cao huyết áp
hoặc suy tim thì không được làm dẫn lưu tư thế.
20 cm
– Vỗ rung: trong lúc dẫn lưu tư thế hoặc khi người bệnh ngồi dậy hoặc
nằm, dùng hai bàn tay khum khum, vỗ nhịp nhàng, đều đặn vào lồng

Công việc không tiếp xúc với chất gây dị ứng.
Không có nguy cơ cao bị viêm đường hô hấp.
Không buộc vận động thể lực một cách gắng sức.
Khí hậu và vệ sinh môi trường không bị ô nhiễm và ẩm
Làm thế nào ngăn chặn được cơn hen?
Dùng thuốc xịt có chứa corticoid (Seretide, Rhinocort ), thuốc kháng dị
ứng và kháng sinh khi bị viêm đường hô hấp.
Phục hồi chức năng bệnh phổi mãn tính 11
7. nơi cung cấP dịch vụ
n Bệnh viện/ trung tâm chăm sóc sức khoẻ: khoa Nội của bệnh viện Huyện
hoặc khoa hô hấp của Bệnh viện Tỉnh, Trung ương là nơi người bệnh có thể
đến khám chữa bệnh và tư vấn.
n Bệnh viện lao và bệnh phổi: Là nơi khám chữa, theo dõi và phẫu thuật các
bệnh lý về phổi và màng phổi, lồng ngực.
n Trung tâm phục hồi chức năng: cung cấp dịch vụ phục hồi chức năng cho
bệnh nhân bị bệnh đường hô hấp mãn tính: hướng dẫn các bài tập hô hấp,
tăng cường sức khoẻ và ổn định chức năng hô hấp.
n Chương trình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng: quản lý và tư vấn
cho người bệnh về bệnh tật, cách theo dõi bệnh, cách dùng thuốc và theo
dõi tác dụng của thuốc ; gửi lên tuyến trên khi cần thiết.
n Hội người khuyết tật/Câu lạc bộ: Những người có bệnh phổi mãn tính,
hen phế quản nên thành lập câu lạc bộ riêng của mình để chia sẻ kinh
nghiệm tập luyện, chữa trị và nâng cao sức khoẻ.
TÀI LIU THAM KHO
n Giáo trình Vật lý trị liệu Phục hồi chức năng, NXB Y học, 2000.
n Ma. Lucia Mirasol Magallona, 2005, Manual for CBR workers and Caregivers,
C&E Publishing Inc.

Sản phẩm chương trình hợp tác
“Tăng cường năng lực Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng”