Đi tìm nguyên nhân sâu xa của việc học sinh
phổ thông học kém môn Lịch sử

Ngày xưa, lớp người trẻ chúng tôi dồn sức học cho thật giỏi ở
các lớp dưới, học quên ăn ngủ, quên giờ giấc, quên chơi đùa,
thời bấy giờ gọi là “học gạo”, nghĩa là học để chóng ra đời làm
công chức, tư chức, “kiếm cơm”. Đại học chỉ là giấc mơ xa xôi,
không bao giờ dám nghĩ đến. Tuy học phổ thông nhưng chính ra
là học chuyên nghiệp, tức là học nghề - một nghề duy nhất hồi
đó làm công chức cho Tây, được gọi tên là “nghề cạo giấy”. Chỉ
một số người học giỏi mà có điều kiện mới học được lên cao,
sang Tây du học, làm trí thức cấp cao, nhưng thực ra cũng tiếp
tục cái nghề công chức làm thuê cho Tây ở cấp cao hơn mà thôi.

Tất nhiên, cái “chế độ Bảo hộ ấy” không thể tồn tại mãi được.
Song cái kiểu nhà trường, cái lối học tập mà nó sinh ra vẫn còn
ảnh hưởng ở cái nước Việt Nam độc lập này, tạo nên một lối
mòn mà chúng ta ngày nay vẫn vô tình tiếp tục đi theo. Ví như:
Hà cớ gì mà con em chúng ta ngày nay, ngay ở trường phổ
thông ở cấp tiểu học, vẫn phải quên ăn, quên ngủ, bỏ cả chơi đùa
với niềm vui tuổi thơ và tuổi trẻ, quên cả sức khỏe, vệ sinh, cặm
cụi học Toán, Lý, Hóa, bỏ cả Văn, Sử, Địa, ngày đêm “học gạo”
để kiếm một mớ điểm, một mảnh bằng để học lên đại học, để
thoát nghề lao lực, thành người lao tâm, để được làm thầy, làm
quan, may ra “có thể ăn trên ngồi trốc” so với những người lao
động.

Nếu muốn học một cái nghề thiết thực mà lương thiện thì các
trường chuyên nghiệp không có đủ, hoặc có thì không ai thèm
vào, bất đắc dĩ mới vào. Ngày xưa, vì mất nước cho nên khi đi
học không ai dạy cho Lịch sử, Địa lý, Văn hóa nước nhà, mà

môn học phổ thông đều là những môn học nhân văn, có mục
đích bồi dưỡng trí tuệ và tâm hồn, ý thức và tình cảm, thường
gọi là Đức, Trí, Thể, Mỹ. GDPT chưa trực tiếp chuẩn bị cho học
sinh ra đời, làm việc, hành nghề. Muốn làm việc đó, con người
phải qua một giai đoạn giáo dục nữa: đó là giáo dục chuyên
nghiệp, thấp thì ở trung học, cao hơn là ở đại học. Ở đó thì mới
phân ban, phân ngành ra mà học, đi vào chuyên môn, chuyên
nghiệp, chuyên nghề.

Dạy và học phổ thông phải khác dạy học chuyên nghiệp, GDPT
thì dạy làm người, chuẩn bị học nghề (gọi là hướng nghiệp), còn
GDCN thì dạy học nghề (tức chuyên nghiệp) đồng thời tiếp tục
dạy làm người. Đi vào chuyên nghiệp thì học sinh các ngành
XHNV không cần học kỹ KHKT và ngược lại. Song khi còn học
PT thì không thể như thế. Phải học đều, học giỏi, họa thấm thía
các môn. PT là nền tảng nên cần học rộng. CN là nghề nghiệp
nên phải học sâu.

Các nhà khoa học và giáo dục hiện đại đã khẳng định rằng: học
rộng và học sâu có quan hệ chặt chẽ với nhau. Không rộng thì
không thể sâu cũng như không sâu thì không thể rộng, như gốc
rễ với thân cành, nền móng với tường mái, bên dưới có vững thì
bên trên mới cao.

Lẫn lộn hai bộ phận giáo dục này là nguyên nhân gây ra tình
trạng bên nào cũng kém, cái kém của GDPT kéo theo cái kém
của GDCN, vì làm người đã kém thì nghề nào cho giỏi? Tình
trạng yếu kém của môn Sử chỉ là hệ quả của một sự yếu kém lớn
hơn. Đó là sự lệch lạc nhỏ do một sự lệch lạc lớn, một sự trục
trặc vi mô từ một sự trục trặc vĩ mô. Chữa bệnh mà chỉ chữa