Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
1

KHẮC SÂU BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT LỊCH SỬ CHO HỌC SINH
LỚP 4, 5 TRONG MÔN LỊCH SỬ
ENGRAVED SYMBOL OF HISTORICAL FIGURES FOR STUDENTS
IN GRADES 4, 5 IN HISTORY
SVTH: Đinh Thị Liễu, Lê Diệu Hương, Nguyễn Thị Tầm Sơn,
Mai Thị Thùy Hương, Hoàng Thị Ngọc Oanh
Lớp 09STH1, Khoa GD Tiểu học – Mầm non, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng
GVHD: ThS. Trần Thị Kim Cúc
Khoa GD Tiểu học – Mầm non , Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT
Chất lượng dạy – học Lịch sử đang là một vấn đề được cả xã hội quan tâm. Khắc sâu biểu
tượng nhân vật lịch sử cho học sinh là một nội dung không thể thiếu trong dạy - học Lịch sử. Khắc
sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh lớp 4, 5 trong dạy - học Lịch sử chính là giúp các em
ghi nhớ sâu sắc những hình ảnh, hoạt động, những sự kiện đặc trưng nhất, điển hình nhất liên
quan đến các nhân vật . Với đề tài nghiên cứu này, chúng tôi đã tìm hiểu về những cơ sở lí luận
cũng như khảo sát thực tiễn của việc dạy – học khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho học
sinh Tiểu học. Trên cơ sở này, chúng tôi xây dựng một số biện pháp giúp học sinh ghi nhớ các
nhân vật trong từng giai đoạn của lịch sử dân tộc. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy học
môn Lịch sử ở Tiểu học nói chung và dạy học dạng bài về nhân vật lịch sử nói riêng.
Từ khóa: dạy và học Lịch sử, biểu tượng nhân vật lịch sử, khắc sâu biểu tượng nhân vật
lịch sử, sơ đồ tư duy, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
ABSTRACT
The quality of teaching and learning history is a matter both of social concern. Engraved
symbol of historical figures for students is a lack of content can not be teaching and
learning History. Engraved symbol of historical figures for students in grades 4, 5 in teaching
and learning history is to help them remember the images deep, activities, events most
characteristic,most typically associated characters. With this research, we learned about the

- Phương pháp khảo sát thống kê:
+ Thống kê các nhân vật lịch sử trong chương trình môn Lịch sử lớp 4, 5.
+ Khảo sát thực trạng dạy - học biểu tượng nhân vật lịch sử ở một số trường Tiểu
học trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
+ Phương pháp quy nạp: Quy nạp các kết quả thống kê, phân loại trên cơ sở đề xuất
một số biện pháp để khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh.
2.2. Nội dung nghiên cứu
2.2.1. Cơ sở lí luận chung
a. Cơ sở tâm lí học
Ở lớp 4, 5 ghi nhớ có chủ định đã phát triển. Những gì trực quan, sinh động thường
được các em tri giác tốt hơn, dễ gây ấn tượng hơn. Tuy nhiên, các em cũng gặp khó khăn
trong việc ghi nhớ thời gian của các sự kiện, niên đại lịch sử. Tư duy của học sinh cuối bậc
tiểu học chuyển dần sang tư duy trừu tượng. Học sinh đã thực hiện được các hoạt động
phân tích, tổng hợp kiến thức nhưng còn ở mức đơn giản. Ngoài ra, khả năng chú ý của các
em đã phát triển hơn, dần hình thành kĩ năng tổ chức và điều chỉnh chú ý. Đến lớp 4, 5
ngôn ngữ của các em đã thành thạo. Các em đã có khả năng tự đọc, tự học, tự nhận thức về
thế giới xung quanh. Thêm vào đó, các em cũng dễ xúc động cũng như dễ nổi giận. Trí
tưởng tượng sáng tạo của các em đã phát triển và dễ chi phối bởi các xúc cảm, tình cảm.
b. Khái quát về biểu tượng
Biểu tượng nói chung được định nghĩa là những hình ảnh về sự vật, hiện tượng của
thế giới xung quanh, được hình thành trên cơ sở các cảm giác và tri giác đã xảy ra trước
đó, được giữ lại trong ý thức hoặc là những hình ảnh mới được hình thành trên cơ sở
những hình ảnh đã có từ trước.
Biểu tượng lịch sử là hình ảnh về những sự kiện, nhân vật lịch sử, điều kiện địa lí
v.v… được phản ánh trong não học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất. [8, Tr.
189]. Nhân vật lịch sử được hiểu là những người có vai trò nhất định đối với một hoàn
Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
3
cảnh lịch sử cụ thể. Khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh trong dạy - học Lịch
sử chính là giúp các em ghi nhớ sâu sắc những hình ảnh, hoạt động, những sự kiện đặc

Nguyễn Trãi
Lê Thánh Tông
Chu Văn An
Lương Thế Vinh
5
Trương Định
Nguyễn Trường Tộ
Phan Bội Châu
Nguyễn Tất Thành
La Văn Cầu
Cù Chính Lan
Phạm Văn Đồng
Trường Chinh
Võ Nguyên Giáp
Phan Đình Giót
Tô Vĩnh Diện
Bùi Quang Thận
Vũ Đăng Toàn
Võ Thị Sáu
Bế Văn Đàn 2.2.2. Cơ sở thực tiễn dạy và học Lịch sử ở một số trường Tiểu học
Qua quá trình khảo sát trên giáo viên và học sinh khối 4, 5 ở bốn trường Tiểu học là

mình.
Sơ đồ 1. Sơ đồ tư duy về nhân vật Trần Quốc Tuấn

c. Thiết kế trò chơi học tập
Xây dựng trò chơi học tập với 5 trò chơi chính. Trò chơi giải ô chữ Lịch sử được tổ
chức bằng việc thiết kế các ô chữ hàng ngang và hàng dọc liên quan đến nhân vật lịch sử
trong bài hoặc trong các bài đã học ở những tiết trước. Tiếp theo là trò chơi giải mật mã
lịch sử, giáo viên đưa ra các dữ kiện lịch sử, yêu cầu học sinh đoán xem những dữ kiện đó
nói về nhân vật lịch sử nào. Thi trả lời nhanh là một trò chơi chia lớp thành các đội chơi và
yêu cầu trả lời nhanh 5 đến 10 câu hỏi kiến thức đã học về nhân vật lịch sử. Bên cạnh đó,
trò chơi ghi nhớ lịch sử yêu cầu học sinh viết các mốc lịch sử, các nhân vật lịch sử theo
yêu cầu của giáo viên trong một khoảng thời gian nhất định. Học sinh sẽ được tham gia trò
Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
5
chơi hóa thân thành các nhân vật lịch sử thể hiện cử chỉ, điệu bộ, vóc dáng cho phù hợp
với nhân vật giúp phát huy trí tưởng tượng, đóng vai, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề.
d. Xây dựng bài tập kiểm tra đánh giá
Có thể lựa chọn những chi tiết về hình dáng, tính cách, những đặc điểm nổi bật của
nhân vật đã được học trong bài trước để kiểm tra học sinh trong phần kiểm tra bài cũ.
Trong bài kiểm tra cuối kì, để đánh giá xem học sinh ghi nhớ về các anh hùng dân tộc như
thế nào, giáo viên có thể đưa ra những câu hỏi gắn với những sự kiện liên quan đến các
nhân vật đó. Khi kiểm tra, đánh giá định kì nên sử dụng nhiều dạng câu hỏi: trắc nghiệm tự
luận, trắc nghiệm khách quan có nội dung liên quan đến các nhân vật lịch sử.
e. Thiết kế các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có nội dung lịch sử
Các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có nội dung lịch sử như: Dạy học lịch sử
qua tên đường phố, trường học; tham quan di tích lịch sử, bảo tàng, gặp gỡ các nhân chứng
lịch sử; tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp theo các chủ điểm; gắn biển chú giải cho các
đường phố mang tên danh nhân, địa danh lịch sử là cách học lịch sử qua một cách tiếp cận
khác, ngắn gọn dễ nhớ. Để khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh, giáo viên tổ
chức cho các em tìm hiểu về các nhân vật lịch sử có trong tên đường, trường mà các em

và phương pháp dạy học Tự nhiên xã hội – Tập 2, Nhà xuất bản Giáo dục.
[3] Quốc Chấn, Lê Kim Lữ, Cẩm Hương (2006), Những danh tướng chống ngoại xâm
thời Trần, Nhà xuất bản Thanh Hóa.
[4] Trần Bá Hoành, Vũ Ngọc Oanh, Phan Ngọc Liên (2003), Áp dụng dạy và học tích cực
trong môn Lịch sử, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội.
[5] Vũ Dũng (2000), Từ điển Tâm lí học, Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
[6] Đặng Vũ Hoạt, Phó Đức Hòa (2008), Giáo dục học tiểu học 1, Nhà xuất bản Đại học
Sư phạm.
[7] Trần Trọng Kim (2005), Việt Nam sử lược, Nhà xuất bản Tổng hợp TP Hồ Chí Minh.
[8] Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi (2002), Phương pháp dạy học
Lịch sử - tập 1, 2, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
[9] Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (2004), Phương pháp dạy học Lịch sử, Nhà xuất bản
Giáo dục.
[10] Hoàng Phê (2008), Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng.
[11] Nguyễn Khắc Thuần (2006), Lịch sử giai thoại – tập 3 – 71 giai thoại thời Trần, Nhà
xuất bản Giáo dục.
[12] Nguyễn Khắc Thuần (2006), Lịch sử giai thoại, tập 2 - 51 Giai thoại thời Lý, Nhà
xuất bản Giáo dục.
[13] Nguyễn Trại, Nguyễn Lê Hoài Thu (2005), Thiết kế bài giảng Lịch sử lớp 4, Nhà xuất
bản Hà Nội.
[14] Nguyễn Thị Côi (2006), Các con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học Lịch
sử ở trường phổ thông, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
[15] Sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí lớp 4, 5.
[16] Trang web: Tab 5 (right)