1

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC:

PHÊ BÌNH VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TRÊN BÁO CHÍ

Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Báo chí
Bộ môn: Văn hóa Truyền thông 1. Thông tin về giảng viên:
- Họ và tên: Nguyễn Thị Minh Thái
- Chức danh, học hàm, học vị: PGS.TS, giảng viên chính.
- Thời gian, địa điểm làm việc: Giảng viên thông báo cho sinh viên vào giờ học
đầu tiên của môn học.
- Địa chỉ liên hệ: như trên
- Điện thoại: 04.8698090 / 0903254269
- Email:
- Các hướng nghiên cứu chính:
Văn hóa nghệ thuật hiện đại; mối quan hệ truyền thông giữa văn hóa, văn
nghệ và truyền thông hiện đại; lý thuyết truyền thông; ứng dụng nghiên cứu văn
hóa học, nghệ thuật học vào truyền thông.
- Các giảng viên tham gia giảng dạy:
Theo điều hành của Bộ môn Văn hóa - Truyền thông

2. Thông tin chung về môn học:
- Tên môn học: Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí
Tiếng Anh: Art and literature critics
2

tính đặc thù: bài bình luận tác phẩm văn học.
- Kỹ năng:
+ Sinh viên được rèn luyện kỹ năng đọc, nghe, xem và phân tích tác phẩm văn
học nghệ thuật một cách có lý luận và phương pháp.
+ Sinh viên sử dụng được các kỹ năng xây dựng một sản phẩm truyền thông đặc
thù: Bài viết giới thiệu và bài viết bình luận (phê bình) tác phẩm văn học nghệ
thuật trên báo chí (báo in).
- Thái độ, chuyên cần:
+ Sinh viên trau dồi thói quen đọc, hiểu, thưởng thức và phân tích, bình luận.
+ Sinh viên hình thành phương pháp tư duy và phối hợp được hai phương pháp:
tư duy cảm tính và tư duy lý tính.
+ Sinh viên học và áp dụng được phương pháp học tập hiện đại: chủ động, độc
lập trong sự “tự học” như là phương pháp học đại học tốt nhất hiện nay.
+ Sinh viên có một phương pháp tiếp cận văn hóa, văn học nghệ thuật đặc thù
cho những người làm báo.
+ Sinh viên có những thao tác báo chí đặc thù để tổ chức loại văn bản truyền
thông đặc thù (bài phê bình), đồng thời cũng có thể thành thạo thao tác biên tập
đặc thù đối với loại văn bản truyền thông này.
3.2. Mục tiêu chi tiết của môn học
Nội dung Bậc 1 Bậc 2 Bậc 3
Nội dung 1:
Lý luận
chung về tác
phẩm văn
học nghệ
thuật
• Nêu khái quát về
thế giới nghệ thuật:
Đây là thế giới thứ
hai, được sáng tạo

như: sân khấu, điện
ảnh…

thông tin và bình
luận của nhà báo
về thế giới nghệ
thuật.
Nội dung 2:
Định nghĩa
công việc phê
bình văn học
• Giải thích các thuật
ngữ:
 Nghệ thuật – Tác
phẩm nghệ thuật.
 Văn học – Tác
phẩm văn học.
Riêng phần nghệ
thuật, chú ý hai loại tác
phẩm nghệ thuật có cơ
sở văn bản gần với văn
bản văn chương, đó là:
tác phẩm vở diễn của
sân khấu và tác phẩm
phim truyện của điện
ảnh.

• Phân tích nội
hàm và khả năng sử
dụng của các thuật

truyền thông đặc
thù (bài bình luận
văn học).
• Phân tích được
lý do và những đòi
hỏi cần thiết của
môn học trong bối
cảnh văn học nghệ
thuật Việt Nam
hiện đại.

5
Nội dung 4:
- Nguyên tắc 1:
Chủ thể viết
bình luận
- Nguyên tắc 2:

Kỹ thuật viết
bình luận
• Nêu được câu hỏi
về bình luận tác phẩm
văn học: Vấn đề nào
trong tác phẩm văn
học sẽ được đặt ra để
bình luận trong bài
viết của mình?

nhất với việc xây
dựng này văn bản
bình luận văn
chương này.

Nội dung 5:
Cách tổ chức
bài bình luận
thơ trữ tình
• Nêu được lý luận
về thể loại thơ.
• Phân tích được
cách thưởng thức
thơ trữ tình.

• Ứng dụng các lý
thuyết về thơ trữ
tình và mỹ học tiếp
nhận thơ trữ tình để
tổ chức bài bình
luận thơ.
Phân tích các văn
bản bình luận thơ
trên báo in và các
phong cách viết.
Nội dung 6:
Cách tổ chức
bài bình
luận truyện
ngắn.

• Phân tích được
cách thưởng thức
tiểu thuyết.

• Ứng dụng các
lý thuyết về tiểu
thuyết và mỹ học
tiếp nhận tiểu
thuyết để tổ chức
bài bình luận tiểu
thuyết.
• Phân tích các
văn bản bình luận
tiểu thuyết trên
báo in và các
phong cách viết.

Nội dung 8:
Thuyết trình
bài tập
nhóm
• Sinh viên nộp sản
phẩm đúng hạn.
• Sản phẩm đáp ứng
các nguyên tắc đã học.
• Sản phẩm thể
hiện được quá trình
làm việc nhóm của
sinh viên.
• Nhóm sinh

thông đặc thù trên báo chí
2.2. Nội hàm của các thuật ngữ và khả năng sử dụng các thuật ngữ nói trên
2.3. Những cách hiểu không chính xác, phiến diện về các thuật ngữ nói trên
Nội dung 3. Trọng tâm, mục tiêu và lợi ích của phê bình văn học
3.1. Trọng tâm: phát triển năng lực cảm thụ tác phẩm văn học nghệ thuật
3.2. Mục tiêu: phát triển kỹ năng tổ chức bản thảo truyền thông đặc thù
3.4. Lợi ích: tại sao phải học Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí?
Nội dung 4. Chủ thể viết và kỹ thuật viết bình luận
Nguyên tắc số 1: Chủ thể viết bình luận là nhà báo
(chuyên viết bài bình luận văn học, trực thuộc Ban văn hoá - nghệ thuật của các tờ báo)
Nguyên tắc số 2: Kỹ thuật viết bình luận
4.1. Kỹ năng đặt và giải quyết câu hỏi: Vấn đề sẽ được đưa ra bình luận? Loại
ngôn ngữ báo chí sẽ được sử dụng?
4.2. Kỹ năng giải thích và so sánh về các đề tài bình luận của chủ thể bình luận
trong những tình huống khác nhau
4.3 Kỹ thuật sử dụng lưu loát tiếng Việt và ngôn ngữ báo chí trong bài bình luận

8
Nội dung 5. Cách viết bài phê bình tác phẩm thơ trữ tình
5.1. Lý luận về thể loại thơ
5.2. Cách thưởng thức thơ trữ tình
5.3 Ứng dụng các lý thuyết về thơ trữ tình và mỹ học tiếp nhận thơ trữ tình để tổ
chức bài bình luận
Nội dung 6. Cách viết bài phê bình tác phẩm truyện ngắn
5.1. Lý luận về thể loại truyện ngắn
5.2. Cách thưởng thức truyện ngắn
5.3 Ứng dụng các lý thuyết về truyện ngắn và mỹ học tiếp nhận truyện ngắn để tổ
chức bài bình luận
Nội dung 7. Cách viết bài phê bình tác phẩm tiểu thuyết
5.1. Lý luận về thể loại tiểu thuyết

16. Nguyễn Thị Minh Thái, Đối thoại mới với văn chương (tái bản lần 1), Nxb
Hội Nhà văn, H., 1999.8. Nguyễn Thị Minh Thái.
17. Nguyễn Thị Minh Thái, Con mắt xanh, Nxb Thanh niên, H., 2005.
18. Nguyễn Thị Minh Thái, Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí, Nxb Đại
học Quốc gia, H., 2006.
19. Nguyễn Thị Minh Thái, Sân khấu và tôi (tái bản lần 2), Nxb Sân khấu, H., 2006.
20. Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc văn hoá Việt Nam, Nxb TP HCM, 2001
(xuất bản lần 3). 10
7. Các hình thức tổ chức dạy học
7.1. Lịch trình chung:

Nội dung
Hình thức tổ chức dạy môn học Tổng số
Lên lớp Thực hành Tự học
xác định
Lý thuyết

Bài tập Thảo luận

Nội dung 1 2 2 4
Nội dung 2 2 2 4
Nội dung 3 2 2 4
Nội dung 4 2 2 2 2 8
Nội dung 5 2 2

sách 150 thuật
ngữ văn học của
Lại Nguyên Ân.
Chú ý các định
nghĩa về nghệ
thuật, tác phẩm
nghệ thuật.

11

- Định nghĩa tác phẩm
nghệ thuật (là kết quả
của tư duy hình tượng
của nghệ sỹ. Giải
thích sự ra đời của tác
phẩm nghệ thuật).

- Giải thích sự khác
nhau của ngôn ngữ
nghệ thuật trong 7
ngành nghệ thuật
chính (đặc biệt chú ý
văn học là ngành nghệ
thuật cơ bản: nghệ
thuật của ngôn từ).

- Sách Phê bình văn
học nghệ thuật trên
báo chí, trang 11 -
25.

- Cách thông tin, bình
- Đọc các tài liệu
trong danh mục
tham khảo do
giảng viên cung
cấp (Sách Phê bình
văn học nghệ thuật
trên báo chí, trang
47).

12
luận và định hướng
thẩm mỹ của nhà báo
về tác phẩm nghệ
thuật đối với công
chúng.
- Nghiên cứu kỹ
phần định nghĩa
thuật ngữ và nội
hàm khái niệm của
văn học và tác
phẩm văn học.
- Đọc tài liệu, tìm
hiểu các thuật ngữ
có liên quan đến
nghệ thuật, ngôn
ngữ của các ngành
nghệ thuật, đọc tác
phẩm văn học và
xem tác phẩm

học.
- Định nghĩa các thuật
ngữ:
 Nghệ thuật
 Tác phẩm nghệ
thuật
 Văn học
 Tác phẩm văn
học
 Phê bình văn học
- Đọc các tài liệu
theo yêu cầu của
giảng viên
(Tìm các mục từ
tương ứng với các
khái niệm trong
sách 150 thuật
ngữ văn học) Bài tập nhóm (có
tính điểm): Phân
biệt các bài phê
bình văn học với
các bài phê bình
nghệ thuật qua các
bài viết cụ thể trên
báo. (Sinh viên
phải tự sưu tầm,
đọc báo và mang

bị: Một số tờ báo
cuối tuần có nhiều
bài viết giới thiệu
và phê bình văn
học và thảo luận.
- Đọc tài liệu và
xây dựng đề
cương thảo luận,
chuẩn bị cho buổi
thảo luận kế tiếp
theo những hướng
nội dung do giảng
viên cung cấp

Bài tập nhóm

Tuần 5 - Nội dung 3: Sự cần thiết của Phê bình văn học trên báo chí
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú

Lý thuyết
2 giờ tín chỉ
- Phải có thông tin
thường xuyên về đời
sống văn học trên báo.

mình có thể viết
loại bài nào: giới
thiệu hay phê
bình?
Bài tập nhóm:

Cả
nhóm cùng nhau
thảo luận về nghệ
thuật viết của
những nhà báo
qua những bài viết
hay ở 2 mức độ:
giới thiệu hay phê
bình tác phẩm văn
học.
Tuần 6 - Nội dung 3: Trọng tâm, mục tiêu và lợi ích của phê bình văn học
16
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú

Thực hành

(Sách Phê bình văn
học nghệ thuật trên
báo chí – trang 53 -
139)

17
và giới thiệu tác phẩm
văn học.
Bài tập nhóm:
Thảo luận về sự di
chuyển các vị trí:
là nhà báo hoặc là
người đọc với tác
phẩm văn học. Tuần 7 - Nội dung 4 – Nguyên tắc 1: Chủ thể viết bình luận văn học trên báo chí
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú

Lý thuyết
2 giờ tín chỉ
- Chủ thể viết bình
luận: phải là người có
chuyên môn về lĩnh

Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú

Thực hành
2 giờ tín chỉ
- Sinh viên tự phân
tích về chủ thể viết
bình luận.
- Sinh viên thực hành
Đọc tài liệu theo
yêu cầu của giảng
viên (Đọc toàn bộ
tài liệu trong Danh
mục học liệu bắt
buộc và học liệu
tham khảo của
môn học)

Bài tập lớn: Mỗi
nhóm chọn ra 3
bài viết được cho
là hay nhất về phê
bình văn học để
đem ra thảo luận
chung.

văn học mà sinh viên tự
lựa chọn trên báo.

Bài tập cá nhân,
điểm giữa môn
học

30%

Tuần 10 - Nội dung 4 - Nguyên tắc 2: Kỹ thuật viết bình luận văn học trên
báo chí (tiếp)
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú

Tự học
xác định
2 giờ tín chỉ
tương đương 6
giờ tự học
thực tế
Kỹ thuật sử dụng lưu
loát tiếng Việt và
ngôn ngữ báo chí
trong bài bình luận
- Đọc sách Cách

2 giờ tín chỉ
- Lý luận về thể loại
- Cách thưởng thức
thơ trữ tình.
- Ứng dụng các lý
thuyết về thơ trữ tình
và mỹ học tiếp nhận
thơ trữ tình để tổ chức
bài bình luận.

- Đọc Thi nhân Việt
Nam của Hoài
Thanh, Hoài Chân:
bài Một thời đại
trong thi ca, trang
19 - 61.
- Đọc Ngôn ngữ
thơ của Nguyễn
Phan Cảnh: chương
II và chương III,
trang 32 – 70.

Bài tập lớn: Tìm
trong các giai đoạn
của văn học Việt
Nam hiện đại thế kỷ
XX, XXI, mỗi giai
đoạn từ 3-5 thi sỹ với
từ 3 -5 chùm thơ


Hoàng Ngọc Hiến:
trang 141 – 233.
- Đọc tài liệu do
giảng viên chỉ dẫn
Bài tập nhóm:

-
Cùng chọn truy
ện
ngắn đã được
đăng trên báo và
cùng phân tích.
- Đặt tên cho bài
viết của từng cá
nhân và làm dàn ý
- Phân tích một
bài viết hay về
truyện ngắn và có

22
thể viết một bài
riêng về truyện
ngắn này.Tuần 13 - Nội dung 7: Cách viết bài phê bình tiểu thuyết
Hình thức tổ

tiểu thuyết nào đó
và có thể viết một

23
bài riêng về tiểu
thuyết này.

Tuần 14. Thuyết trình bài tập lớn theo nhóm:
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú

Thực hành
2 giờ tín chỉ
- Các nhóm thuyết
trình theo thứ tự đã
bốc thăm.
- Cả lớp thảo luận về
sản phẩm của từng
nhóm. Tổng thời gian
trình bày và thảo luận
cho mỗi nhóm từ 20
đến 30 phút.
- Giáo viên nhận xét
ưu, nhược điểm của
từng nhóm: chất


Thực hành
2 giờ tín chỉ
- Những nhóm cuối
cùng tiến hành thuyết
trình.
- Giải đáp các thắc
mắc của sinh viên.
- Hướng dẫn thi hết
môn.
Xây dựng đề
cương ôn tập,
chuẩn bị cho thi
hết môn 8. Chính sách đối với môn học
•
Thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của môn học được ghi trong đề cương môn học.
•
Các bài tập phải nộp đúng hạn.
•
Nghỉ học quá 20% tổng số giờ sẽ không được thi hết môn.
•
Chuẩn bị bài trước khi đến lớp theo hướng dẫn trong đề cương môn học.

9. Phương pháp, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn học
9.1. Mục đích và trọng số kiểm tra
Hình thức
Tính chất của nội

30%

Bài thi hết môn
Kết hợp lý luận và
khả năng ứng dụng
Đánh giá kĩ năng
ứng dụng vào thực
tế
50%
9.2. Tiêu chí đánh giá các loại bài tập và kiểm tra đánh giá
9.2.1. Bài tập viết cá nhân/tuần.
Loại bài tập này thường dùng để kiểm tra sự chuẩn bị, tự nghiên cứu của sinh
viên về một vấn đề không lớn nhưng trọn vẹn. Các tiêu chí đánh giá các loại bài
tập này có thể bao gồm:
- Nội dung:
1) Xác định vấn đề nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu rõ ràng, hợp lí.
2) Thể hiện kĩ năng phân tích, tổng hợp trong việc giải quyết các nhiệm vụ
nghiên cứu.
3) Có bằng chứng về việc sử dụng các tài liệu do giảng viên hướng dẫn.
-Hình thức:
4) Ngôn ngữ trong sáng, trích dẫn hợp lệ, không dài quá so với qui định của
giảng viên (Ví dụ: không dài quá 3 trang A4).
Ngoài ra, tuỳ loại vấn đề mà giảng viên có thể có các tiêu chí đánh giá riêng.
9.2.2. Loại bài tập nhóm/tháng
Do yêu cầu đặc thù của loại bài tập này nên tiêu chí đánh giá bài tập nhóm tháng
có thể được thể hiện qua báo cáo mà nhóm phải thực hiện theo mẫu sau: