Luận văn tốt nghiệp Đề tài

Tác dụng của sự phát triển kinh tế
thị trường ở Việt Nam

1

Lời mở đầu
Nền kinh tế thị trờng có ảnh hởng lớn đến sự tốn tại và phát triển của
từng quốc gia từng dân tộc. Vấn đề nhà nớc và thị trờng là mối quan tâm
hàng đầu của nhiều nhà nghiên cứu kinh tế trong nhiều thập kỉ qua, do đó việc
tìm tòi mô hình quản lý kinh tế thích hợp và có hiệu quả hơn là vấn đề mà nhà
nớc ta và nhiều nớc trên thế giới quan tâm.
Xây dựng nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là một
yếu tố tất yếu cơ bản của quá trình đổi mới quản lý kinh tế ở nớc ta. Trong
những năm qua, nhờ có đờng lối đổi mới đúng đắn của Đảng và nhà nớc,
nớc ta đã thoát khỏi những khủng hoảng, đạt đợc tốc độ tăng trởng nhanh,
đời sống nhân dân đợc cải thiện đáng kể, chính trị xã hội ổn định, an ninh
quốc phòng đợc giữ vững, từ một nền kinh tế quan liêu bao cấp đã từng bớc
chuyển sang nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa dựa trên quy
luật giá trị và tín hiệu cung cầu của thị trờng.
Nh vậy, việc quan tâm đễn xây dựng nền kinh tế thị trờng dịnh hớng

ngày càng phát triển giữa các ngành, các vùng, các thành phần kinh tế
với nhau. Nhiều ngành nghề ra đời và phát triển, những ngành nghề cổ
truyền đợc khôi phục và ngày càng phát triển. Phân công lao động
ngày càng đợc thể hiện sự phát triển ở tính phong phú, đa dạng và chất
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

3

lợng ngày càng cao của sản phẩm hàng hoá đa ra trao đổi trên thị
trờng.
- Nền kinh tế nớc ta tồn tại nhiều hình thức sở hữu về t liệu sản xuất
nh : sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu t nhân, sở hữu hỗn hợp,
sự tồn tại đó là do tồn tại nhiều chủ thể kinh tế độc lập mà chủ thể kinh
tế độc lập có lợi ích kinh tế riêng và từ đó họ có thể thực hiện đợc
quan hệ kinh tế giữa họ bằng quan hệ hàng hoá tiền tệ.
- Thành phần kinh tế nhà nớc và kinh tế tập thể tuy cùng dựa trên chế độ
công hữu nhng giữa chúng có sự khác biệt, có quyền tự chủ trong sản
xuất kinh doanh, có lợi ích riêng, có sự khác biệt về trình độ kĩ thuật
công nghệ, trình độ tổ chức quản lý nên chi phí sản xuất và hiệu quả
kinh tế cũng khác nhau.
- Quan hệ hàng hoá tiền tệ còn cần thiết trong quan hệ kinh tế đối ngoại
và đặc biệt trong phân công lao động quốc tế đang phát triển. Mỗi một
nớc là một quốc gia riêng biệt , là chủ sở hữu đối với hàng hoá đa ra
trao đổi trên thị trờng thế giới. Trao đổi theo nguyên tắc ngang giá.
Quan hệ kinh tế hiện nay trên thế giới là quan hệ thị trờng do vậy
muốn hội nhập vào nền kinh tế thế giới cũng phải phát triển theo mô
hình kinh tế thị trờng.
Kinh tế thị trờng là sự phát triển kế tiếp và biến đổi về chất so với nền
kinh tế tự nhên trên cơ sở phân công lao động xã hội đã phát triển. Kinh tế

lãnh đạo theo hớng củng cố và phát triển chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa,
kết hợp đúng đắn giữa kế hoạch và thị trờng, kết hợp kế hoạch phát triển kinh
tế với kế hoạch xã hội theo định hỡn xã hội chủ nghĩa, giảm hẳn phần kế
hoạch pháp lệnh và kế hoạch trực tiếp thay bằng kế hoạch định hớng, trong
đó không chỉ chú ý đến những cân đối tổng hợp mà còn cả cân đối giá trị,
nhằm giữ vững cân đối tổng thể, tạo môi trờng thuận lợi cho hoạt động của
tất cả các thành phần kinh tế và kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

5

Kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa có những yếu tố
khách quan yêu cầu và baỏ đảm cho sự thành công của nó. Đó là khu vực kinh
tế xã hội chủ nghĩa làm nền tảng đã hình thành. Nhà nớc nắm giữ những
ngành, những lĩnh vực chủ chốt của nền kinh tế, chính quyền là của dân do
dân và vì dân, dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản.
Kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa đã có tiền lệ lịch sử
chứ không phải là hoàn toàn mới hay cha hề có nh một số tác giả đã
quan niệm. Tiền lệ đó chính là chính sách kinh tế mới(NEP) do Lênin đề
xớng đã đợc vận dụng vào thực tiễn ở Liên Xô trong những năm hai mơi.
Nội dung cơ bản của chính sách đó là chuyển từ nền kinh tế mệnh lệnh, chỉ
huy sang nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa, biện pháp chủ
yếu để đảm bảo thắng lợi của định hớng xã hội chủ nghĩa và ngăn chặn định
hớng t bản chủ nghĩa là sử dụng đúng đắn chủ nghĩa nhà nớc dới nền
chuyên chính vô sản.
Qua những năm thực hiện đổi mới, vận dụng sáng tạo t tởng của
Lênin vào đặc điểm và điều kiện thực tiễn của Việt Nam, Dảng ta đã đề ra
đờng lối cách mạng đúng đắn, đa đất nớc đi lên chủ nghiã xã hội. Tuy
trong quá trình thực hiện chúng ta đã không tránh khỏi một số khuyết điểm,

đợc những ngời sản xuất kinh doanh giỏi hình thành đội ngũ cán bộ hành
nghề đáp ứng đợc nhu cầu phát triển của đất nớc.
Kinh tế thị trờng sản xuất ra một khối lợng hàng hoá ngày càng nhiều
để phục vụ xã hội
Cho phép khai thác tối đa các nguồn tài nguyên.
Thể hiện tinh thần dân chủ trong kinh tế, đảm bảo cho mọi ngời đợc
tự do làm ăn trong khuôn khổ pháp luật.
2. Đặc điểm kinh tế hàng hoá trong thời kì quá độ ở nớc ta:
Nền kinh tế ở nớc ta là nền kinh tế hàng hoá kếm phát triển, cha có
nền kinh tế phát triển, đang trong qua trình xây dựng nền kinh tế thị trờng
chuyển biến từ nền kinh tế hàng hoá kém phát triển mang nặng tính tự cung tự
cấp sang nền kinh tế hàng hoá phát triển từ thấp đến cao : cơ sở vật chất kĩ
thuật thấp, chất lợng cơ cấu chủng laọi còn ở mức độ thấp và lạc hậu do đó
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

7

khả năng cạnh tranh kém. Chúng ta cha có các nhà soanh nghiệp có tầm cỡ,
thị trờng tài chính cha phát triển, thu nhập của ngời làm công ăn lơng và
của nhân dân thấp cho nên dẫn đến cầu thấp do đó sản xuất không phát triển.
Nền kinh tế ở nớc ta là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần(có 6
thành phần), nhiều hình thức sở hữu, nhiều loại hình tổ chức kinh tế do đó có
nhiều quy luật kinh tế tác động và nhiều loại hình sản xuất hàng hoá. Nền
kinh tế trong thời kì quá độ vẫn là nền kinh tế thống nhất.
Nền kinh tế hàng hoá ở nớc ta phát triển theo định hớng xã hội chủ
nghĩa. Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trờng có
sự quản lí vĩ mô vủa nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Mô hình
kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là một kiểu tổ chức kinh tế vừa
dựa vào các quy luật của thị trờng, vừa dựa trên nhngx nguyên tắc và bản

- Về mục tiêu phát triển kinh tế thị trờng: là sự giải phóng sức sản xuất,
là động viên mọi nguồn lực trong và ngoài nớc để thực hiện chủ nghĩa
xã hội bằng con đờng công nghiệp hoá- hiện đại hoá xây dựng cơ sở
vật chất kĩ thuật, nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội, cải thiện đời sống
vật chất của nhân dân.
- Nền kinh tế thị trờng gồm nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế
nhà nớc giữ vai trò chủ đạo. Điều này đợc thể hiện:
+ Nền kinh tế nớc ta tồn tại ba loại hình sở hữu : sở hữu toàn dân, sở hữu
tập thể, sở hữu t nhân do đó vẫn còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế.
+ Các thành phần kinh tế tồn tại một cách khách quan và sự tồn tại đó
nhằm khai thác mọi nguồn lực kinh tế, nâng cao hiệu quả, phát huy tiềm
năng các thành phần kinh tế để xây dựng chủ nghĩa xã hội.
+ Nền kinh tế nhiều thành phần ở nớc ta kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ
đạo đó là vấn đề có tinhd nguyên tắc cho sự định hớng và cũng lá sự khác
biệt giữa kinh tế thị trờng xã hội chủ nghĩa vơí kinh tế thị trờng t bản
chủ nghĩa.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

9

- Trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa thực hiện
nhiều hình thức phân phối thu nhập, trong đó phân phối theo thu nhập là
chủ yếu.
- Cơ chế vận hành nền kinh tế là kinh tế thị trờng có sự quản lý của nhà
nớc.
Trong thời đại ngày nay, hầu hết tất cả các nền kinh tế thị trờng đều có
vai trò quản lý của nhà nớc để sửa chữa những thất bại của thị trờng. Trong
nền kinh tế nớc ta nhà nớc xã hội chủ nghĩa là của dân do dân và vì dân do
đó khác với bản chất của nhà nớc t bản do đó quản lý của nhà nớc là nhằm

Khủng hoảng kinh tế xã hội diễn ra nhiều năm với đặc trng sản xuất
chậm và không ổn định, lạm phát lên đến 74% năm 1986. Tài nguyên thiết bị
lao động và tài năng mới đợc sử dụng thấp. Đời sống nhân dân thiếu thốn,
nếp sống văn hoá tinh thần và đạo đức kém lành mạnh, trật tự an toàn xã hội
không đợc đảm bảo, tham nhũng nhiều, tệ nạn xã hội phát triển.
Trên thực tế, nền kinh tế nớc ta từ nghị quyết hội nghị lần thứ 6 ban
chấp hành trung ơng khoá IV (năm 1979) các quan hệ hàng hoá tiền tệ đã
đợc chấp nhận nhng mới chỉ ở mức độ thứ yếu. Đó là do quá nhiều thập kỷ,
qua t tởng kinh tế xã hội chủ nghĩa mang nặng thành kiến, quan hệ hàng
hoá và cơ chế thị trờng bị coi là biểu hiện thuộc tính của chế độ t hữu và t
bản. Mặt khác là do chúng ta xây dựng chủ nghĩa xã hội theo mô hình dập
khuôn giáo điều chủ quan duy ý chí. Các mặt bố trí cơ cấu kinh tế thiếu về
phát triển công nghiệp nặng, quy mô lớn, cùng với việc xoá bỏ các hình thức
kinh tế dựa trên chế độ t hữu về t liệu sản xuất, phát triển kinh tế quốc
doanh và kinh tế tập thể, nặng về hình thức, phủ nhận nền kinh tế hàng hóa
theo cơ chế thị trờng, bộ máy quan liêu cồng kềnh kém hiệu quả. Những sai
lầm đó đã kìm hãm lực lợng sản xuất và nhiều động lực phát triển khác.
Cuộc cải cách kinh tế bị đẩy lùi. T tởng Lê nin trong chính sách kinh tế
Mác bị xem nh bớc lùi tạm thời bất đắc dĩ.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

11
2. Giai đoạn năm 1986-1990
Trớc tình hình đó, Đại hội VI đã có t tởng đổi mới nhng cha đi
ngay vào cuộc sống, còn có lực cản, nền kinh tế còn tiếp tục gặp khó khăn
trong những năm đầu nhng tử năm 1989 các biện pháp đổi mới nh áp dụng
chính sách lãi suất dơng, xoá bỏ chế độ tem phiếu, loại bỏ một số khoản chi
ngân sách bao cấp, mở rộng quan hệ thị trờng đã thực sự đi vào cuộc sống
và tạo chuyển biến rõ rệt làm cho nền kinh tế có nhiều khởi sắc. Ví dụ nh

từ đổi mới kinh tế là trọng tâm đến đổi mới chính trị, văn hoá xã hội, từ đổi
mới t duy nhận thức t tởng đến hoạt động thực tiễn của Đảng, Nhà nớc và
nhân dân. Vấn đề có ý nghĩa quyết định trong sự nghiệp đổi mới là Đảng phải
đổi mới trên cả ba lĩnh vực: đổi mới t duy là đổi mới phơng pháp t duy,
khắc phục lối t duy kinh nghiệm, giáo điều, chủ quan siêu hình. Phải tiến
hành loại bỏ những quan điểm sai trái, khắc phục những quan điểm lạc hậu về
chủ nghĩa xã hội, về công nghiệp hoá Đổi mới t duy nhằm quán triệt
phơng pháp t duy biện chứng duy vật, hình thành những quan điểm mới về
xã hội và con đờng đi lên xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trên nền tảng lý luận
Mác Lê nin và t tởng Hồ Chí Minh.
Từ Đại hội VI đến nay đã gần 15 năm, đã qua các kỳ đại hội VII, VIII
đờng lối đổi mới đã đợc cụ thể hoá và phát triển, đem lại những thành tựu to
lớn và rất quan trọng trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam.
Đảng ta trớc sau nh một vẫn khẳng định mục tiêu xây dựng chủ nghĩa
xã hội của cách mạng Việt Nam. Nhng trong quá trình xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở nớc ta đã xuất hiện bệnh chủ quan duy ý chí. Đại hội VII Đảng
Cộng sản Việt Nam đã khẳng định trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, Đảng
ta đã có nhiều cố gắng nghiên cứu, tìm tòi xây dựng đờng lối, mục tiêu và
phơng hớng xã hội chủ nghĩa. Nhng Đảng đã phạm sai lầm chủ quan duy
ý chí vi phạm quy luật khách quan nóng vội trong cải tạo xã hội chủ nghĩa,
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

13
xoá bỏ ngay nền kinh tế nhiều thành phần, có lúc thúc đẩy mở việc xây dựng
công nghiệp nặng, duy trì quá lâu cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu
bao cấp, có nhiều chủ trơng sai trong việc cải cách giá cả, tiền tệ, tiền lơng,
công tác t tởng và tổ chức cán bộ phạm nhiều khuyết điểm nghiêm trọng,
quán triệt nguyên tắc khách quan khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí là nhiệm
vụ của toàn Đảng, toàn dân.

giáo dục đào toạ, khoa học công nghệ, kết cấu hạ tầng đầu t lớn, lâu dài, thu
hồi chậm nên không hấp dẫn các nhà đầu t. Vì vậy, nhà nứơc phải thực hiện
chức năng này. Đồng thời trên cơ sở đó nhà nớc nắm một bộ phận nguồn lực,
những lĩnh vực then chốt để chi phối, điều tiết các hoạt động kinh tế, xã hội,
bảo đảm cho sự tăng trởng và phát triển kinh tế.
+ Thực hiện có hiệu quả các chính sách xã hội, bảo vệ môi trờng.
Kinh tế thị trờng có xu hớng phân hoá giai cấp, chênh lệch về thu
nhập, đời sống giữa các tầng lớp dân c, giữa thành thị và nông thôn. Tăng
trởng kinh tế không gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, làm cạn kiệt tài
nguyên, tàn phá môi trờng.
ở nớc ta tiếp tục thực hiện các chính sách xoá đói giảm nghèo, chính
sách đào tạo nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm, chính sách đầu t vốn, các
chơng trình 327, 135, chơng trình phát triển nông nghiệp nông thôn, chính
sách trợ cấp gia đình có công với nớc, ngời già neo đơn.
Trong nền kinh tế thị trờng, quản lý nhà nớc về kinh tế không phải
bằng sự can thiệp trực tiếp vào sản xuất kinh doanh của các đơn vị doanh
nghiệp mà chỉ thực hiện chức năng định hớng, tạo môi trờng, thông qua hệ
thống luật pháp, chính sách tạo dựng những điều kiện vật chất, kĩ thuật cho
việc phân bố lực lợng sản xuất và khai thác tài nguyên có hiệu quả.
3. Phát triển thị trờng trong nớc, nhât là thị trờng ở khu vực nông
nghiệp nông thôn.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

15
Nông thôn nớc ta rộng lớn, khu vực nông nghiệp nông thôn đến nay có
gần 60 triệu ngời sinh sống nhng nhiều vùng còn trong tình trạng lạc hậu,
sản xuất tự cung tự cấp, thị trờng nhỏ hẹp, bị chia cắt, sức mua thấp.
Điều tra sơ bộ cho thấy hiện tại nhu cầu ở khu vực này khá cao, cả t
liệu sản xuất và t liệu tiêu dùng.

nhà nớc và khu vực dân c.
Chính sách tài chính phải mở ra các luồng hút vốn, điều hoà vốn, đầu t
phù hợp trong từng thời kì. Chính sách tài chính tích cực phải có tác dụng
hớng dẫn sản xuất và tiêu dùng, điều tiết sản xuất điều kiện, điều tiêt và phân
phối thu nhập góp phần thực hiện công bằng xã hội, đồng thời kích thích sản
xuất và lu thông hàng hoá phát triển, nuôi dỡng nguồn thu hút lâu dài.
Mặt khác cần có quan điểm thu- chi đúng đắn, quản lí chi ngân sách,
tiết kiệm chi, nhất là chi thờng xuyên, sửa đổi chính sách quản lí vốn, chính
sách tài chính doanh nghiệp, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nâng cao
năng lực cạnh tranh.
Hoàn chỉnh hệ thống tiêu dùng, ngân hàng, giảm các thủ tục, thể lệ
phiền hà gây khó khăn cho sản xuất kinh doanh. Xoá bỏ cơ chế bao cấp, cơ
chế xin cho tạo điều kiện cho quy luật cung cầu hoạt động dẫn đến hình
thành thị trờng vốn, thị trờng chứng khoán.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.

17
Kết luận
Quan điểm toàn diện với việc xây dựng nền kinh tế thị trờng định
hớng xã hội chủ nghĩa là một vấn đề hết sức cần thiết đối với đất nớc ta.
Chúng ta đã nhận thức đợc rằng những thành tựu mà chúng ta đạt đợc qua
việc thực hiện chiến lợc kinh tế xã hội là sự nỗ lực vợt bậc của toàn Đảng,
toàn dân ta. đồng thời những khó khăn thách thức mà chúng ta sẽ gặp phải
cũng hết sức to lớn đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục cố gắng hơn nữa, nỗ lực
nhiều hơn nữa để vợt qua. Với thực tiễn đổi mới, trớc hết là đổi mới t duy
nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam ngày một rõ ràng và đầy đủ hơn. Điều này trên thực tế đã trở thành một
nguồn lực đặc biệt có ý nghĩa bảo đảm cho mỗi hoạt động kinh tế, văn hoá, xã
hội cụ thể trong sự nghiệp xây dựng va phát triển đất nớc.