Một số dẫn liệu về động vật thân mềm và giáp xác cỡ lớn tại
vùng cửa sông Lam
Vùng cửa sông (Estuary) là một đơn vị cấu thành của biển, nằm trong dải ven bờ
(Coastal Zone) với khu hệ sinh vật có nguồn gốc biển, đồng thời là bãi đẻ, nơi
dinh dưỡng của các loài sinh vật biển… nên trở thành vùng có vai trò quan trọng
trong việc duy trì tính đa dạng sinh học của các loài sinh vật biển và làm giàu cho
biển bằng tiềm năng nguồn lợi của mình.
Một số dẫn liệu về động vật thân mềm và giáp xác cỡ lớn tại vùng cửa sông
Lam
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Vùng cửa sông (Estuary) là một đơn vị cấu thành của biển, nằm trong dải ven
bờ (Coastal Zone) với khu hệ sinh vật có nguồn gốc biển, đồng thời là bãi đẻ, nơi
dinh dưỡng của các loài sinh vật biển… nên trở thành vùng có vai trò quan trọng
trong việc duy trì tính đa dạng sinh học của các loài sinh vật biển và làm giàu cho
biển bằng tiềm năng nguồn lợi của mình.
Các vùng cửa sông lớn như sông Hồng, sông Thái Bình, sông Cửu Long, sông
Đồng Nai đều đã có những nghiên cứu cơ bản khá đồng bộ làm cơ sở cho phát
triển du lịch, thủy sản, nông nghiệp một cách hiệu quả. Sông Lam là một trong 6
con sông lớn nhất của hệ thống sông ngòi Việt Nam, từ lâu đã đóng vai trò rất
quan trọng trong đời sống và sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng Bắc Trung Bộ.
Vùng cửa sông Lam kéo dài trên 30km, uốn lượn bao quanh thành phố Vinh với
một hệ thảm thực vật ngập mặn lâu năm phong phú và nhiều ý nghĩa, gắn liền với
nghề nuôi trồng thủy sản mặn lợ ven sông của 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.
Thân mềm và giáp xác là 2 nhóm động vật đa dạng và phong phú hàng đầu
trong các nhóm động vật thủy sinh. Nguồn lợi của chúng có ý nghĩa rất quan trọng
và mang lại giá trị kinh tế cao cho các cộng đồng sinh sống ven các cửa sông, đặc
biệt là những động vật giáp xác và thân mềm cỡ lớn. Tuy nhiên, vùng sinh thái cửa
sông Lam chưa được nghiên cứu nhiều nên có rất ít các dẫn liệu về nguồn lợi động
vật giáp xác và thân mềm. Do đó, dựa trên các kết quả điều tra thuộc đề tài cấp
tỉnh “Đánh giá khả năng phát triển nuôi trồng thủy sản tại vùng cửa sông Lam,
Nghệ An” giai đoạn 2006-2008, bài viết trình bày một số dẫn liệu về nguồn lợi

Từ kết quả tính toán, đưa ra nhận xét mức độ đa dạng theo các mức sau đây:
Nếu chỉ số đa dạng > 3: ĐDSH tốt và rất tốt
Nếu chỉ số đa dạng từ 1 - 3: ĐDSH khá
Nếu chỉ số đa dạng < 1: ĐDSH kém
2. Phương pháp xử lý số liệu
Sử dụng phương pháp thống kê, phần mềm Ecxel để xử lý số liệu.
III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Nguồn lợi giáp xác
Động vật giáp xác bao gồm các loài tôm, cua, còng, cáy, ghẹ Tôm biển có các
họ Penaeidae, họ tôm moi Sergestidae, họ Euphausiacae, họ tôm gõ mõ
Alphaeidae, họ tôm hùm Palinuridae và tôm nước ngọt có các họ Palaemonidae,
Atyidae. Hầu hết các loài trong họ tôm he xuất hiện quanh năm, nhưng tập trung
nhiều vào 2 vụ chính. Các loài tôm càng nước ngọt chỉ phân bố sâu trong sông.
Cua chủ yếu là cua bùn (Scylla paramamosain), cua xanh (Scylla serrata), còng,
cáy
Lớp Giáp xác (Crustaceae) đã tìm thấy 33 loài có kích thước lớn. Trong đó bộ
Decapoda có số lượng loài nhiều nhất là 31 loài, bộ Stomatoda có 1 loài, bộ
Amphipoda có 1 loài. Trong đó, những loài phổ biến và có giá trị kinh tế là: Cáy
(Sersama chiromantes); Cua nha (Eriocheir rectus Stimpson, 1858); Ghẹ ba chấm
(Portunus sanguinolentus); Tôm đất (Solenocera pectinata); Tôm bột
(Metapenaeus affinis); Tôm rảo đất (Metapenaeus ensis); Tôm sắt Bắc Bộ
(Parapenaeopsis amicus); Tôm sắt cứng (Parapenaeopsis hardveickii).
2. Nguồn lợi động vật thân mềm
Kết quả nghiên cứu đã thống kê được 36 loài động vật thân mềm trong vùng
cửa sông Lam, trong đó có một số loài có giá trị kinh tế.
Lớp vỏ hai mảnh (Bivalvia) đã tìm thấy 20 loài, trong đó bộ Arccida có 3 loài,
bộ Mitiloida có 2 loài, bộ Myoida có 1 loài, bộ Pterioida có 2 loài, bộ Veneroida
có 11 loài.
Lớp Chân bụng (Gastropoda) đã tìm thấy 16 loài, 16 giống của 9 họ thuộc 4 bộ.
Trong đó bộ Archaeogastropoda có 4 loài, bộ Mesogastropoda có 9 loài, bộ

+ Lớp Chân bụng (Gastropoda) đã tìm thấy 16 loài, 16 giống của 9 họ thuộc 4
bộ, trong đó bộ Archaeogastropoda có 4 loài, bộ Mesogastropoda có 9 loài, bộ
Orthogastropoda có 2 loài, bộ Stenoglossa có 1 loài. Lớp thân mềm có 11 loài kinh
tế.
2. Đa dạng sinh học của động vật thân mềm và giáp xác tại của sông Lam:
Đa dạng sinh học của động vật giáp xác và thân mềm cỡ lớn ở nồng độ muối
18-0,50/00 (sông và RNM), ở nồng độ muối <0,50/00 tại cửa sông Lam đạt mức
khá.
Đa dạng sinh học của động vật giáp xác và thân mềm cỡ lớn ở nồng độ muối
30-180/00 tại cửa sông Lam đạt mức kém./.

Tài liệu tham khảo
Nguyễn Huy Chiến (2002), Nghiên cứu thành phần động vật nổi và động vật
đáy ở một số đầm nuôi tôm Nghệ An, Hà Tĩnh, Luận văn thạc sỹ, 27-29.
Nguyễn Văn Chung và cộng sự (2000), Động vật chí, Tập I, Tôm biển Việt
Nam, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 254 trang.
Nguyễn Xuân Dục (1994), Nguồn lợi Động vật thân mềm. Chuyên khảo Biển
Việt Nam, Tập IV, Trung tâm Khoa học thực nghiệm và công nghệ quốc gia: 184-
222.
Vũ Trung Tạng (1994), Các hệ sinh thái cửa sông, Nxb Khoa học và kỹ thuật,
tr.9-14.
Đặng Ngọc Thanh (1980), Định loại động vật không xương sống nước ngọt Bắc
Việt Nam, Nxb Khoa học và Kỹ thuật.
Phạm Đình Trọng (1996), Động vật đáy trong khu hệ rừng ngập mặn ven biển
phía Tây vịnh Bắc Bộ, Luận án tiến sỹ.
Chaitiamvong S. (1983), Shimps in Mangrove and A Djicent Area. Tst.Training
Coure Introduction to Mangrove Ecosystems, Thailand 2-30 March 1983, vol I.B.
Othman. B.H.R.A. Arshad (1992), The Macrobenthos Communities of Matang
Mangrove Chamnels in Shore Waters, Asian - Australian Marine, Prog, Living
Coastal Resources (Malaysia), 56-59.