Giáo trình cơ
khí

Trang bị công
nghệ

11 Pháưn I
TRANG BË CÄNG NGHÃÛ

Chỉång 1
ÂÄƯ GẠ GIA CÄNG CÅ
1-1. Khại niãûm :
Cháút lỉåüng sn pháøm cå khê, nàng sút lao âäüng v giạ thnh l nhỉỵng chè
tiãu kinh tãú ké thût quan trng trong sn xút cå khi. Âãø âm bo cạc chè tiãu
trãn, trong quạ trçnh chãú tảo cạc sn pháøm cå khê, ngoi mạy càõt kim loải(mạy
cäng củ) v dủng củ càõt, chụng ta cn cáưn cọ cạc loải âäư gạ v dủng củ phủ (gi
l trang bë cäng nghãû)û. Trang bë cäng nghãû âọng mäüt vai tr ráút quan trng, nhåì
nọ sn xút cå khê cọ thãø âm bo v náng cao cháút lỉåüng, tàng nàng sút v hả
giạ thnh chãú tảo sn pháøm.
Trang bë cäng nghãû (âäúi våïi gia cäng cå khê), l ton bäü cạc phủ tng km
theo ma
ïy cäng củ nhàòm måí räüng kh nàng cäng nghãû ca mạy, tảo âiãưu kiãûn cho

12 âỉåüc âiãưu chènh chênh xạc.
2. Âäü chênh xạc gia cäng êt phủ thüc vo tay nghãư ca cäng nhán.
3. Náng cao nàng sút lao âäüng.
4. Gim nhẻ âỉåüc cỉåìng âäü lao âäüng ca ngỉåìi cäng nhán.
5. Måí räüng âỉåüc kh nàng lm viãûc ca thiãút bë.
6. Rụt ngàõn âỉåüc thåìi gian chøn bë sn xút màût hng måïi.
Hiãûn nay kháu thiãút kãú v chãú tảo ton bäü trang bë cäng nghãû cho mäüt sn
pháøm cå khê cọ thãø chiãúm tåïi 80% khäúi lỉåüng lao âäüng ca quạ trçnh chøn bë sn
xút.
Âãø âm bo chỉïc nàng lm viãûc v hiãûu qu sỉí dủng ca âäư gạ v dủng củ
phủ vãư màût ké thût v kinh tãú trỉåïc hãút cáưn ph
i lỉûa chn v xạc âënh nhỉỵng
trang bë cäng nghãû vản nàng sàơn cọ; cn âäúi våïi trang bë cäng nghãû chun dng
cáưn phi thiãút kãú, tênh toạn kãút cáúu âụng ngun lê, tho mn cạc u cáưu do
ngun cäng âàût ra vãư cháút lỉåüng, nàng sút v hiãûu qu kinh tãú ca quạ trçnh chãú
tảo sn pháøm cå khê trãn thiãút bë sn xút, sau âọ phi giạm sạt v âiãưu hnh chàût
ch quạ trçnh chãú tảo v thỉí nghiãûm cạc trang bë chun dng.
Viãûc tênh toạn thiãút kãú mäüt trang bë cäng nghãû âãø âảt âỉåüc u ké thût,
âm bo nàng sút cao nhàòm náng cao hiãûu qu ca quạ trçnh sn xút l nhiãûm
vủ ca ngỉåìi lm cäng tạc chãú tảo mạy.
M
ún lm täút âỉåüc viãûc âọ phi cọ nhỉỵng kiãún thỉïc nháút âënh. Trãn cå såí
phán têch quạ trçnh tảo hçnh, quạ trçnh gáy ra sai säú gia cäng, cng våïi nhỉỵng hiãøu
biãút vãư thiãút bë, dủng củ, vãư cå hc trong âọ cọ cå hc váût ràõn biãún dảng âỉåüc ạp
dủng củ thãø våïi så âäư gia cäng âãø phán têch, tênh toạn v thiãút kãú nãn nhỉỵng trang
bë cäng nghãû cáưn thiãút.
1-2. Âënh nghéa v cäng dủng ca âäư gạ gia cäng.

phụ, cọ thãø càn cỉï v
o nhỉỵng âàûc âiãøm khạc nhau âãø phán loải nọ, củ thãø :
1-3-1. Càn cỉï vo phảm vi sỉí dung .
a/ Âäư gạ vản nàng: l nhỉỵng âäư gạ â âỉåüc tiãu chøn, cọ thãø gia cäng
âỉåüc nhỉỵng chi tiãút khạc nhau m khäng cáưn thiãút cọ nhỉỵng âiãưu chènh âàûc biãût.
Âäư gạ vản nàng âỉåüc sỉí dủng räüng ri trong sn xút loảt nh - âån chiãúc.
Vê dủ: mám càûp 3 cháúu, màm càûp 4 cháúu, ãtä, âáưu phán âäü vản nàng, bn
tỉì
b/ Âäư gạ chun dng: l loải âäư gạ âỉåüc thiãút kãú v chãú tảo cho mäüt
ngun cäng gia cäng no âọ ca chi tiãút. Vç váûy, khi sn pháøm thay âäøi hồûc näüi
dung ngun cäng thay âäøi thç âäư gạ ny khäng thãø sỉí
dủng lải âỉåüc. Do âọ loải
âäư gạ ny âỉåüc sỉí dủng khi sn pháøm v cäng nghãû tỉång âäúi äøn âënh trong sn
xút loảt låïn, hng khäúi.
Vê dủ: âäư gạ gia cäng läù àõc piston, âäư gạ phay biãn dảng cam
c/ Âäư gạ vản nàng làõp ghẹp (âäư gạ täø håüp):
Theo u cáưu gia cäng ca mäüt ngun cäng no âọ, chn mäüt bäü cạc chi
tiãút tiãu chøn hồûc bäü pháûn â âỉåüc chøn bë trỉåïc âãø täø håüp thnh cạc âäư gạ.
Loải âäư gạ ny sau khi dng xong cọ thãø thạo ra, lau chi sảch s v cáút vo kho
âãø tiãúp tủc sỉí dủng.
Sỉí dủng loải âäư gạ ny cọ
ỉu âiãøm l gim chu kç thiãút kãú v chãú tảo âäư gạ,
lm gim thåìi gian chøn bë sn xút; âäưng thåìi våïi mäüt bäü cạc chi tiãút ca âäư gạ
â âỉåüc tiãu chøn hoạ cọ thãø âỉåüc sỉí dủng nhiãưu láưn, tiãút kiãûm váût liãûu chãú tảo
âäư gạ; gim cäng lao âäüng v gim giạ thnh sn pháøm
Nhỉåüc âiãøm : cáưn âáưu tỉ väún khạ låïn âãø chãú tảo hng vản chi tiãút tiãu
chøn våïi âäü chênh xạc v âäü bọng cao, váût liãûu cạc chi tiãút ny thỉåìng l thẹp
håüp kim, thẹp cräm, thẹp niken; âäü cỉïng vỉỵng kẹm hån âäư gạ thäng dủng; nàûng
v
cäưng kãưnh hån so våïi âäư gạ vản nàng.

- Bo âm âäü chênh xạc quy âënh: ngun lê lm viãûc phi âụng, chi tiãút
âënh vë v dáùn hỉåïng phi cọ cáúu tảo håüp lê v cọ âäü chênh xạc cáưn thiãút, chi tiãút
kẻp chàût phi â âäü cỉïng vỉỵng, âäư gạ phi âỉåüc âënh vë v kẻp chàût mäüt cạch
chênh xạc trãn mạy.
- Sỉí dủng thûn tiãûn: gạ v thạo chi tiãút gia cäng dãù dng, dãù quẹt dn
phoi, dãù làõp trãn mạy, dãù thay thãú nhỉỵng chi tiãút bë mn v hỉ hng, nhỉỵng chi
tiãút nh khäng bë råi, vë trê tay quay thêch håüp v
thûn tiãûn, thao tạc nhẻ nhng,
an ton lao âäüng, kãút cáúu âån gin v cọ tênh cäng nghãû cao.
1-5. Cạc thnh pháưn ca âäư gạ.
Chng loải v kãút cáúu âäư gạ gia cäng tuy cọ khạc nhau, nhỉng ngun lê
lm viãûc ca nọ trãn cå bn giäúng nhau. Âãø thûn tiãûn cho viãûc nghiãn cỉïu, trỉåïc
hãút chụng ta càn cỉï vo tênh nàng giäúng nhau ca cạc chi tiãút v cå cáúu trong âäư
gạ âãø phán loải. Cạc thnh pháưn ch úu ca âäư gạ gia cäng gäưm :
- Âäư âënh vë (cå cáúu âënh vë): dng âãø xạc âënh vë trê ca chi tiãút trong âäư
gạ (chäút âënh vi, phiãún tç âënh vë, khäúi V âënh vë, trủc gạ, ).
- Âäư kẻp chàût (cå cáúu kẻp chàût): dng âãø thỉûc hiãûn viãûc kẻp chàû
t chi tiãút gia
cäng (cháúu kẻp, ren , bạnh lãûch tám, ân )
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

15 - Chi tióỳt hoỷc cồ cỏỳu so dao, dỏựn hổồùng: duỡng õóứ xaùc õởnh vở trờ chờnh xaùc
cuớa dao õọỳi vồùi õọử gaù (dổồợng so dao, baỷc dỏựn khoan, baỷc doa ).
- Chi tióỳt õởnh vở õọử gaù trón maùy: duỡng õóứ õởnh vở õọử gaù trón baỡn maùy (then
õởnh hổồùng õọử gaù phay )
- Thỏn õọử gaù: cacù chi tióỳt õởnh vở, keỷp chỷt õổồỹc lừp trón noù õóứ taỷo thaỡnh
mọỹt õọử gaù hoaỡn chốnh
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

16


vë trê tỉång quan.
3) Cå cáúu âënh vë chi tiãút cọ tênh chäúng mi mn cao, âm bo tøi th qua
nhiãưu láưn gạ âàût. Âäü mn ca bãư màût lm viãûc cå cáúu âënh vë âỉåüc tênh nhỉ sau:
Nu β=
Trong âọ: u- Âäü mn
[µ
m
]
;
β
- Hãû säú phủ thüc vo váût liãûu v tênh cháút
tiãúp xục âỉåüc xạc âënh bàòng thỉûc nghiãûm. Thäng thỉåìng, hãû säú β nàòm trong
khong 0,2
÷
0,4; N- Säú láưn gạ âàût phäi trãn âäư âënh vë.
Váût liãûu lm cå cáúu âënh vë, cọ thãø sỉí dủng cạc loải thẹp 20X, 40X,
Y7A,Y8A, thẹp 20X tháúm C hồûc thẹp 45 Nhiãût luûn âảt âäü cỉïng 50÷60 HRC.
Âäü nhạm bãư màût lm viãûc R
a
= 0,63
÷
0,25; cáúp chênh xạc IT6
÷
IT7.
Táút c cạc loải âäư âënh vë âỉåüc trçnh by trong pháưn ny â âỉåüc tiãu chøn
hoạ. Cạc thäng säú hiình hc, âäü chênh xạc, kêch thỉåïc v cháút lỉåüng bãư màût â
âỉåüc cho trong cạc säø tay cå khê, säø tay cäng nghãû chãú tảo mạy, säø tay thiãút kãú âäư
gạ. Bãư màût ca chi tiãút gia cäng âỉåüc sỉí dủng lm chøn âënh vë thỉåìng gàûp :
- Chøn âënh vë l màût phàóng.
- Chøn âënh vë l màût trủ ngoi.

Säú chäút tç âỉåüc dng åí mäüt màût chøn âënh vë bàòng säú báûc tỉû do m nọ cáưn
hản chãú.
2-2-2. Chäút tç âiãưu chènh .
Chäút tç âiãưu chènh âỉåüc dng khi bãư màût lm chøn ca chi tiãút l chøn
c)
a)
d)
45
0

d

dH7/k6
b)
D D
d d
R

c
×
45
0

0,25-0,5

r

A

D

Hçnh 2-2c: Chäút vạt cảnh, dng cå lã âiãưu chènh.
Hçnh 2-2d: Chäút âiãưu chènh làõp trãn màût âỉïng ca âäư gạ.
Trãn màût phàóng âënh vë ca chi tiãút, ngỉåìi ta cọ thãø dng hai chäút tç cäú âënh
v mäüt chäút tç âiãưu chènh nhàòm chènh lải vë trê ca phäi .
2-2-3. Chäút tç tỉû lỉûa :
Chäút tç tỉû lỉûa âỉåüc dng khi màût phàóng âënh vë l chøn thä hồûc màût báûc.
Do âàûc âiãøm kãút cáúu ca chäút tç tỉû lỉûa, nãn màût lm viãûc ca chäút tç tỉû lỉûa ln
ln tiãúp xục våïi màût chøn, âäưng thåìi tàng âäü
cỉïng vỉỵng ca chi tiãút v gim ạp
lỉûc trãn bãư màût ca cạc âiãøm tç.
Vê dủ chäút tç tỉû lỉûa 3 v 4 trãn hçnh (hçnh 2-3). Tuy loải chäút tç ny tiãúp xục
våïi phäi åí hai âiãøm nhỉng nọ chè hản chãú mäüt báûc tỉû do.
2-2-4. Chäút tç phủ.
Chäút tç phủ khäng tham gia âënh vë chi tiãút, m chè cọ tạc dủng náng cao
H
çnh 2-3: Chäút tç tỉû lỉûa
A

1
2 3
4
A

A-A

c)
a) b)
d)
H
çnh 2-2: Chäút tç âiãưu chènh

W

W W W
a)
d
1
d
0,63

H
h
L
45
0

B/2

B

b
A

A

A
-
A

h
1

Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

20

cọ rnh lm 1÷2mm, vç chiãưu räüng B låïn nãn khọ gạ âàût trong âäư gạ, êt dng hån.
Ngỉåìi ta sỉí dủng 2 phiãún tç hay 3 phiãún tç tảo thnh mäüt màût phàóng âënh vë
(chụ nãúu dng 2 phiãún tç, thç 1 phiãún tç hản chãú 2 báûc tỉû do, phiãún tç cn lải
khäúng chãú 1 báûc tỉû do; Nãúu dng 3 phiãún tç, thç mäùi phiãún tç hản chãú 1 báûc tỉûû
do).Cạc phiãún tç âỉåüc làõp vo thán âäư gạ bàòng cạc vêt kẻp v âỉåüc mi lải cho
âäưng phàóng v âm bo âäü song song (hay vng gọc våïi âãú âäư gạ) sau khi làõp .
Phiãún tç thỉåìng lm bàòng thẹp cọ hm lỉåüng cạc bon C=0,15
÷
0,2%, täi sau
khi tháúm than âãø âảt âäü cỉïng HRC =55÷
60, qua mi bọng R
a
=0,63÷0,25.
Phiãún tç â âỉåüc tiãu chøn hoạ v cho trong cạc säø tay cå khê, säø tay chãú
tảo mạy, säø tay thiãút kãú âäư gạ.
2-2-6. Sai säú âënh vë khi âënh vë bàòng màût phàóng,
Sai säú âënh vë xy ra do sai säú chãú tảo bãư màût âënh vë ca chi tiãút gia cäng
v bãư màût âënh vë ca chi tiãút âënh vë ca âäư gạ.
2-3. Âënh vë khi chøn âënh vë l màût trủ ngoi.
Khi chøn âënh vë l màût trủ ngoi, chi tiãút âënh vë thỉåìng dng l:
2-3-1. Khäúi V :
Khäúi V dng âãø âënh vë khi màût chøn âënh vë ca chi tiãút l màût trủ ngoi
hồûc mäüt pháưn ca màût trủ ngoi. Ỉu âiãøm khi âënh vë bàòng khäúi V l âënh tám
täút, tỉïc l âỉåìng tám ca màût trủ âënh vë c
a chi tiãút bo âm trng våïi màût
phàóng âäúi xỉïng ca hai màût nghiãng lm viãûc ca khäúi V, khäng bë nh hỉåíng

1

d
2

h
2

O
a)
d

b)
c)
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

21

+ Khäúi V di: Tỉång âỉång våïi 4 âiãøm tiãúp xục v hản chãú 4 báûc tỉû do
(hồûc khäúi V cọ chiãưu di tiãúp xục L ca nọ våïi màût chøn âënh vë ca chi tiãút sao
cho L/D >1,5 ; D-âỉåìng kênh ca chi tiãút). Khäúi V di âënh vë nhỉỵng chi tiãút cọ
âỉåìng kênh låïn, thỉåìng khoẹt lm nhỉ hçnh 2-6b. Âãø gim bãư màût gia cäng ca
khäúi V, ngỉåìi ta dng hai khäúi V ngàõn räưi làõp trãn mäüt âãú (hçnh 2-6c).
+ Khäúi V ngàõn:Tỉång âỉång 2 âiãøm tiãúp xục v hản chãú 2 báûc tỉû do (hồûc
khäúi V ngàõn l khäúi V m màût chøn âënh vë trãn chi tiãút gia cäng chè tiãúp xục
våïi nọ trãn chiãưu di L, våïi L/D< 1,5) .
Khi âënh vë theo cạc màût chøn âënh vë thä ca chi tiãút, thç màût âënh vë ca
khäúi V phi lm nh, bãư räü
ng tỉì 2
÷

Tỉì hçnh 2-6a, ta cọ :
⎟
⎟
⎟
⎟
⎠
⎞
⎜
⎜
⎜
⎜
⎝
⎛
−+=
2
tg
C
2
sin
D
2
1
hH
αα

Khi α=90
0
, ta cọ : H=h+0,707D-0,5C
Khi gọc α= 1 H=h+1,087D-0,289C.
Trong âọ : h v C- chn theo kãút cáúu tiãu chøn ca khäúi V; D- Kêch thỉåïc

1
chênh l lỉåüng biãún âäøi vë trê ca
chøn âënh vë do sai säú vë trê màût âënh
vë gáy ra. Tỉì quan hãû hçnh hc, ta âỉåüc
:

2
sin2
D
OO
1mdvdv
α
⋅
δ
==∆=ε

Sai säú âënh vë phủ thüc vo
dung sai kêch thỉïåïc màût chøn âënh vë
ngoi ca chi tiãút δD v trë säú gọc α
ca khäúi V.
2-3-2.Mám càûp :
Khi chøn l màût trủ ngoi, nãúu gia cäng trãn nhọm mạy tiãûn hồûc nhọm
mạy phay thç âäư âënh vë l cháúu kẻp ca mám càûp 3 cháúu tỉû âënh tám. Mám càûp
l cå cáúu âënh vë vản nàng, cọ kh nàng âiãưu chènh trong mäüt phảm vi khạ räüng
tu theo kêch thỉåïc bãư màût chøn âënh vë thay âäøi. Mám càûp l cå cáúu âënh vë
nhỉng âäưng thåìi cng l cå cáúu kẻp chàût.
2-3-3.ÄÚng kẻp ân häưi:
Khi chøn âënh vë l màût trủ ngoi, cọ âäü chênh xạc nháút âënh, nãúu gia
cäng trãn nhọ
m mạy tiãûn hồûc mạy phay âäư âënh vë cọ thãø l äúng kẻp ân häưi.

O
1

A

A
1
α

H
2

H
‘
2

∆
mâv

Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

23

- Chäút trủ di (h2-8a): Dng chäút trủ di cọ kh nàng hản chãú 4 báûc tỉû do.
Vãư kãút cáúu, chiãưu di pháưn lm viãûc L ca chäút s tiãúp xục våïi läù chøn D cọ tè säú
L/D>1,5. Nãúu phäúi håüp våïi màût phàóng âãø âënh vë chi tiãút, thç màût phàóng chè âỉåüc
hản chãú mäüt báûc tỉû do.
- Chäút trủ ngàõn (hçnh 2-8b,c): chäút trủ ngàõn cọ kh nàng hản chãú hai báûc tỉû
do tënh tiãún theo hai chiãưu vng gọc våïi tám chäút . Tè lãû L/D≤ 0,33÷ 0,35.
- Chäút trạm (chäút vạt -hçnh 2-8d) chè hản chãú mäüt báûc tỉû do.

c)
B

d
c

b
d)
a) b)
H
çnh 2-9 : Chäút cän
60
0

Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

24

Màût cän lm viãûc ca chäút, gọc α=60
0 hồûc α=75
0 khi phäi låïn.

2-4-2. Cạc loải trủc gạ
.

1ct
o
2ct
:
()
(
)
(
)
[
]
∆
+
+
=
∆
−
−
∆
+
=
= dDddDD2ooxx
ct2ct1dv
δ
δ
ε

Trong âọ :
D- âỉåìng kênh danh nghéa ca màût läù âënh vi.
H

L

d
1

d
m
a
x
d
mi
n

d
2

30
0

Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

25

±∆D- sai lãûch âỉåìng kênh ca màût läù âënh vi.
d- âỉåìng kênh danh nghéa ca chäút gạ.
±∆d- sai lãûch âỉåìng kênh ca chäút gạ .

δ
D- dung sai kêch thỉåïc âỉåìng kênh läù.
δd- dung sai kêch thỉåïc âỉåìng kênh chäút gạ.

âãún
o
2ct
, hay nọi cạch khạc sai säú âënh vë theo phỉång zz l o
1ct
o
2ct
.Ta cọ :

()
(
)
2
oozz
dD
ct2ct1dv
δ
δ
ε
+
==
Trong khi âọ, sai säú âënh vë theo phỉång xx bàòng khäng,
()
0xx
dv
=
ε
.
Chụ :Khi tênh toạn sai säú chøn âënh vë cáưn phi chè r kêch thỉåïc cáưn
tênh, âäưng thåìi phi xẹt âãún âäü lãûch tám e

d

D
+
∆
D

o
1c

o
1ct

O
’
1ct
A

B
d
-
∆
d

d
+
∆
d

D

DD
δ
=
α
δ
=∆

Trong âọ : k-âäü cän ca trủc gạ; α- gọc cän ca trủc gạ.

2- 5. Âënh vë bàòng hai läù tám
.
Khi gia cäng màût trủ ngoi ca cạc trủc báûc trãn mạy tiãûn hồûc mạy mi,
âãø âm bo âäü âäưng tám giỉỵa cạc báûc trủc, phi dng chøn tinh phủ thäúng nháút
l hai läù tám v âäư âënh vë l cạc loải mi tám.
2-5-1. Mi tám cỉïng.
Khi gia cäng nhỉỵng chi tiãút dảng trủc trãn mạy tiãûn, mạy mi trn ngoi,
cọ chøn âënh vë l hai läù tám, thç ngỉåìi ta thỉåìng sỉí dủng chi tiãút âënh vë l hai
mi tám cỉïng v chi tiãút gia cäng âỉåüc täúc càûp truưn mä men xồõn.
Kãút cáúu mi tám cỉïng nhỉ hçnh 2-13a, b, c, d, e .

Mi tám cỉïng âỉåüc làõp vo läù cän ca trủc chênh mạy tiãûn hồûc mạy mi,
nọ hản chãú 3 báûc tỉû do tënh tiãún. Mi tám làõp vo ủ sau ca mạy âọ thç hản chãú
hai báûc tỉû do quay quanh trủc vng gọc våïi nhau v vng gọc våïi âỉåìng tám
quay chi tiãút.
Riãng mi tám cỉïng åí ủ sau mạy mi bao giåì cng vạt âi mäüt pháưn (hçnh
2-13b), màût vạt song song våïi âỉåìng tám chi tiãút v vng gọ
c våïi màût phàóng
chỉïa hai âỉåìng tám chi tiãút v âạ. Chiãưu di pháưn vạt låïn hån chiãưu räüng âạ âãø
khi mi chi tiãút nh âạ khäng chảm vo mi tám.
D

D

L
l
a
t

a
)
b
)
H
çnh 2-13 : Cạc loải mi tám cỉïng
c)

d
)
e)
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

27

Kãút cáúu ca täúc càûp nhỉ hçnh 2-14

2-5-2. Mi tám ty âäüng .
Do viãûc sỉí dủng mi tám cỉïng gáy ra sai säú âinh vë nh hỉåíng âãún kêch
thỉåïc chiãưu trủc L, sai säú chøn âënh vë ca kêch thỉåïc L l :
2
tg2
)L(

chọng mn, nh hỉåíng âãún âäü chênh xạc.
H
çnh 2-15 : Mi tám tu âäüng
H
çnh 2- 14 : Täúc càûp
L
2

L
1

D

d
L
D
2

60
0

a)

b)

Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

28
Lc

L
±∆
LL

D
L1
±∆
D1

D
L2
±∆
D2

d
c2
±∆
d2

d
c1
±∆
d1

H

l


d
∠
1
:
5
D
1

60
0

60
0

Cän moocCän mooc
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

29

hai tám läù nhàòm mủc âêch b vo dung sai khong cạch hai tám läù v hai tám
chäút. Âãø tiãûn phán têch, gi thiãút läù thỉï 1 làõp vo chäút thỉï 1, tám chäút v tám läù
trng nhau, ta gim âỉåìng chäút thỉï 2. Cáưn phi tho mn u cáưu l kêch thỉåïc
låïn nháút ca chäút thỉï 2 làõp âỉåüc vo läù thỉï 2 trong âiãưu kiãûn kêch thỉåïc âỉåìng
kênh hai läù nh nháút, kêch thỉåïc âỉåìng kênh hai chäút låïn nháút cn khong cạch
hai tám läù låïn nháút, khong cạch hai tám chäút mh nháút (hồûc ngỉåüc lải khong
cạch tám hai läù nh nháút, khong cạch tám hai chäút låïn nháút).
Kê hiãûu:
D
L1
, D

LL
2
D
LL
2
C
2L
L
+∆+=+∆−
(1)

2
dc
LL
2
D
LL
2
C
2L
L
−∆−=−∆+ (2)
Tỉì (1) v (2), ta cọ
(
)
cL2L2
LL2Ddc
∆
+
∆

∆
L
L
∆
1
/
2
D
L1
d
c1
d
c2
D
L2
O
O
c1
O
l1
O
’
C2
B

O
’
L2

O

l khe håí làõp ghẹp nh nháút giỉỵa chäút thỉï nháút v läù thỉï nháút,
∆
2

l khe håí làõp ghẹp nh nháút giỉỵa chäút thỉï hai v läù thỉï hai.
+ Khi gim âỉåìng kênh chäút thỉï 2, khe håí
∆
2
tàng lãn, nhỉ váûy báûc tỉû do
tënh tiãún theo x do chäút thỉï 1 hản chãú, chäút thỉï 2 chè cọ tạc dủng hản chãú báûc tỉû
do quay quanh trủc z.
+ Do täưn tải khe håí giỉỵa chäút v läù, hai läù xã dëch lãn hồûc xúng theo
phỉång zz lm cho âỉåìng näúi hai tám läù v âỉåìng näúi hai tám chäút bë quay lãûch
âi, tảo nãn sai säú gọc xoay. Khi hai läù dëch chuøn ngỉåüc chiãưu nhau, khong
cạch hai tám chäút bàòng khong cạch hai tám läù, âỉåìng kênh hai läù låïn nháút,
âỉåìng kênh hai chäút nh nháút, thç gọc xoay låïn nháút (hçnh 2-19).

Gi sỉí do sai säú âënh vë lm cho tám läù 1 dëch chuøn xúng O
L1
, tám läù 2
dëch lãn O
L2
, tảo ra gọc quay låïn nháút l α.
Tỉì hçnh 2-19, trong tam giạc O
L2
BO
L1
, ta cọ:

L

∆
+
∆
+
∆
=
Váûy:
()
(
)
L2
dcDLdcDL
tg
222111
1
∆+∆+∆+∆+∆+∆
=
−
α

Sai säú gọc xoay l : ±α=2α
H
çnh 2-19: Så âäư tênh gọc xoay
D
+∆
DL1

D
+∆
DL2

L1

O
C2

L
z

z
x

xO
‘
L1

O
‘
L2

B

Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

31

Tổỡ cọng thổùc trón ta thỏỳy, khi õọỹ chờnh xaùc lừp gheùp giổợa lọự vaỡ chọỳt õaợ quy
õởnh, khoaớng caùch kờch thổồùc giổợa hai tỏm chọỳt caỡng lồùn thỗ sai sọỳ goùc xoay caỡng

veợ õổồỡng troỡn coù baùn kờnh OB (õổồỡng kờnh d

c
2
);
sau õoù tổỡ B vaỡ F veợ BG vaỡ FH //zz laỡm thaỡnh hai caỷnh cuớa chọỳt vaùt.
Goỹi FB= b laỡ chióửu rọỹng cuớa chọỳt vaùt.
Trong tam giaùc O
2
BC vaỡ O
2
AC ta coù:
22
2
22
2
2
2
BCBOACAOCO ==
(1)
Trong õoù :
()
2
b
LLBCABAC
2
D
AO
CL
2L

d
c2

d

c2

D
l2

D
l1

d
c1

2
1

2
2

L

Z

X

b


⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
∆
−=
⎥
⎦
⎤
⎢
⎣
⎡
+∆+∆−
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛

B qua
()
2
2
2
CL
;LL ∆∆+∆

Ta âỉåüc :

L
δδ
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
÷=

+ Xạc âënh kêch thỉåïc cå bn v dung sai ca kêch thỉåïc chäút 1. Kêch
thỉåïc cå bn ca chäút 1 láúy kêch thỉåïc nh nháút ca läù, chãú âäü làõp ghẹp H/g hồûc
H/f . Âäü chênh xạc kêch thỉåïc ca chäút cao hån âäü chênh xạc ca läù tỉì 1÷2 cáúp.
+ Xạc âënh kêch thỉåïc ch úu, chiãưu räüng b,B v dung sai ca chäút vạt
(hçnh 2-19); cọ thãø dỉûa vo kêch thỉåïc läù thỉï 2 (D
L2
) âãø chn theo bng 2-1 dỉåïi
âáy.
Bng 2-1.

D
L2
3-6 >6-8 >8-20 >20-25 >25-32 >32-40
b 2 3 4 5 6 7

B

D
L2
-0,5 D


b

b

d
,

c
2

d
’

c
2

d
’

c
2

a)

b)
c)
B
d
‘’


2-6-2 . Âënh vë bàòng mäüt màût phàóng v mäüt chäút vạt cọ âỉåìng tám song
song våïi màût phàóng.
Trỉåìng håüp ny ta cọ thãø xem nhỉ l trỉåìng håüp âàûc biãût khi âënh vë bàòng
mäüt màût phàóng v hai läù m läù thỉï 1 v chäút thỉï 1 biãún thnh mäüt màût phàóng
(hçnh 2-22).
Váûy âiãưu kiãûn âãø làõp âỉåüc l :
cmfLmf
2L
2
LL
b
D
−−
∆+∆≥×∆
Trong âọ :
∆L
mf-L
- dung sai khong cạch tỉì màût
phàóng âãún tám läù ; ∆L
mf-C
-dung sai khong
cạch tỉì màût phàóng âãún tám chäút . Thỉåìng
láúy ∆L
mf-C
= (1/5÷1/2) ∆L
mf-L

Do âọ chiãưu räüng ca chäút bàòng :
.

hồûc cọ dảng khäúi
V âãø âënh vë chi tiãút. Cọ hai trỉåìng håüp :
H
çnh 2-22: Âënh vë bàòng mäüt
mà
û
t
p
hàón
g
v mä
ü
t chäút vạt
D
L2

L
b

d
,
c
2

H
çnh 2-23
2 2 1
3

2 2