II LUẬN ÁN:

Xây dựng môi trường văn hóa ở
thành phố Đà Nẵng hiện nay

lớn của MTVH, với tư cách không chỉ là động lực mà còn ở mục tiêu hướng tới của
nó: "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" [13, tr. 163]. Xây
dựng MTVH lành mạnh cho sự phát triển kinh tế, xã hội được coi là nhân tố cơ bản
để giữ vững ổn định chính trị, tạo lập công bằng xã hội, xây dựng nhân cách con
người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới. Đại hội Đảng lần thứ IX đã khẳng
định cần phải phát triển nhanh nhưng bền vững, tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với
thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; mục tiêu chân - thiện - mỹ
là đích vươn tới của văn hóa Việt Nam.
Cùng với những thành tựu quan trọng mà chúng ta đã đạt được qua hơn 15 năm tiến
hành sự nghiệp đổi mới do Đảng lãnh đạo, cũng phải nghiêm túc nhìn nhận hiện
trạng MTVH nước ta đang bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập cần được nhận thức đầy đủ,
giải quyết thỏa đáng. Mặt trái của cơ chế thị trường đã và đang làm nảy sinh không ít
những tệ nạn xã hội (TNXH), thói hư, tật xấu , sự tấn công, phá hoại nhiều mặt của
các thế lực thù địch làm xói mòn đạo đức, lối sống, phá vỡ thuần phong, mỹ tục, chao
đảo kỷ cương phép nước. MTVH vẫn đang trong thời đoạn chuyển đổi, chưa định
hình rõ nét.
Vì vậy, kịp thời ngăn chặn những tiêu cực, độc hại, bảo vệ và xây dựng MTVH lành
mạnh, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) vừa có những
mặt phù hợp với xu thế tiến bộ chung của thế giới, vừa thể hiện những bản chất ưu
việt của nền văn hóa XHCN, phù hợp với tình hình thực tiễn ở nước ta nói chung và
mỗi địa phương nói riêng.
Mặc dầu vậy, đây lại là lĩnh vực khá mới mẻ, chưa được quan tâm nhiều trong hoạt
động nghiên cứu khoa học, cũng như trong hoạt động thực tiễn xây dựng đời sống văn
hóa (ĐSVH) ở các địa phương. Rất nhiều vấn đề cơ bản về MTVH cần được nhận thức
và giải quyết thấu đáo. Khái niệm, bản chất, cấu trúc của MTVH là gì? Thực trạng
MTVH ở nước ta hiện nay ra sao? Các quan điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm

nâng cao chất lượng, hiệu quả của MTVH trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH thế nào
v,v đang là vấn đề khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải giải đáp đầy đủ cả về mặt lý luận
lẫn thực tiễn. Đặc biệt đối với Đà Nẵng một đơn vị mới được chia tách thành thành phố

- Làm sáng tỏ bản chất, cấu trúc, đặc điểm, vai trò, chức năng
của MTVH.
- Qua nghiên cứu, khảo sát thực trạng MTVH ở thành phố, luận văn đề xuất một số
giải pháp chủ yếu để nâng cao chất lượng, hiệu quả xây dựng MTVH ở thành phố Đà
Nẵng trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH.
3.2. Nhiệm vụ
- Góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về MTVH.
- Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng MTVH, đề ra những giải pháp
chủ yếu để nâng cao chất lượng, hiệu quả xây dựng MTVH ở địa phương.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng

Đối tượng khảo sát, nghiên cứu của luận văn này là vấn đề xây dựng MTVH ở nước
ta (nói chung) và ở thành phố Đà Nẵng (nói riêng) qua khảo sát, đánh giá chủ yếu tập
trung ở khu vực đô thị.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn chủ yếu tập trung phân tích, đánh giá thực trạng MTVH ở khu vực đô thị
thành phố Đà Nẵng, để trên cơ sở đó đề ra các giải pháp sát thực, đúng đắn.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận văn
- Hệ thống hóa và làm sâu sắc hơn một số vấn đề lý luận về MTVH và xây dựng
MTVH ở nước ta hiện nay.
- Phân tích, đánh giá để đi đến nhận thức đúng về thực trạng MTVH ở khu vực đô thị
thành phố Đà Nẵng.
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm góp phần cùng địa phương nâng cao hiệu
quả hoạt động xây dựng MTVH trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước.
- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu và vận dụng vào thực
tiễn xây dựng MTVH ở thành phố Đà Nẵng; làm tài liệu tham khảo trong công tác
nghiên cứu, giảng dạy môn Lý luận văn hóa trong hệ thống các trường Đảng địa
phương.
6. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

không còn là vấn đề của khoa học tự nhiên (KHTN) hay kinh tế thuần túy, mà trước
hết là vấn đề văn hóa, xã hội hết sức bức thiết đặt ra buộc loài người phải giải quyết
trong những chặng đường phát triển tiếp theo. Bên cạnh những thuật ngữ đã được sử

dụng khá phổ biến trước đây như "môi trường sinh thái (tự nhiên)", "môi trường
sống", "môi trường xã hội" một thuật ngữ mới được đưa vào sử dụng khá phổ biến
trong các công trình nghiên cứu khoa học, trong các nghị quyết của Đảng cũng như trên
các phương tiện thông tin đại chúng ở nước ta - đó chính là "môi trường văn hóa".
Tuy nhiên, MTVH là gì? cho đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào đi
sâu nghiên cứu để đưa ra những luận giải khoa học theo những tiêu chí đặc trưng của
khái niệm để đi đến một quan niệm thống nhất về thuật ngữ. Do đó, để nhận thức
đúng MTVH cần thiết phải xem xét mối quan hệ giữa "môi trường" và "văn hóa",
xem xét nội hàm và ngoại diên của khái niệm MTVH; mà thực chất của vấn đề là tìm
hiểu mối quan hệ giữa con người và thế giới bao quanh con người để giải quyết các
vấn đề thuộc lĩnh vực văn hóa dưới góc độ môi trường.
Khái niệm môi trường rất rộng, phức tạp và đa nghĩa, nên có nhiều cách quan niệm
(theo nghĩa rộng, hẹp) khác nhau:
* Quan niệm theo nghĩa hẹp: coi môi trường chỉ bao gồm những gì thuộc về tự nhiên,
hay thế giới vật chất bao quanh con người. Đây là cách tiếp cận khái niệm từ góc độ
KHTN thuần túy ở các nước phương Tây và được sử dụng khá phổ biến vào khoảng
cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
ở nước ta, đến những năm 90 của thế kỷ XX quan niệm này vẫn còn tồn tại khá phổ
biến. Trong mục tìm hiểu khái niệm "Môi trường và bảo vệ môi trường" tạp chí Cộng
sản (số 19/1996) [41, tr. 58] và tạp chí Công tác khoa giáo (số 1/1997) [42, tr. 32]
cũng chỉ nhấn mạnh đến các yếu tố tự nhiên, sinh thái, các yếu tố vật chất nhân tạo
bao quanh con người có ảnh hưởng tới sự tồn tại và phát triển của con người mà
không hề đề cập đến các yếu tố tư tưởng, tinh thần, các yếu tố xã hội, văn hóa - với tư
cách là một bộ phận quan trọng cấu thành môi trường sống của con người.

Cũng vì lẽ đó, cho đến nay mặc dù cụm từ "môi trường" đã không còn xa lạ với mọi

của con người như một chỉnh thể bao quát toàn bộ các yếu tố MTTN, MTXH và
MTVH Chúng đan xen, thâm nhập vào nhau, tác động ảnh hưởng lẫn nhau và cùng tác
động đến việc hình thành nhân cách con người, tạo ra điều kiện sống, điều kiện phát
triển của cá nhân và của xã hội. Cũng vì lẽ đó, PGS. Trường Lưu rất có lý khi cho
rằng: "Về một định nghĩa chung thì môi trường là những gì gắn chặt và bao quanh
con người; từ đó người ta vận dụng vào các dạng môi trường khác nhau" [20, tr.
241].
Xét theo ý nghĩa đó, MTVH vừa là một bộ phận của môi trường sống nói chung, vừa
là sự "đan bện" rất phức tạp và đa dạng giữa các hệ môi trường với nhau, đồng thời
tích hợp những tố chất của các hệ môi trường khác, hình thành một môi trường đặc
biệt - môi trường nhân văn (MTNV) gắn với sự sống của con người.
Khái niệm MTVH lần đầu tiên được giáo sư nhân chủng học người Pháp Georges
Olivier đề cập đến trong tác phẩm "Sinh thái nhân văn" (năm 1975). Theo ông
MTVH hay MTNV được tạo nên bởi sự "tác động của con người tới con người" và
"tổ chức xã hội của chúng ta, còn sự tác động của con người với tự nhiên cũng như
sản phẩm từ nền công nghiệp đương nhiên đã có và phải có " [23, tr. 10].
MTVH cũng được nhiều nhà khoa học xã hội Xô viết trước đây quan tâm nghiên
cứu. Trong cuốn giáo trình "Cơ sở lý luận văn hóa Mác - Lênin" do GS.TS triết học

A.I. Ac-nôn-đốp chủ biên đã đưa ra quan niệm về MTVH như sau: "Môi trường văn
hóa là một tổng thể ổn định những yếu tố vật thể và nhân cách, nhờ đó các cá thể tác
động lẫn nhau. Chúng ảnh hưởng tới hoạt động khai thác và sáng tạo giá trị văn hóa,
tới nhu cầu tinh thần, hứng thú và định hướng giá trị của họ. Môi trường văn hóa
không chỉ là tổng hợp những yếu tố văn hóa vật thể, mà còn có những con người hiện
diện văn hóa" [1, tr. 75].
Trong những năm gần đây, MTVH ở Việt Nam đã trở thành một vấn đề bức xúc, vừa
có tính cấp thiết, vừa có tính lâu dài, đòi hỏi phải giải đáp cả về mặt lý luận và trong
thực tiễn đời sống xã hội. Nhiều nhà nghiên cứu đã đề cập và tiếp cận MTVH từ
nhiều góc độ và cấp độ khác nhau, xuất phát từ những mục đích nghiên cứu khác
nhau.

MTVH.
Bên cạnh đó vẫn có một số quan niệm "không đồng chiều" như: coi MTVH là một
khái niệm không có nội hàm và ngoại diên, chỉ là một cách nói văn hoa, là sự "phiên
ngang" thuần túy từ MTTN sang lĩnh vực văn hóa xã hội; hoặc bó hẹp MTVH trong
một phạm vi không gian cố định và nhỏ hẹp, coi MTVH chỉ là một khái niệm ngang
hàng với khái niệm "làng văn hóa", "gia đình văn hóa", hay đồng nhất MTVH với
MTXH Tuy nhiên, đây không phải là những quan niệm chính thống và phổ biến
trong giới nghiên cứu khoa học cũng như trong đời sống xã hội.

MTVH do vậy, được thừa nhận là một khái niệm "mở", vừa mang tính thống nhất, lại
vừa rất đa dạng. Nhìn chung quan niệm về MTVH của các tác giả không có sự đối
lập, đều thừa nhận MTVH là một bộ phận quan trọng không thể thiếu được trong môi
trường sống của con người. MTVH là toàn bộ yếu tố tự nhiên nhân văn và tổng hợp
những yếu tố văn hóa - xã hội và nhân cách văn hóa bao bọc xung quanh con người.
Nó tác động biện chứng tới con người thông qua hệ thống các giá trị, các truyền
thống được kết tinh lại trong các phong tục, tập quán, khuôn mẫu ứng xử của cộng
đồng nhằm phối hợp điều hòa, kiểm soát cuộc sống, thế ứng xử của các thành viên
trong gia đình, gia tộc và của cả cộng đồng.
Để nhận thức đầy đủ về bản chất MTVH cần thiết phải xác định cho được nội hàm
của nó, để từ đó có những hướng đi đúng đắn trong việc nghiên cứu và thực thi
nhiệm vụ xây dựng MTVH.
Thứ nhất, cần phân biệt rõ khái niệm "văn hóa" và "MTVH".
Đây là hai khái niệm có mối quan hệ mật thiết, thẩm thấu lẫn nhau, bởi giữa chúng có
nhiều nét tương đồng. Văn hóa hình thành và phát triển trước hết trong mối quan hệ
giữa con người với MTTN và MTXH. Một khi đã hình thành, văn hóa lại tạo ra môi
trường sống, MTVH của con người, góp phần quan trọng trong việc hình thành con
người như một thực thể văn hóa. "Người không đẻ ra người, đứa trẻ chỉ trở nên người
trong quá trình giáo dục" [51, tr. 129]. Một MTVH lành mạnh cũng được hiểu như
một không gian văn hóa được tạo dựng, bồi đắp bởi những giá trị chân-thiện-mỹ. Khi
nói văn hóa là "thiên nhiên thứ hai" của con người chính là muốn nhấn mạnh đến sự

nhân bản hiện đại, đảm bảo sự phát triển tiếp nối các giá trị truyền thống, tạo ra tính
đa dạng, linh hoạt và rộng mở của MTVH.
Là sản phẩm của hoạt động tinh thần của xã hội, MTVH không thể không phản ánh
và chịu sự quy định của phương thức sản xuất vật chất. Điều kiện sinh hoạt vật chất
của các giai cấp khác nhau sẽ làm nảy sinh những tư tưởng, tình cảm, đạo đức, lối

sống, những phương thức sống, cung cách làm ăn không giống nhau. Trong tiến trình
lịch sử nhân loại, mỗi hình thái kinh tế - xã hội khác nhau có mỗi kiểu MTVH tương
ứng với nó. Mỗi kiểu MTVH nhất định lại hình thành một kiểu mẫu nhân cách phù
hợp. Khi xã hội phân chia thành giai cấp, kiểu mẫu nhân cách đó bao giờ cũng được
xây dựng theo hình ảnh của giai cấp thống trị, phù hợp với lợi ích giai cấp thống trị
trong xã hội đó. Hệ tư tưởng, ý thức hệ luôn là hạt nhân cốt lõi của văn hóa và
MTVH; là cái cốt lõi để các giai cấp phát triển văn hóa, tạo lập MTVH theo lợi ích
và lý tưởng của mình. Tuy nhiên, yếu tố chi phối của giai cấp thống trị không phải là
yếu tố quyết định tất cả đến MTVH. Trong không ít trường hợp một số yếu tố khác
nổi lên hàng đầu lại là yếu tố dân tộc, tôn giáo, nhân dân lao động Chính bản sắc
văn hóa dân tộc và truyền thống văn hóa dân tộc làm cho MTVH có sức sống lâu bền
và có vai trò to lớn trong việc xây dựng con người, ổn định xã hội, tạo động lực vững
chắc cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong mọi thời đại. Thực tiễn lịch sử cũng đã
chứng minh định hướng chính trị cho MTVH không chỉ đơn thuần dựa trên cơ sở
đảm bảo hệ tư tưởng, lợi ích của giai cấp thống trị mà còn phải dựa vào bản sắc dân
tộc và truyền thống văn hóa dân tộc mới có thể được phát huy vững chắc. Do đó, xây
dựng MTVH ở nước ta hiện nay phải gắn liền với nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục
sâu rộng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nó trở thành hạt nhân cốt
lõi trong đời sống chính trị xã hội, đồng thời phải hết sức chú trọng xây dựng nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
MTVH là một bộ phận quan trọng, một phương diện cốt lõi của văn hóa, phản ánh chân
xác bản chất, trình độ phát triển của nền văn hóa trong xã hội đó, "MTVH là thành
quả kết tinh văn hóa của một thời đại cụ thể" [17, tr. 67]. Tuy nhiên, nó không đơn
thuần chỉ là sản phẩm của nền văn hóa trong xã hội hiện tồn mà thể hiện sự phát triển

như không thể tách rời MTVH với MTXH. MTTN và MTXH chính là điều kiện cho
sự hình thành và phát triển của MTVH quy định đặc trưng, tính chất của MTVH cụ
thể. Một MTTN được chăm sóc, bảo vệ tốt thật sự trong sạch, lành mạnh đảm bảo
cho cuộc sống lâu dài của con người; một MTXH thực sự lành mạnh, dân chủ, tiến
bộ, văn minh, không có sự tồn tại phổ biến của các TNXH, trong đó sự phát triển tự

do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người đều được
coi là những thành tố cơ bản, cốt lõi cấu thành MTVH. Sự khu biệt giữa MTVH với
môi trường sống tự nhiên cũng như MTXH được thể hiện tập trung ở sự tổng hòa các
mối quan hệ xã hội, tạo ra những nhân tố chủ quan, khách quan có ảnh hưởng và tác
động đến sự phát triển những năng lực bản chất của con người. Sự ô nhiễm MTTN
cũng như MTXH xét cho cùng đều xuất phát từ những cách hành xử thiếu văn hóa, vị
kỷ của con người trong các mối quan hệ xã hội. Sự suy đồi về đạo đức, nhân cách, lối
sống, nòi giống của con người đều có căn nguyên sâu xa từ sự xuống cấp và suy thoái
của MTVH. Một hành vi xâm hại hay phóng uế nơi các di tích lịch sử, tượng đài,
danh lam thắng cảnh, các tệ nạn xã hội, sự suy đồi về lối sống không chỉ làm ô
nhiễm, hủy hoại đơn thuần về mặt tự nhiên, sinh học, mà còn biểu hiện sự vô minh,
tha hóa, băng hoại về mặt tâm hồn. Tiêu chí đánh giá MTVH không chỉ dừng ở các
quá trình lý hóa, các biện pháp quan trắc đo đếm, kiểm định bằng số lượng, mà nó
phải là các chỉ số nhân văn, trình độ phát triển người, chất lượng các mối quan hệ xã
hội, chất lượng cuộc sống của con người Đến lượt mình, các chỉ số nhân bản này
lại là tiêu chí cơ bản để đánh giá trình độ phát triển của xã hội. Điều đó cho thấy
không phải bất cứ giá trị vật chất, tinh thần nào cũng tham gia vào MTVH. Chúng chỉ
thực sự thuộc về MTVH khi nằm trong mối quan hệ tương tác với con người và cộng
đồng người nhằm phát triển toàn diện con người, tạo động lực vững chắc cho sự phát
triển kinh tế, xã hội. MTVH ở đây được biểu hiện như một sự đan xen phức hợp giữa
MTTN và MTXH, chứ không đơn thuần là bộ phận của MTXH. MTVH hàm chứa
một bộ phận MTTN đã được "người hóa", được "nhân văn hóa" tạo thành một "sinh
thái nhân văn", một "cảnh quan văn hóa" có tác động duy trì và phát triển bền vững
cuộc sống con người. Tương tự trong thực tế không thể đồng nhất hay lẫn lộn MTVH

Khi nói tới ĐSVH người ta thường nhấn mạnh đến một lĩnh vực đặc thù của đời sống
xã hội và quá trình sản xuất và tái sản xuất ra các giá trị văn hóa, cũng như sự tổng
hòa các hoạt động tinh thần của xã hội, như hoạt động tư tưởng, khoa học, giáo dục,
nghệ thuật, tôn giáo, tín ngưỡng Như vậy, ĐSVH không chỉ bó hẹp trong những
hoạt động thường nhật mang tính chủ quan của con người mà bao trùm toàn bộ

phương thức sinh hoạt văn hóa của đời sống tinh thần xã hội. ĐSVH chỉ được thể
hiện bằng sự hoạt động có định hướng của con người gắn với một không gian và thời
gian cụ thể. Vì vậy ĐSVH được coi là sự phô diễn bộ mặt hoạt động của MTVH
Còn khi đề cập đến MTVH, người ta lại thường nhấn mạnh đến yếu tố tổng hòa các
điều kiện vật chất, tinh thần, hoàn cảnh; tổng hòa các mối quan hệ xã hội có ảnh
hưởng và tác động đến sự phát triển và hoàn thiện nhân cách, năng lực sáng tạo của
con người. Trong quan hệ với ĐSVH, MTVH như một "lát cắt ngang" biểu thị chất
lượng của ĐSVH. Nói đến MTVH là nói đến những mối quan hệ tốt đẹp làm nên văn
hóa trong những không gian văn hóa nhất định. Thực chất của nhiệm vụ xây dựng
ĐSVH ở cơ sở chính là phải: "Xây dựng lên được một môi trường văn hóa phong
phú, sôi nổi, văn minh, đầy tính nhân văn và thẩm mỹ, vừa tiên tiến vừa đậm đà bản
sắc dân tộc, trên mỗi cộng đồng cơ sở hay khu dân cư cố định lâu dài, ở nông thôn
cũng như thành thị, ở khu vực công nghiệp cũng như trong các lực lượng vũ trang,
quân đội" [25, tr. 100]. Xây dựng ĐSVH cho một cộng đồng nào đó chính là xây
dựng một MTVH để nó tác động, phát huy ảnh hưởng tới đời sống con người và xã
hội. Đến lượt mình, MTVH lại xác lập cho con người và cộng đồng những biểu trưng
giá trị, xác định nội dung tư tưởng, điều chỉnh những nhu cầu và nguyện vọng, định
hướng cho mọi hoạt động sáng tạo trong xã hội đó, thúc đẩy ĐSVH phát triển.
Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII khi đề ra nhiệm vụ xây dựng MTVH đã chỉ rõ:
phải "tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia đình, làng, bản, xã, phường, khu tập thể ), các
cùng dân cư (đô thị, nông thôn, miền núi ) đời sống văn hóa lành mạnh, đáp ứng
những nhu cầu văn hóa đa dạng và không ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân"
[3, tr. 447].
Qua một số luận giải ở trên, ta có thể quan niệm: "Môi trường văn hóa không chỉ là

về mặt nhân cách và không thể trở thành một nhân cách văn hóa. MTVH gia đình,
dòng tộc không chỉ đảm nhiệm chức năng duy trì nòi giống, chăm sóc sức khỏe ban
đầu cho các công dân tương lai, chức năng kinh tế mà còn là môi trường cơ bản của
xã hội đảm nhận chức năng bảo tồn và trao truyền các giá trị văn hóa, là nơi hình
thành các giá trị nhân văn của xã hội, lưu truyền và phát triển các giá trị nhân bản của
con người. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH đã xác
định: "gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, là
môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách. Các chính sách
của Nhà nước phải chú ý tới xây dựng cho gia đình no ấm, hòa thuận, tiến bộ" [12, tr.
15]. Đại hội IX của Đảng tiếp tục khẳng định: "Nêu cao trách nhiệm của gia đình
trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hóa, làm
cho gia đình thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội" [13,
tr. 116].
- Cấp độ trung mô: bao gồm MTVH làng xã, khối phố, trường học; MTVH công sở,
cơ quan, đơn vị công tác, sản xuất Đây là môi trường hết sức gần gũi, gắn bó với
quá trình sinh hoạt, học tập, công tác, phấn đấu trưởng thành của mỗi cá nhân và
cộng đồng, để tiếp tục phát triển, hoàn thiện những năng lực sáng tạo, kỹ năng nghề
nghiệp, khả năng cống hiến, tính tích cực chính trị của mỗi công dân, tạo nền tảng
vững chắc cho sự ổn định và phát triển xã hội. Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ
quá độ đã xác định: "Đơn vị sản xuất, công tác, học tập, chiến đấu phải là môi trường
xây dựng phong cách lao động có kỷ luật, có kỹ thuật, có năng suất và hiệu quả cao,
nơi thể hiện tình đồng chí, tình đồng đội, hình thành nhân cách con người mới và nền
văn hóa mới" [12, tr. 19]. Đây được coi là khâu trung gian giữa MTVH gia đình và
MTVH của toàn xã hội.
- Cấp độ vĩ mô: bao gồm MTVH vùng miền, MTVH quốc gia, MTVH nhân loại - nơi
những giá trị văn hóa, hoạt động văn hóa và giao tiếp văn hóa của mỗi cá nhân và cộng
đồng được mở rộng với những mối quan hệ rộng lớn hơn. MTVH vĩ mô thể hiện sự
thống nhất trong đa dạng các cấp độ MTVH khác.

* Theo các thành tố cấu thành: văn hóa xét theo nội dung bao gồm các nhân tố cơ bản

- Môi trường thẩm mỹ: là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, các hoạt động sáng tạo
văn học nghệ thuật, các hình thức truyền thụ văn hóa nhằm phát triển những năng lực
thẩm mỹ (thụ cảm cái đẹp, nhận thức, khám phá và sáng tạo theo quy luật của cái
đẹp ). Môi trường thẩm mỹ có vai trò quan trọng trong việc giáo dục hình thành
nhân cách theo định hướng giá trị xã hội thông qua các hình tượng nghệ thuật, các
thủ pháp nghệ thuật, các hình thức nêu gương; bồi dưỡng, đào luyện các tài năng
sáng tạo nghệ thuật nâng cao vị thế nền văn hóa dân tộc.
Các thành tố cấu thành MTVH có mối quan hệ biện chứng, thống nhất với nhau, rất
khó tách bạch, tuy nhiên trong tính tương đối của nó từng yếu tố vẫn có những chức
năng riêng. Việc tiếp cận cấu trúc MTVH nêu trên giúp chúng ta nhận thức đầy đủ
tính đa dạng mà thống nhất của MTVH. Đồng thời có thể xác lập được những chủ
trương, đường lối, chương trình hoạt động xây dựng MTVH sát thực với từng cấp độ
môi trường, gắn với địa bàn sống, sinh hoạt, sản xuất và công tác của mọi cá nhân; có
thể phát huy đồng bộ các giải pháp để xây dựng một tổng thể MTVH lành mạnh, tiến
bộ, hiện đại và văn minh đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh CNH, HĐH hiện nay.
1.1.3. Đặc điểm của môi trường văn hóa
Trong mỗi thời kỳ lịch sử nhất định, MTVH luôn chịu sự chi phối bởi hệ tư tưởng
của giai cấp thống trị và định hướng của nền một nền văn hóa tương ứng. Đối với
mỗi quốc gia, dân tộc, mỗi vùng miền, đơn vị cơ sở phù hợp với những đặc thù của
mình (về điều kiện tự nhiên, phương thức sống, điều kiện văn hóa, xã hội ), MTVH
của nó đều mang những sắc thái riêng biệt. Tuy nhiên sự khác biệt này chỉ là tương

đối, MTVH dù ở thời đại nào, ở cấp độ nào cũng mang những đặc điểm chung cơ bản
như sau:
- Xu hướng phát triển chung của MTVH phản ánh mối quan hệ tiếp nối biện chứng
giữa truyền thống và hiện đại. MTVH luôn gắn bó với một cộng đồng, một dân tộc
nhất định, cộng đồng dân tộc trở thành bền vững khi đã tạo dựng được một bề dày
truyền thống trong lịch sử. Truyền thống đó là các giá trị tinh hoa do lịch sử để lại, đã
được chắt lọc qua thử thách của thời gian, được kết tinh trong các phong tục, tập
quán, lễ thức tốt đẹp của cộng đồng. Nhưng truyền thống không phải là "nhất thành