Kinh doanh hàng hóa tạm nhập – tái xuất:
Mạnh tay chấn chỉnh

Thời gian qua, phương tiện, hàng hóa tạm nhập – tái xuất (TN – TX) có dấu hiệu bị
tồn đọng tại các cảng biển và các khu vực biên giới. Chỉ riêng Quảng Ninh, đến giữa
tháng 7/2012, tại các cửa khẩu với Trung Quốc còn tồn đọng 1.585 container hàng
TN - TX. Ngoài ra, hàng hóa chưa ra đến cửa khẩu biên giới, ở cảng tạm nhập Hải
Phòng và cảng Cái Lân (Quảng Ninh) còn rất lớn. Có thể nói, lợi dụng sự thông
thoáng về hải quan, ưu đãi của Nhà nước trong hoạt động TN - TX, nhiều doanh
nghiệp (DN) đã lợi dụng để thẩm lậu hàng hóa vào Việt Nam, gây bất ổn và thiệt hại
về kinh tế, ảnh hưởng lâu dài đến môi trường.
Diễn biến ngày càng phức tạp
Mỗi năm có hàng triệu tấn phế liệu làm nguyên liệu cho các ngành sản xuất trong nước
được nhập khẩu qua gần 60 cửa khẩu quốc tế, quốc gia, 49 cảng biển các loại của Việt
Nam. Thống kê cho thấy, kim ngạch kinh doanh hàng TN - TX trong những năm qua
tăng lên nhanh chóng. Nếu năm 2006, kim ngạch nhập khẩu (hàng tạm nhập) mới chỉ ở
con số 1,33 tỉ USD thì tới năm 2011 đã lên tới 6,29 tỉ USD, kim ngạch hàng tái xuất năm
2006 là 782,1 triệu USD thì đến năm 2011 đã là 6,64 tỉ USD. Bên cạnh đó, hiện cả nước
có trên 1.700 DN tham gia TN - TX với tổng kim ngạch là 10,3 tỷ USD. Việc cấp giấy

Bộ Công an cho rằng, mô hình TN - TX tồn tại nhiều bất cập, lợi nhuận không cao, chỉ
tập trung vào một số DN và tư nhân, trong khi đó Việt Nam phải chịu nhiều rủi ro, hàng
hóa vận chuyển trên bộ hầu hết bằng container gây thiệt hại về đường sá, cầu cống, cản
trở giao thông. Đối với những lô hàng phế thải bị buộc tiêu hủy, chi phí để tiêu hủy rác
thải là rất lớn, trong khi đó một số mặt hàng tại Việt Nam hiện nay chưa có công nghệ
tiêu hủy đảm bảo tiêu chuẩn. Điều này đã làm gia tăng gánh nặng cho xử lý và tiêu hủy
chất thải rắn ở Việt Nam, thậm chí đã có những nhận định “Việt Nam đang dần trở thành
bãi phế liệu của nhiều nước”. Đó là chưa kể hệ lụy tồn tại nhiều năm nay đặc biệt là về
tình trạng tồn đọng hợp đồng gia công với số nợ thuế ngày càng tăng. Tính đến thời điểm
ngày 30/6/2012, tại 17/33 cục hải quan còn 806 hợp đồng gia công chưa thanh khoản từ
năm 1994 với số nợ tạm tính hơn 115 tỉ đồng.

Nguyên nhân vì sao?
Có khá nhiều nguyên nhân được chỉ ra để lý giải cho tình trạng “loạn” của hình thức TN
– TX hiện nay:
Thứ nhất, cơ quan hải quan thiếu thông tin do hãng tàu, DN kinh doanh cảng cung cấp
để làm cơ sở quản lý hàng hóa. Các bản lược khai không thể hiện cụ thể chủng loại hàng
hóa.
Thứ hai, pháp luật hiện hành chưa quy trách nhiệm của các hãng tàu, đại lý vận tải đối
với khắc phục hậu quả khi vận chuyển các lô hàng vi phạm vào lãnh thổ Việt Nam.
Thứ ba, do các vụ việc vi phạm phần lớn được xử lý theo hình thức vi phạm hành chính
và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc tái xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam nên dẫn
đến DN lợi dụng kẻ hở của pháp luật để tiếp tục nhập khẩu các mặt hàng cấm nhập.
Trong trường hợp bị phát hiện, DN lại sẵn sàng chịu hình thức xử lý vi phạm hành chính
và căn cứ vào quyết định xử lý hành chính để tái xuất lô hàng.
Thứ tư, cơ chế, chính sách quản lý, thủ tục hải quan đối với mặt hàng này quá thông
thoáng, tạo kẽ hở cho DN lách luật. Nhiều DN lợi dụng qui định Luật Hàng hải, Luật
Thương mại và Luật Hải quan để từ chối nhận hàng khi bị phát hiện đưa hàng cấm vào
Việt Nam. Ngoài ra, do quy định không mở kẹp chì để kiểm tra, nên nhiều DN đã lợi
dụng lỗ hổng này để đưa hàng lậu hoặc hàng cấm vào Việt Nam, rồi sau đó sẽ tìm cách

hàng được phép lưu giữ tại Việt Nam (120 ngày), Chi cục Hải quan nơi làm thủ tục tạm
nhập có văn bản thông báo cho DN biết để thanh khoản hồ sơ. Nếu quá 15 ngày kể từ
ngày hết hạn được phép lưu giữ tại Việt Nam (thời hạn phải nộp thuế) mà DN chưa đến
thanh khoản hồ sơ tạm nhập thì Chi cục Hải quan nơi đăng ký tờ khai tạm nhập ra quyết
định ấn định thuế đối với lô hàng tạm nhập thông thường và dừng làm thủ tục hải quan
đối với các lô hàng nhập khẩu tiếp theo của DN. Đối với hàng hóa thuộc danh mục cấm
nhập khẩu, tạm ngừng nhập khẩu thì áp dụng ngay biện pháp dừng làm thủ tục hải
quan…; Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát hàng kinh doanh TN - TX. Thường
xuyên kiểm tra công tác tổ chức thực hiện các quy trình thủ tục hải quan tại các Chị cục
để kịp thời uốn nắn, chấn chỉnh những đơn vị chưa thực hiện đúng. Cục Hải quan tỉnh,
thành phố nơi có hàng tạm nhập và Cục Hải quan tỉnh, thành phố nơi có hàng xuất cần
phải tăng cường công tác phối hợp trao đổi thông tin và chỉ đạo các Chi cục trực thuộc
chủ động trong việc trao đổi thông tin, phối hợp nghiệp vụ kể cả việc truy tìm những lô
hàng chuyển cửa khẩu vận chuyển không đúng tuyến đường, thời gian vận chuyển đã
đăng ký với cơ quan Hải quan để nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan Hải quan; Rà
soát, phân loại và đề xuất biện pháp xử lý dứt điểm đối với các hồ sơ hàng kinh doanh
tạm tái xuất quá hạn thanh khoản