NGƯỜI LAO ĐỘNG SÁNG TẠO
TRÊN BẢNG MÀU CON CHỮ PHAN KẾ AN-nhớ một chiều Tây Bắc-
sơn mài

Tôi có may mắn được tiếp xúc với tác phẩm và con người Hoạ sĩ Phan Kế
An (PKA) từ những ngày mới thành lập Hội Mỹ Thuật Việt Nam (1957),
tiếp đó là sự ra đời của Viện Mỹ Thuật, Bảo Tàng Mỹ Thuật Việt Nam từ
những năm 1960 - 1966. Tính đến nay thấm thoát đã ngót 50 năm rồi.
Biết bao nhiêu hoạt động với không ít sự kiện nổi bật của ngành Mỹ thuật
mang tầm Quốc gia. Trong số đó có lẽ phải kể đến cuộc triển lãm lớn,
chuyên đề "Tranh sơn mài Việt Nam hiện đại" do Hội Mỹ Thuật Việt Nam
tổ chức tại 8 nước XHCN Đông Âu (cũ) và 3 nước Châu á Trung - Triều -
Mông vào những năm 1957-1958 (Hiện là sưu tập hiện đại của Bảo tàng M
ỹ
thuật Việt Nam).
Trong số những tác phẩm bề thế, có sức hấp dẫn ấy, tác phẩm của Phan Kế
An đã dành được những vị trí danh dự, đầy sức thuyết phục ở các cuộc tr
ưng
bày: Nhớ một chiều Tây Bắc, Đồi cọ Trung Du, Bụi nứa miền xuôi ít năm
sau bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ông lại sáng tác bức
sơn mài lớn mang tên Hà Nội cuối tháng 12-1972, về đề tài cuộc chiến đấu
anh dũng kiên cường của quân dân Hà Nội với cuộc tập kích chiến lược
bằng không quân của đế quốc Mỹ ồ ạt đánh phá Thủ đô và miền Bắc Việt
Nam.
Cùng với sơn mài, PKA còn có những tác phẩm hội hoạ giầu tính truyền
thống, như tranh lụa, tranh khắc gỗ, sơn dấu, màu nước cũng gây được ấn
tượng khá sâu rộng trong giới yêu nghệ thuật. Điển hình trong số đó phải kể
đến tác phẩm Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh (khắc gỗ 1970), Lưới trên

sĩ - chiến sĩ, tự nguyện dấn thân lên chiến khu ở rừng sâu Việt Bắc c
ùng toàn
dân đồng hành trong cuộc trường chinh vĩ đại chống xâm lăng dành độc lập
tự do cho Tổ quốc. Chưa vội kể những thành tựu nghệ thuật có sức nặng của
lao động sáng tạo mà ông đã cống hiến, chỉ với ý chí và lòng tự nguyện
trong cuộc cách mạng ý thức, hướng theo ngọn cờ đại nghĩa của dân tộc của
người thanh niên, cũng như với cả gia đình ông đã giác ngộ bổn phận và
nghĩa vụ công dân của mình, ông đã xứng đáng được phong tặng là nghệ sĩ -

chiên sĩ công huân. (Thân phụ ông đã được Nhà nước mới - Nhà nước Việt
Nam dân chủ cộng hoà và tiếp đó là nước CHXHCN – tín nhiệm bầu là Phó
Thủ tướng Chính phủ).
Đúng như trong lời thơ mà ông đã khiêm tốn tự bạch cuối đời: "Rúc còi, ga
cuối hẳn gần thôi/ Soát lại hành trang, nhẹ quá trời/ Tranh sơn dăm bức tươi
son mới/ Vừa gửi trăm phương trọn mới đời ". Thực ra đâu chỉ có “Dăm
bức tranh sơn”. Ông làm việc nhiều lắm. Suy nghĩ lao lung, trăn trở nhiều
lắm cho nghệ thuật cái đẹp. Số lượng và chất lượng nghệ thuật của ông đã
được tổ chức hội chuyên ngành và đồng nghiệp đánh giá rất đúng, và công
bằng. Vinh quang đó xứng đáng thuộc về người nghệ sĩ - chiến sĩ PKA trên
mặt trận văn hoá nghệ thuật: Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Ngh
ệ thuật
2001. Giải nhất Mỹ thuật toàn Quốc những năm 1951, 1955, 1960. Giải
thưởng Uỷ ban toàn Quốc Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật Việt
Nam. Huân chương độc lập. Huân chương kháng chiến; Huy chương vì sự
nghiệp Văn học - Nghệ thuật Việt Nam; Huy chương vì sự nghiệp Văn hoá -

Thông tin; Huy chương vì sự nghiệp Báo Nhân dân; Huy chương vì sự
nghiệp Hải quân Nhân dân Việt Nam.
Xin chân thành chúc Lão Hoạ sĩ PKA sống khoẻ, sống tự tin, an lạc những
ngày cuối đời cùng với vẻ đẹp của Thế giới người hiền. Đúng như những