Đề số 2: bình luận các quy định về thu ngân sách từ phí, lệ phí và
bước đầu đề xuất các giải pháp hoàn thiện.
Bài làm
LỜI MỞ ĐẦU
Ngân sách nhà nước là một thành phần trong hệ thống
tài chính. Thuật ngữ “ngân sách nhà nước” được sử dụng
rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia. Song
quan niệm về ngân sách nhà nước lại chưa thống nhất, người
ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nước tùy
theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Các nhà
kinh tế Nga quan niệm: Ngân sách nhà nước là bảng kiệt kê
các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định
của quốc gia. Luật ngân sách nhà nước đã được Quốc hội
Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002 định nghĩa: Ngân sách
Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã
được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được
thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức
năng và nhiệm vụ của nhà nước.
Thu Ngân sách nhà nước phản ảnh các quan hệ kinh tế
phát sinh trong quá trình nhà nước sử dụng quyền lực chính
trị để phân phối các nguồn tài chính của xã hội dưới hình
thức giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ tập trung của nhà
nước. Như vậy, thu ngân sách nhà nước bao gồm toàn bộ các
khoản tiền được tập trung vào tay nhà nước để hình thành
quỹ ngân sách nhà nước đáp ứng cho các nhu cầu chi tiêu
của nhà nước. Thu ngân sách nhà nước bao gồm: thu trong
1
cân đối ngân sách và thu bù đắp thiếu hụt của ngân sách.
Đứng về phương diện pháp lý, thu ngân sách nhà nước bao
gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách để
thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Về mặt bản chất,

kinh tế mà còn mang ý nghĩa chính trị - xã hội. Do vậy phần
lớn chúng không được tính đủ chi phí (Nhà nước chỉ thu hồi
một phần) và không bị chi phối nhiều bởi quy luật thị
trường.
* Đặc điểm:
Có rất nhiều loại phí tuy nhiên không phải mọi loại phí
đều là khoản thu của ngân sách nhà nước; Phí thu về không
bù đắp toàn bộ chi phí đã bỏ ra; và Phí do cơ quan sự nghiệp
thu.
* Các loại phí:
Có những loại phí tập trung toàn bộ vào NSNN, các đơn
vị trực tiếp cung cấp không được sử dụng. Các loại phí này
thường do Chính phủ trực tiếp ban hành và quản lí mang
tính chất quan trọng liên quan đến lợi ích quốc gia nnhư: phí
cầu đường, phí bảo vệ môi trương…
3
Có loại phí nộp một phần cho NSNN, đối với các loại
phí này đơn vị trực tiếp cung cấp được giữ lại một phần. Phổ
biến là các cơ quan đơn vị nghiên cứu…
Các loại phí để lại toàn bộ cho đơn vị cung cấp sử dụng
để nâng cao chất lượng hoạt động. Ví dụ; học phí, viện phí.
* Tác dụng của phí:
Phí là khoản thu có mục đích cụ thể được xác định ngay
khi thu phí và được phân bổ ngay.
- Tăng thu ngân sach, từ đó làm tăng khả năng đầu tư
vào sản xuất trở lại hàng hóa dịch vụ đồng thời duy trì bảo
dưỡng, tái tạo chúng.
- Góp phần thực hiện công bằng xã hội (giữa người
hưởng và không hưởng dịch vụ), nâng cao ý thưc cộng đồng
của người dân, nâng cao ý thức giữ gìn của công của người

đã bỏ ra, khi đó còn được gọi là thuế Do cơ quan quản lý
Nhà nước thu.
* Các loại lệ phí:
Lệ phí hành chính gắn liền với các hoạt động cung cấp
dịch vụ hành chính của cơ quan Nhà nước: lệ phí cấp giấy
phép hành nghề, lệ phí công chứng…
5
* Tác dụng của lệ phí:
Phần nhỏ để trả cho các chi phí cụ thể để tạo ra dịch
vụ, phần lớn để trả cho sự đảm bảo về mặt hành chính pháp
lí của Nhà nước. Mục đích của từng loại lệ phí rất rõ ràng,
thường phù hợp với tên gọi của nó.
Lệ phí mang lại cho Nhà nước một khoản thu đáng kể.
Chỉ riêng lệ phí công chứng của Hà Nội, thành phố Hồ Chí
Minh hàng năm cũng lên tới hàng chục tỉ đồng, Ngoài ra còn
có các loại lệ phí trước bạ ô tô, xe máy, nhà đất… Vì vậy
quản lí lệ phí tốt sẽ tăng thêm nguồn thu cho NSNN.
2. Bình luận các quy định về thu ngân sách từ phí, lệ phí:
a. Ưu điểm:
Hiện nay, phí và lệ phí được quy định chủ yếu qua pháp
lệnh cụ thể tại pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH. Ngoài ra,
phí và lệ phí trong từng ngành cụ thể được quy định trong
các Nghị định và các văn bản hướng dẫn khác. Có thể thấy,
các văn bản pháp luật hiện hành quy định khá đầy đủ và chi
tiết về từng loại phí và lệ phí. Điều này tạo điều kiện cho mọi
người có thể tiếp cận một cách cụ thể và rõ ràng về từng loại
phí, lệ phí; hiểu được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình
trong việc nộp phí và lệ phí. Đồng thời cũng là khung pháp
lý giúp cho các chủ thể thẩm quyền làm đúng chức trách của
mình cũng như đưa ra các xử lý phù hợp đối với những sai

trong nhân dân. Mức huy động đóng góp tự nguyện của
người dân đã được thực hiện tùy tiện tại các địa phương, gây
ra những bất hợp lý giữa các vùng có cùng điều kiện phát
triển kinh tế - xã hội.
Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng
đã có văn bản báo cáo Chính phủ về việc người nông dân
hiện đang phải chịu đến 122 khoản thu có tính chất như
thuế. Kết quả khảo sát tại 46 tỉnh, thành phố, ở 135 xã, 117
hợp tác xã nông nghiệp của Cục Hợp tác xã và phát triển
nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho
thấy đóng góp của các hộ nông dân ở mức cao và có sự chênh
lệch lớn giữa các vùng với mức từ 250.000 đồng - 800.000
đồng, cá biệt có địa phương yêu cầu đóng tới 2 triệu
đồng/hộ/năm. Điều nghịch lý là những vùng kinh tế khó
khăn, thu nhập thấp thì mức đóng góp có xu hướng cao hơn
các vùng thuận lợi.
Nhiều địa phương đã hành chính hóa các khoản đóng
góp có tính chất tự nguyện thông qua việc giao chỉ tiêu huy
động, không phân biệt hoặc không giải thích cụ thể những
khoản đóng góp nào có tính chất bắt buộc và khoản đóng góp
tự nguyện. Thậm chí có địa phương, việc xác nhận những thủ
tục hành chính liên quan đến lợi ích của người dân - vốn là
dịch vụ công - cũng phải đóng lệ phí.
Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đề nghị xóa bỏ
18 khoản thu. Đó là các khoản: Đăng ký khai sinh, đăng ký
kết hôn, cấp mới hộ khẩu thường trú, đăng ký hộ khẩu
8
thường trú, đăng ký khai tử, cấp giấy chứng minh nhân dân,
cấp lại bản chính giấy khai sinh, cắt chuyển hộ khẩu, xác
nhận hộ khẩu, cấp đổi sổ hộ khẩu vì thay đổi địa giới hành

quá trình cung cấp hàng hóa, dịch vụ công.
- Bước thứ năm: Các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền
thường xuyên kiểm tra việc thu và sử dụng phí, lệ phí cũng
như việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ công tại các đơn vị.
- Bước thứ sáu: Xác định thời hạn chấm dứt thu phí, lệ
phí đối với hàng hóa, dịch vụ công đã thu đầy đủ kinh phí.
b) Đảm bảo nguyên tắc mức thu phí, lệ phí
- Đối với phí thuộc NSNN ; đảm bảo thu hồi vốn trong
thời gian hợp lí có tính đến những chính sách của Nhà nước
trong từng thời kì.
- Đơn vị thu lệ phí và phí là cơ quan thuế và các cơ
quan được pháp luật quy định. Những đơn vị thu phải niêm
yết hoặc thông báo công khai tại địa điểm thu về: tên gọi,
mức thu, phương thức thu và mức thu. Khi thu phải cấp đủ
chứng từ thu theo đúng quy định của Bộ Tài chính.
c) Việc sử dụng phí, lệ phí
10
- Trường hợp tổ chức thu đã được NSNN bảo đảm kinh
phí thì tổ chức đó phải nộp toàn bộ số phí thu dược vào
NSNN.
- Trường hợp tổ chức thu không được NSNN bảo đảm
kinh phí cho hoạt động thu phí thì tổ chức đó được giữ lại 1
phần trong số phí thu được để trang trải chi phí thu phí,
phần còn lại phải nộp vào NSNN.
- Trường hợp tổ chức thu được ủy quyền thu phí ngoài
chức năng, nhiệm vụ thường xuyên thì tổ chức đó được giữu
lại 1 phần trong số phí thu được để trang trải chi phí thu
phí, phần còn lại phải nộp vào NSNN.
- Toàn bộ lệ phí thu được đều thuộc NSNN. Trường hợp
ủy quyền thu thì tổ chức thu lệ phí được giữ lại 1 phần trong

được bãi bỏ, vậy mà tổng thu về phí tăng, nguyên nhân là do
sự phân công rạch ròi cho các địa phương thu phí và nhiều
công trình hạ tầng đã phát huy hiệu quả nhờ sự đóng góp
của người dân.
Để hạn chế việc thu phí và lệ phí tùy tiện, các địa
phương cũng nên khuyến khích người dân phát huy tinh thần
dân chủ. Điều 15 Pháp lệnh về phí và lệ phí ghi rõ: Tổ chức,
cá nhân thu phí, lệ phí phải cấp chứng từ thu. Trường hợp
không được cấp chứng từ, hay cấp chứng từ không đúng qui
12
định của Bộ Tài chính thì người dân có quyền khiếu nại, tố
cáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Trong bất cứ lĩnh
vực nào, sự minh bạch đều hạn chế được tiêu cực, với phí và
lệ phí thì sự minh bạch cũng giúp làm nhẹ bớt gánh nặng
đóng góp hiện nay của người dân.
Thủ tướng Chính phủ vừa ký ban hành nghị định qui
định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí,
lệ phí. Theo đó, những hành vi không có thẩm quyền mà tự
đặt ra qui định về danh mục, mức thu, việc miễn giảm, quản
lý, sử dụng phí, lệ phí sẽ bị phạt tiền từ 20-50 triệu đồng. Và
đi kèm theo đó là các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu
toàn bộ phần chênh lệch, chịu toàn bộ chi phí hoàn trả phần
tiền chênh lệch có được do thực hiện sai, vi phạm qui định về
phí, lệ phí
Trong khi đó, hành vi thu phí vượt quá mức đã được
quy định cũng sẽ bị phạt từ 2-10 triệu đồng, sử dụng sai mục
đích tiền phí, lệ phí thu được bị phạt từ 500.000 đồng - 50
triệu đồng (tùy theo số tiền sử dụng sai mục đích).
Ngay cả hành vi không lập chứng từ khi thu phí, lệ phí
nếu bị phát hiện cũng sẽ bị phạt từ 500.000 đồng - 5 triệu

/>


…
15
16