Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 3b-2007
5
giáo dục gia đình - giải pháp quan trọng của việc xây
dựng gia đình văn hóa ở nớc ta hiện nay

Phan Văn Bình

(a)Tóm tắt. Trong bài viết, chúng tôi đa ra và phân tích các nội dung chủ yếu của
giáo dục gia đình nh: giáo dục đạo đức, giáo dục truyền thống, giáo dục pháp luật,
giáo dục thể chất, giới tính, Đồng thời đề xuất một số yêu cầu cơ bản về nhận thức
và thực tiễn để không ngừng nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục gia đình ở nớc
ta hiện nay.
ia đình là tế bào xã hội. Gia
đình tốt, mới có xã hội tốt. Do
vậy, Đảng, Nhà nớc ta rất quan tâm
đến xây dựng gia đình; trong đó, xây
dựng gia đình văn hoá đợc xem là một
sáng tạo, có ý nghĩa quyết định.
Để phong trào xây dựng gia đình

đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội
mới tốt. Hạt nhân của xã hội là gia
đình. Chính vì vậy, muốn xây dựng
XHCN, phải chú ý hạt nhân cho tốt [3,
523].
Nhận thức đợc tầm quan trọng về
vị trí to lớn của gia đình, thực hiện chủ
trơng của Đảng và Nhà nớc, trong
những năm qua, các địa phơng, gia
đình đã rất chú trọng đến việc xây dựng
tổ ấm của mình. Chất lợng gia đình
ngày càng đợc nâng lên, các mối quan
hệ trong gia đình ngày càng đợc củng
cố. Vợ chồng thơng yêu, tôn trọng giúp
đỡ nhau. Con cái sống chân thành,
thơng yêu, kính trọng bố mẹ, và có
trách nhiệm với xã hội
Song, hiện nay vẫn còn nhiều gia
đình gặp cuộc sống khó khăn về kinh tế;
còn có sự sai lệch về định hớng giá trị

.

Nhận bài ngày 01/10/2007. Sửa chữa xong 26/11/2007.

G
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 3b-2007

các nhợc điểm của gia đình, đồng thời,
không ngừng nâng cao vai trò, vị trí của
gia đình với cá nhân và xã hội, việc xây
dựng gia đình, đặc biệt, xây dựng gia
đình văn hoá là hết sức quan trọng.
Gia đình văn hoá là một sáng tạo
mới của Đảng, Nhà nớc ta. Đây là
hình thức gia đình phát triển cao nhất
hiện nay. Yêu cầu của gia đình văn hoá
có nội dung toàn diện. Theo Quyết định
số 62/2006/ QĐ- BVHTT ngày 23/6/2006
và Quy chế công nhận danh hiệu Gia
đình văn hoá của Bộ trởng Bộ Văn
hóa-Thông tin, Gia đình văn hóa là gia
đình phải đạt các tiêu chuẩn sau đây:
Thứ nhất, Gơng mẫu chấp hành
chủ trơng, chính sách của Đảng, pháp
luật của Nhà nớc; tích cực tham gia
các phong trào của địa phơng.
Nội dung này yêu cầu các gia đình
thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân,
không vi phạm pháp luật của Nhà nớc,
quy ớc, hơng ớc của cộng đồng. Giữ
gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn
xã hội; giữ vệ sinh môi trờng; nếp sống
văn hóa nơi công cộng. Không sử dụng
văn hóa phẩm thuộc loại cấm lu hành;
không mắc các tệ nạn xã hội; không vi
phạm các quy định về thực hiện nếp
sống văn minh trong việc cới, tang và

7
nhau phát triển kinh tế, xóa đói, giảm
nghèo
Thứ ba, gia đình văn hóa phải tổ
chức lao động, sản xuất, kinh doanh,
công tác, học tập đạt năng suất, chất
lợng và hiệu quả.
Đây là nội dung hết sức quan
trọng, vừa thể hiện chức năng cơ bản
của gia đình, vừa là một trong những
yêu cầu cơ bản của gia đình văn hoá.
Chúng ta đang trong thời kỳ quá
độ lên CNXH, kinh tế còn khó khăn, đời
sống vật chất còn nhiều thiếu thốn. Do
vậy, mỗi gia đình cần phải tổ chức lao
động sản xuất nhằm ổn định về kinh tế,
không ngừng nâng cao mức sống. Gia
đình còn là đơn vị tiêu dùng, nên chú
trọng chi tiêu cho hợp lý, tiết kiệm,
tránh lãng phí. Phải có kế hoạch phát
triển kinh tế gia đình, nâng cao đời
sống vật chất, văn hóa, tinh thần cho
các thành viên. Các thành viên gia đình
còn phải tích cực học tập, công tác,
tham gia các hoạt động đoàn thể, xã
hội
Trên đây là những tiêu chuẩn cơ
bản của gia đình văn hoá. Để thực hiện
tốt, cần sự nổ lực to lớn của mọi cá
nhân, gia đình, tổ chức xã hội.

dục gia đình là sự tác động thờng
xuyên, tự giác, có hệ thống và có mục
đích đến sự phát triển toàn diện của con
ngời. Các thành viên gia đình gồm
những ngời chung sống trong cùng
một không gian sinh tồn, trên cơ sở
quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết
thống, cùng gắn bó bằng tình cảm, bằng
trách nhiệm, cùng có quan hệ chung về
kinh tế Nên đặc trng của giáo dục
gia đình mang nặng tính tình cảm, xúc
cảm, cá biệt, tự giác và tự giáo dục.
Ngoài ra, giáo dục gia đình còn dựa trên
cơ sở của tình yêu thơng và trách
nhiệm ruột thịt. Giáo dục gia đình
nhằm bổ sung, hoàn thiện thêm cho
giáo dục nhà trờng và xã hội. Dù giáo
dục nhà trờng, giáo dục xã hội đóng
vai trò rất quan trọng. Nhng giáo dục
gia đình có những nội dung và phơng
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 3b-2007
8
pháp đặc thù mang lại hiệu quả lớn
không thể thay thế đợc.

trong gia đình cần phải kế thừa, giữ gìn
và phát huy các giá trị đạo đức tốt đẹp
của gia đình truyền thống Việt Nam.
Đạo đức, nhân cách là những đặc trng
cơ bản của phẩm chất cá nhân. Mỗi thời
đại, mỗi giai đoạn lịch sử đều có những
quan niệm đạo đức khác nhau, quan
niệm về lối sống, nhân cách khác nhau.
Song, những đặc trng cơ bản, giá trị,
tiến bộ thì mỗi cá nhân, gia đình phải
kế thừa. Đặc biệt, trong xu thế hội
nhập, khu vực hóa, quốc tế hóa, cần
giáo dục ý thức đạo đức truyền thống
tốt đẹp của gia đình, dòng họ, dân tộc.
Những nội dung nh: kính già, yêu trẻ,
tình tơng thân, tơng ái, lòng trung
thực, tôn trọng sự thật, khiêm tốn,
dũng cảm cần đợc chú trọng. Phải
giáo dục những nội dung này để có bản
lĩnh, biết tôn trọng, bảo vệ cái đúng, cái
tốt, cái đẹp, đồng thời biết lên án cái ác,
cái xấu.
Ngoài ra, còn chú trọng giáo dục
tính cần cù, chịu khó, tính năng động,
sáng tạo; giáo dục đức tính hiếu học,
sống lạc quan, có tình, có nghĩa, giàu
lòng nhân ái, vị tha và bao dung. Song
song với giáo dục truyền thống, còn
phải tiếp thu những tinh hoa văn hoá
của thời đại. Từ đó, nhằm thực hiện

hôn nhân tự nguyện, tiến bộ. Phải giúp
mọi ngời trong gia đình hiểu rõ hôn
nhân tự nguyện, tiến bộ là bớc phát
triển tự nhiên của tình yêu chân chính.
Tránh hôn nhân cỡng ép, vụ lợi. Từ đó,
mọi thành viên gia đình đợc quyền tự
do lựa chọn ngời bạn đời tơng lai theo
ý muốn, tạo cơ sở cho hạnh phúc bền
vững. Song, hôn nhân tự nguyện không
bác bỏ sự quan tâm, hớng dẫn, chia sẻ
tâm t, tình cảm của các bậc cha mẹ
nhng không đợc ép buộc. Quyết định
cuối cùng là do mỗi cá nhân mà các
thành viên phải tôn trọng. Điều quan
trọng là mọi ngời hiểu đợc yêu, lấy ai
là quyền tự do lựa chọn của mỗi cá
nhân, nhng phải chú ý đến kinh
nghiệm của các thế hệ trớc, phải đảm
bảo hôn nhân về mặt pháp lý; phải thực
hiện chế độ hôn nhân một vợ, một
chồng Hiểu đợc những vấn đề này,
các thành viên gia đình, đặc biệt là thế
hệ trẻ sẽ chủ động trong tình yêu, hôn
nhân, trong giữ gìn, bảo vệ hạnh phúc
gia đình, tích cực, hăng say xây dựng
gia đình văn hoá.
Thứ ba: giáo dục văn hoá, tri thức
khoa học. Đây là nội dung quan trọng
của giáo dục gia đình. Trớc đây, các
gia đình thờng quan niệm giáo dục

từng bớc trở thành nội dung quan
trọng của giáo dục gia đình.
Thứ t, giáo dục về các quan hệ bình
đẳng, thơng yêu, có trách nhiệm, cùng
chia sẻ, cùng gánh vác công việc để thực
hiện các chức năng cơ bản của gia đình
và nghĩa vụ với xã hội.
Trong quan hệ giữa các thành viên
gia đình, cần đề cập hai mối quan hệ cơ
bản nhất, đó là quan hệ hôn nhân và
quan hệ huyết thống.
Hôn nhân là một hình thức quan
hệ tính giao giữa nam và nữ, nhằm
thoả mãn các nhu cầu về tâm, sinh lý,
tình cảm và đảm bảo tái sản xuất ra
con ngời. Đây là chức năng đặc trng
của gia đình, do vợ chồng quyết định.
Nên sự thông cảm, chia sẻ, cùng gánh
vác là rất cần thiết. Trong gia đình cần
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 3b-2007
10
đảm bảo tốt quyền bình đẳng giữa vợ và
chồng, giữa nam và nữ. Phải nhìn
nhận, đánh giá đúng vai trò, vị trí của

Trong điều kiện Việt Nam hiện nay,
hầu hết các gia đình còn có thu nhập
thấp, kinh tế cha ổn định, các gia đình
cần giáo dục để mỗi thành viên nhận
thức đựợc khả năng kinh tế gia đình, từ
đó, tìm cách tổ chức sản xuất, kinh doanh
có hiệu quả tạo điều kiện, tiền đề về vật
chất để thực hiện các yêu cầu khác. Muốn
vậy, gia đình cần giáo dục để các thành
viên có thái độ lao động đúng, lao động có
kỷ luật, có kỹ thuật, năng suất, chất
lợng và hiệu quả cao; phải giáo dục để
mỗi ngời có ý thức tiết kiệm, cần cù,
chịu khó, chăm chỉ lao động sản xuất;
biết trân trọng thành quả lao động. Kiên
quyết đấu tranh chống các hiện tợng
chây lời, ỷ lại, xa hoa, lãng phí, t tởng
làm dối, làm ẩu. Chống dối trá, gian lận
thơng mại
Thứ sáu, giáo dục để các gia đình
và thành viên gia đình thấm nhuần việc
xây dựng gia đình văn hoá vừa là trách
nhiệm, nghĩa vụ; vừa là quyền lợi; vừa
là mục tiêu, động lực, là cơ sở của gia
đình hạnh phúc. Đồng thời, xây dựng
gia đình văn hoá phải gắn bó với việc
xây dựng khối, xóm văn hoá, làng văn
hoá, đơn vị văn hoá; gắn với việc hình
thành, xác lập và củng cố từng bớc các
quan hệ gắn bó với cộng đồng, với các tổ

thẩm mỹ, ý thức cộng đồng cho các
thành viên gia đình.
Kinh nghiệm sống là sự đúc rút,
học hỏi qua nhiều thế hệ để con ngời
có thể ứng xử một cách tốt hơn cho hiện
tại. ở khía cạnh này, những ngời già
cả, bố, mẹ có u thế; do vậy, cần phổ
biến, tuyên truyền, giáo dục để mọi
ngời; đặc biệt là thế hệ trẻ có thể tiếp
thu, học hỏi, biến thành khả năng hiện
tại của mình.
Giáo dục gia đình phải hớng vào
việc tạo lập cho trẻ tinh thần tự lập, tự
chủ, ý thức tự rèn luyện, tính năng
động, nhạy bén; tính chủ động, sáng
tạo, dám nghĩ, dám làm, từ đó chuẩn bị
cho thế hệ trẻ sự tự tin để bớc vào cuộc
sống hiện đại đang diễn ra hết sức phức
tạp.
Giáo dục giới tính là vấn đề còn
mới ở nớc ta. Các đoàn thể, các tổ chức
xã hội và nhà trờng cha thực hiện đ-
ợc nhiều. ở Việt Nam, đại đa số nhân
dân còn ngại nói đến giới tính, xem đây
là vấn đề tế nhị nên ít đa ra trao đổi,
bàn bạc ở công sở, trờng học cũng nh
ở các tổ chức ngoài xã hội. Song, đây là
vấn đề quan trọng, mang tính cấp bách.
Nếu không đợc định hớng, giáo dục
kịp thời, hậu quả sẽ rất lớn đối với thế

Thứ nhất, phải nhận thức đợc vai
trò, tầm quan trọng của giáo dục gia
đình. Đây là một trong những chức
năng cơ bản của gia đình. Là một bộ
phận khăng khít, gắn bó hữu cơ và
không thể tách rời giáo dục nhà trờng
và giáo dục xã hội. Sự yếu kém, lơi lỏng
ở bất cứ khâu nào cũng đều hạn chế đến
kết quả giáo dục nói chung, kết quả xây
dựng gia đình nói riêng. Điều11 của
Luật giáo dục Việt Nam đã quy định:
Mọi tổ chức, gia đình và công dân đều
có trách nhiệm tham gia sự nghiệp giáo
dục, xây dựng phong trào học tập và
môi trờng giáo dục lành mạnh, phối
hợp với nhà trờng thực hiện mục tiêu
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 3b-2007
12
giáo dục [6, 3]. Tránh tình trạng phó
thác việc giáo dục cho nhà trờng, xã
hội. Giáo dục gia đình vừa là trách
nhiệm, nghĩa vụ, quyền lợi, vừa là điều
kiện để xây dựng và giữ vững hạnh
phúc gia đình.

định: Một dân tộc dốt là một dân tộc
yếu. Gia đình cũng vậy, một cá nhân
yếu kém, sẽ ảnh hởng cả gia đinh. Do
vậy, các thành viên gia đình, nhất là bố,
mẹ và ngời lớn phải không ngừng
nâng cao trình độ văn hoá, trình độ
nhận thức về mọi lĩnh vực của đời sống
xã hội, trong đó, những kiến thức về gia
đình là hết sức quan trọng. Có trình độ
văn hoá, mới nâng cao đợc trình độ
nhận thức, mới có đợc lợng tri thức
nhất định. Có trình độ văn hoá mới có
thể đổi mới đợc nội dung, phơng pháp
giáo dục. Các thành viên gia đình, đặc
biệt là ông, bà, cha, mẹ mới có điều kiện
để giáo dục, tuyên truyền, phổ biến cho
nhau và cho con cháu các tri thức khoa
học, kiến thức về gia đình, xã hội.
Muốn thực hiện tốt giáo dục gia
đình, mọi thành viên gia đình phải hiểu
biết về gia đình, nhất là gia đình văn
hoá. Phải giáo dục cho các thành viên
gia đình về những nét đẹp, những yêu
cầu của việc xây dựng gia đình văn hoá
mới ở nớc ta hiện nay. Song, cũng phải
nhận thức đợc các yếu tố tiên tiến,
hiện đại của gia đình trên thế giới, để
từ đó tiếp thu, vận dụng trong xây dựng
gia đình văn hoá Việt Nam phù hợp với
giai đoạn lịch sử mới.

mới, nhng giáo dục gia đình với những
đặc trng riêng của mình có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng trong giai đoạn đổi mới
và hội nhập Quốc tế hiện nay [7, 32].
Đây là ba loại hình giáo dục có mối
quan hệ tơng hỗ lẫn nhau. Sự phối hợp
này sẽ tạo khả năng hình thành một hệ
thống giáo dục đồng bộ, có hiệu quả.
Để có đợc định hớng tốt cho giáo
dục gia đình, bố, mẹ, ngời lớn tuổi phải
phối hợp với nhà trờng, với ngời phụ
trách các đơn vị, tổ chức xã hội để nắm
đợc một cách cụ thể, thờng xuyên về
tình hình hoạt động, học tập của con
cái, của các thành viên gia đình nơi họ
đang, học tập, công tác Từ đó, có sự
giáo dục một cách sâu sát hơn, hiệu quả
hơn.
Các gia đình phải tham gia tích cực
vào công tác xây dựng gia đình văn hoá
mới, làng văn hoá, khối, xóm văn hoá,
xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân
c. Tích cực tham gia, và tham gia có
hiệu quả cuộc vận động Gia đình ông,
bà, cha mẹ mẫu mực, con cháu hiếu
thảo.
Thứ ba, phải không ngừng đổi mới
nội dung và phơng pháp giáo dục gia
đình.
Về nội dung, giáo dục gia đình phải

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ
của con em; ngời lớn tuổi có trách
nhiệm giáo dục, làm gơng cho con em,
cùng nhà trờng nâng cao chất lợng,
hiệu quả giáo dục [6, 22].

Tóm lại: Giáo dục gia đình có
nội dung toàn diện, nó là bộ phận
không thể thiếu của sự nghiệp giáo dục
quốc dân. Việc tìm kiếm, đề xuất những
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của
giáo dục gia đình đang rất đợc quan
tâm, chú trọng, nhất là trong phong
trào xây dựng gia đình văn hoá ở nớc
ta hiện nay.
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 3b-2007
14

Tài liệu Tham Khảo

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001.