ĐỔI MỚI HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA
ĐÁNH GIÁ LÀ NHÂN TỐ QUAN TRỌNG ĐỂ PHÁT TRIỂN
TƯ DUY ĐỘC LẬP SÁNG TẠO VÀ ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP TRONG SINH VIÊN ĐỊA LÍ,
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
INNOVATION OF MODE AND METHOD OF CONTROLLING AND
EVALUATING IS THE KEY FACTOR TO DEVELOP INDEPENDENT AND
CREATIVE THINKING TO INNOVATE THE STUDY METHOD OF
PEDAGOGY STUDENTS OF DANANG UNIVERSITY ĐẬU THỊ HOÀ
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng TÓM TẮT
Bài viết này phân tích nhằm làm sáng tỏ cơ sở khoa học và sự cần thiết của việc đổi mới hình
thức, phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên đại học nói chung và sinh
viên địa lí nói riêng. Đồng thời đề xuất một số hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá có
ưu thế trong việc phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, rèn luyện khả năng tự học và tự nghiên
cứu cho sinh viên.
ABSTRACT
This article aims to analyse and clarify the scientific basis and the need of the innovation of
the forms, methods of study and study results of students in general, especially Geography
students. Concurrently, the writer puts forward some pre-eminent forms and methods of
controlling and evaluating students' study results that can develop their independent and
creative thinking and train their self-conciousness in study and research. 1. Đặt vấn đề
Việc kiểm tra đánh giá kiến thức và kĩ năng của sinh viên có vai trò rất quan trọng, nó

của giáo dục đại học phải tập trung vào 3 lĩnh vực: Thứ nhất là dạy nghề: giúp sinh viên nắm
vững kiến thức chuyên môn và kĩ năng thực hành về một ngành nghề nhất định. Thứ hai là
dạy phương pháp: giúp sinh viên phát triển năng lực trí tuệ (tư duy, nhận xét, di chuyển các
hành động trí tuệ, tổ chức lao động trí óc một cách khoa học ), năng lực phát hiện và giải
quyết vấn đề, phương pháp tự học và tự nghiên cứu. Thứ ba là dạy thái độ: bồi dưỡng cho
sinh viên trở thành người có phẩm chất chính trị, có đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân.
Sự thay đổi về mục đích, nhất thiết đòi hỏi phải thay đổi về nội dung và phương pháp
dạy học, và vì thế trong hệ thống các thành tố của quá trình dạy học, với sự tương quan nhất
định cần phải có cách kiểm tra, đánh giá phù hợp với sự thay đổi của mục đích, nội dung và
phương pháp dạy học. Việc kiểm tra đánh giá ở đại học cũng phải nhằm vào các hướng trên,
để các thành tố của quá trình dạy học mới có thể tác động tương hỗ và thúc đẩy cả hệ thống
phát triển, có như thế chất lượng giáo dục mới được nâng cao.
- Thế kỉ XXI là thế kỉ của nền kinh tế tri thức. Đó là nền kinh tế đặc trưng bằng sự đổi
mới kiến thức liên tục với sự bùng nổ thông tin phát triển mạnh mẽ trên các lĩnh vực liên
ngành và đa ngành. Khối lượng thông tin lớn, hiện đại, được truyền tải dưới nhiều loại hình
và trên nhiều phuơng tiện, chúng ta có thể tiếp cận thông tin và lấy thông tin ở mọi nơi, mọi
lúc. Trong bối cảnh này, việc đào tạo sinh viên ở bậc đại học cần phải thay đổi. Người dạy
không hướng chủ yếu vào cung cấp kiến thức, tích lũy kiến thức và cũng không nên chú trọng
vào kiểm tra, đánh giá việc ghi nhớ kiến thức và tích lũy được bao nhiêu kiến thức, mà phải
dạy cho sinh viên phương pháp lấy thông tin và xử lí thông tin vào những trường hợp cụ thể
một cách sáng tạo, phải bồi dưỡng cho sinh viên khả năng thích ứng, mềm mại nhằm phát
hiện vấn đề và giải quyết vấn đề đáp ứng với nhu cầu của xã hội. Vậy kiểm tra, đánh giá cũng
phải thay đổi: kiểm tra, đánh giá phương pháp lấy thông tin và xử lí thông tin, cách vận dụng
thông tin để giải quyết những vấn đề cụ thể một cách sáng tạo. Đây chính là nhu cầu mà xã
hội đòi hỏi ở giáo dục đại học trong việc cung cấp nguồn nhân lực.

2.2. Cơ sở thực tiễn của việc đổi mới hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá
Từ gần nửa thế kỉ trước đây, thế giới đã đưa ra 3 mục tiêu dạy học là: nhận thức
(cognitive), kĩ năng (psychomotor) và cảm xúc (affective) hay còn gọi là phẩm chất nhân văn,
[Bloom, 1956]. Ở nước ta, hơn nửa thế kỉ qua, việc dạy học mới chỉ chú ý tới mục tiêu nhận

- Về thời lượng và thời gian: mỗi một học phần có từ 2 đến 6 đơn vị học trình, theo
quy định mỗi học trình có một bài kiểm tra và kết thúc học trình có một bài thi. Kết quả các
bài kiểm tra học trình không được tính vào kết quả thi, chỉ là điều kiện thi cho nên cả giáo
viên và sinh viên đều không quan tâm chú trọng. Bài thi được tiến hành vào cuối học kì nên
trong suốt quá trình học tập sinh viên không có động lực thúc đẩy quá trình tự học, đến cuối
học kì chỉ cần dành một thời gian ngắn trong 2- 3 tuần ôn và thi để tu luyện, việc tự học và tự
nghiên cứu trong đại đa số sinh viên rất hạn chế. Không những thế để đối phó với đề thi nhiều
sinh viên còn học tủ, học lệch, nên việc đánh giá chưa khách quan. Thực tế việc kiểm ta đánh
giá ở các trường đại học hiện nay đã phản ánh rõ nét việc dạy và học, điều đó chưa thể nói
được chất lượng đào tạo đại học của nước ta đã đạt được mục tiêu đào tạo và đã đáp ứng được
nhu cầu của xã hội trong thời kì mới.
Trong lí luận dạy học đại học có nêu: kiểm tra đánh giá là công đoạn quyết định chất
lượng của quá trình dạy học. Kiểm tra đánh giá giúp giáo viên biết được hiệu quả và chất
lượng giảng dạy, điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học, giúp người học biết được chất
lượng học tập, điều chỉnh phương pháp học, giúp nhà quản lí ra quyết định về kết quả học tập
của người học, điều chỉnh chương trình đào tạo và tổ chức dạy học. Trong bối cảnh và nội
hàm chất lượng đã trình bày, việc đổi mới hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá trong
trường đại học là cần thiết và cấp bách. Tuy nhiên để việc đổi mới kiểm tra đánh giá có hiệu
quả cần phải tuân theo một số nguyên tắc cơ bản như:
- Phải kiểm tra đánh giá theo mục tiêu đào tạo của từng môn học, đồng thời phải kiểm
tra đánh giá theo các bậc nhận thức, các bậc kĩ năng và các bậc của năng lực tư duy mà môn
học dự kiến người học phải đạt được sau khi học xong.
- Cần áp dụng nhiều hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá khác nhau: Viết, vấn
đáp, trắc nghiệm khách quan, đặc biệt ở đại học cần chú trọng và ưu tiên cho các hình thức:
bài tập lớn, tiểu luận, tổng luận môn học. Việc kiểm tra phải được tiến hành thường xuyên
trong quá trình học tập.
- Kết quả kiểm tra đánh giá phải được sử dụng để đánh giá chất lượng giảng dạy, chất
lượng học tập và chất lượng đào tạo (chương trình, nội dung, phương tiện và tổ chức đào tạo)

3. Một số hình thức kiểm tra đánh giá có ưu thế trong việc phát triển tư duy độc lập,

bài tập lớn, chính là:
- Khám phá các thuộc tính của sự vật hiện tượng
- Phát hiện những quy luật vận động của sự vật hiện tượng
- Vận dụng những quy luật để giải quyết, để sáng tạo giải pháp tác động vào sự vật
Mục tiêu trên muốn thực hiện được thì phải thông qua những chức năng cụ thể của
việc nghiên cứu và những khả năng thao tác tư duy cơ bản của bản thân người nghiên cứu như
là:
- Khả năng mô tả: đó là khả năng ghi lại những dữ kiện thực nghiệm hoặc khả năng
quan sát đưa ra một hệ thống tri thức giúp cho người đọc có một công cụ nhận dạng, phân biệt
được sự khác nhau giữa các sự vật hiện tượng. Việc mô tả được thực hiện thông qua ngôn ngữ
thông thường, hoặc bằng các phương tiện đặc biệt tạo thành ngôn ngữ khoa học như kí hiệu,
ma trận, đồ thị
- Khả năng giải thích: đó là khả năng đưa ra được những thông tin thuộc về bản chất
của sự vật để nhận dạng chúng. Giải thích đề cập đến nhiều khía cạnh như nguồn gốc, quan hệ
giữa các bộ phận cấu thành chỉnh thể, liên hệ giữa các quá trình bên trong và các yếu tố bên
ngoài sự vật, nguyên nhân và hậu quả của tác động vào sự vật và giải thích quy luật chung chi
phối quá trình vận động của sự vật.
- Khả năng tiên đoán: đó là khả năng dựa trên những kinh nghiệm, dựa vào khả năng
phân tích, tổng hợp một số vấn đề lí luận và thực tiễn, dựa vào sự tính toán những quy luật
phát triển khách quan để đoán trước những hiện tượng tự nhiên, xã hội chưa quan sát được,
hoặc còn chưa xác định được.
- Khả năng sáng tạo: đó chính là khả năng mà người nghiên cứu giải quyết một vấn đề
theo cách riêng của mình để tạo ra một giải pháp mới. Giải pháp được bàn đến ở đây chứa
đựng một ý nghĩa tổng quát nhất bao gồm các phương pháp, phương tiện và các biện pháp cụ
thể.
Như vậy khi tiến hành làm một hoạt động nghiên cứu, cho dù là báo cáo hay tiểu luận,
bài tập, thì người thực hiện cũng phải vận dụng một cách tối đa nhất những năng lực tư duy
và năng lực thao tác của bản thân như: quan sát, mô tả, tìm tòi, phân tích, so sánh, đối chiếu,
tổng hợp, đánh giá, khái quát và đề xuất giải pháp nhờ đó mà năng lực độc lập và sáng tạo
thể hiện và phát triển. Hơn nữa để tiến hành một bài tập nghiên cứu đòi hỏi người nghiên cứu

[4] Nguyễn Đình Hòe, Cải tiến phương pháp giảng dạy đại học nhằm thích ứng với nền
kinh tế chi thức, Tài liệu tham khảo phương pháp giảng dạy đại học, Đại học Quốc gia
Hà Nội, 2001.
[5] Nguyễn Đức Vũ, Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra đánh giá ở đại học, Kỉ
yếu Hội thảo Khoa học "Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học", Huế,
2005.