Văn hoá đa dạng, đặc sắc dân tộc Thái
sức quyến rũ của Mờng Lò
Dân tộc Thái có cội nguồn ở vùng Đông Nam á lục địa, thuộc nhóm ngôn ngữ Tày-
Thái( Ngữ hệ Thái - Kađai). Tổ tiên xa xa của ngời Thái có mặt tại Việt Nam rất sớm,
đến nay đã có một số lợng c dân đông đảo khoảng 1400.000 ngời. C trú chủ yếu ở Mộc
Châu ( Sơn la) Mai Châu ( Hoà Bình) Điện Biên Phủ( Điện Biên) Mờng Lò (Văn Chấn,
Nghĩa Lộ-Yên Bái) Than Uyên (Lai Châu) và các huyện miền núi hai tỉnh Thanh Hoá,
Nghệ An.
Ai đã từng nghe:
"Nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc"
Đây là những thung lũng rộng lớn màu mỡ và tơng đối bằng phẳng ở Tây Bắc Việt
Nam có nghĩa là: " Nhất Thanh: cánh đồng Mờng Thanh (Điện Biên); Nhì Lò: Cánh
đồng Mờng Lò ( Nghĩa Lộ, Văn Chấn-Yên Bái); Tam Than: Cánh đồng Mờng
Than( Than Uyên- Lai Châu); Tứ Tấc: Mờng Tấc( Phù Yên-Sơn La) "
Mờng Lò thuộc thị xã Nghĩa Lộ và huyện Văn Chấn nằm ở phía Tây tỉnh Yên Bái nơi
có nhiều dân tộc anh em chung sống nh: Thái, Mờng, Tày, Dao, Kinh Trong đó dân tộc
Thái chiếm tỷ lệ đáng kể. Đơn vị cơ trú nhỏ nhất của ngời Thái là Bản. Mỗi Bản có từ vài
chục đến vài trăm nóc nhà. Tơng tự nh Làng của ngời Kinh. Mờng Lò nổi tiếng với câu
ca:
" Muốn ăn gạo trắng, nớc trong
Vợt qua đèo ách vào trong Mờng Lò ".
Nếu cha tới, hãy cố gắng một lần tìm đến để thởng thức những nét văn hoá đặc sắc,
đậm đà bản sắc rất riêng của miền đất này.
Trên đờng đi ta thấy thấp thoáng những nếp nhà sàn xinh xắn nép sau những vờn cây
trái sum suê. Ngời Thái thờng ở nhà sàn. Ngôi nhà sàn đợc làm bằng gỗ trắc, xinh xắn,
dựng theo những quy định đợc đặt ra từ đời này qua đời khác. Nhà sàn thái có mái hình
rùa với những khau cút ở hai đầu đốc hồi. Khau cút là những mô típ trang trí đầu đốc hồi
nhà, là biểu tợng đẳng cấp của chủ nhà. Nhà bình dân, khau cút là hình sừng trâu; nhà
quí tộc khau cút cói hình hoa sen Nhà sàn Thái có thể là hình chữ nhật gần vuông, với
những lan can trớc nhà hoặc chạy xung quanh nhà. Cầu thang nhà sàn Thái vẫn giữ đợc

tác, có bài dựa theo ý thơ cũ và ca dao, thêm bớt cho hợp hoàn cảnh thực tế. Khi ngâm
thơ hay hát theo lời thơ thờng có đàn đệm, thảng hoặc có múa minh hoạ. Thể loại này
gọi là khắp. Ngời Thái có khá nhiều loại khắp. Điệu hát trai gái khắp báo xao, điệu hát
ngoài đồng là khắp lồng tồng, khi chèo thuyền là khắp cạ, khi ru em là ú lục nòn
Điệu đồng dao là khắp đếch nọi. Đặc biệt có loại Khắp Chơng do ngời già kể chuyện
Chơng Han. Khắp Chơng lời lẽ mạnh mẽ, hừng hực khí thế chiến đấu, nhạc điệu trầm
hùng, đốt nóng tinh thần yêu nớc, yêu quê hơng của ngời Thái.
Đất Thái còn nổi tiếng về múa, hay còn gọi là xoè. Ban đầu xoè còn đơn giản, có tính
phổ thông. Có điệu xoè theo hàng, múa theo nhịp hay theo điệu hát khi vui chơi dới trăng
hay lúc nghỉ ngơi trong sản xuất . Sau này các nghệ nhân dân gian mới phát triển thành
những điệu xoè khăn , xoè quạt , xoè bớm, xoè đèn v.v làm say đắm lòng ngời
Điệu xoè Thái không những nổi tiếng trong nớc, nó đợc nhiều nớc trên thế giới đón chào
nhiệt liệt.
Ngày nay xã hội Thái đã có những đổi thay cơ bản. Các chúa đất biến mất, ngời dân
làm chủ bản mờng, các luạt tục lạc hâu đã bị chính ngời Thái huỷ bỏ. Xã hội Thái ngày
nay thực sự là một xã hội văn minh. Tất cả các bản đã có lớp học, các trờng PTCS và
PTTH thu hút con em ngời Thái vào học. Hàng trăm sinh viên Thái theo học tại các trờng
đại học. Trạm y tế và bệnh xá đã về tận bản làng. Rất nhiều ngờithái là kĩ s, giáo viên,
bác sĩ, nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ nổi tiếng Trình độ văn hoá của dân tộc Thái ngày
một nâng cao. Ngời Thái hoà nhập khá nhanh vào đời sống hiện đạicủa đất nớc, cùng
chung lng đấu cật với các dân tộc khác, xây dựng Tổ Quốc mạnh giàu.
Đêm Mờng Lò
Đêm Mờng Lò
Trăng đang lên dần
Vào đây anh!
Tay cầm tay múa xoè cùng em
*
* *
Đừng sợ say
Đây tay ngà

ngắn - NXB Văn hoá dân tộc 2005. Nhiều thơ
đăng trên tạp chí Văn nghệ Yên Bái và các báo
trung ơng.
- Bài thơ: Đêm Mờng Lò đợc tác giả sáng tác vào
tháng 9/1996 trong một chuýên đi công tác tại M-
ờng Lò. Cảm xúc dào dạt mãnh liệt trớc một đêm
đại xoè của ngời Thái Mờng Lò đã tạo cảm hứng
cho Vũ Quý viết bài thơ này. Bài thơ đợc nhac sĩ
Thanh Bình phổ nhạc và trở thành một ca khúc
phổ biến rộng rãi, đợc nhiều ngời yêu thích. Có
thể nói nhạc Thanh Bình đã chắp cánh cho thơ Vũ
Quý.