Báo cáo nghiên cứu
khoa học:

"Dẫn liệu về số lượng và
sự biến động số lượng
của Sếu đầu đỏ (Grus
antigone sharpii
Blanford, 1929) ở Vườn
Quốc gia Tràm Chim,
huyện Tam Nông, Tỉnh
Đồng Tháp"
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 4a-2008 27
Dẫn liệu về số lợng và sự biến động số lợng của Sếu
đầu đỏ (Grus antigone sharpii Blanford, 1929) ở Vờn Quốc
gia Tràm Chim, huyện Tam Nông, Tỉnh Đồng Tháp

Nguyễn Cử
(a)
, Đỗ Thị Nh Uyên
(b)
VQG Lò Gò Xa Mát (tỉnh Tây Ninh), VQG Cát Tiên (tỉnh Đồng Nai), và một vài nơi
khác trong vùng rừng khộp thuộc huyện Buôn Đôn và Ê Súp thuộc tỉnh Đắc Lắk
(theo ICF).
Bài viết đã trình bày các kết quả điều tra nghiên cứu về số lợng và sự biến
động số lợng của Sếu đầu đỏ qua các năm (từ 2000 đến 2008) tại VQG Tràm Chim
và nêu một số đề xuất thích hợp dựa trên các kết quả thu đợc.

Nhận bài ngày 01/10/2008. Sửa chữa xong 21/11/2008.

N. Cử, Đ. T. N. Uyên và biến động số lợng của Sếu đầu đỏ , TR. 27-34 28
II. Địa điểm, thời gian và phơng pháp nghiên cứu
2.1. Địa điểm, thời gian
Nghiên cứu thực địa đợc tiến hành từ tháng 12/2007 đến hết tháng 6/2008
tại 05 địa điểm của VQG Tràm Chim, đó là:
Khu A1: có diện tích 4.942,8 ha, thuộc phân khu bo v nghiêm ngt, có ranh
gii là kênh An Bình (phía Bc); kênh Phú Thành (phía Tây); ê bao s 4 ( phía
ông); ê bao s 1 ( phía Nam). Hệ thực vật đặc trng gồm các loài c nng
(Eleocharis atropupurea, E. dulcis); lúa ma (Oryza nutifugon); c ng (Panicum
repens); c mm (Ischaemum indicum); m ly sen, ngh (Nelumbium nelumbo) và
tràm (Melaleuca cajiputi). Hệ thống kênh gồm kênh Ba Hồng, kênh Mời Nhẹ và
kênh Phú Đức.
Khu A2: Tng din tích 1.122,7 ha. Thảm thực vật gồm c nng (Eleocharis
dulcis); c ng (Panicum repens); c mm (Ischaemum indicum); ngh (Polygonum
tomentosum); rng tràm (Melaleuca cajiputi) và cây mai dng (Mimosa pigra)

cách nhau 10 phút.
- áp dụng các phơng pháp truyền thống về điều tra chim trong tự nhiên, đặc
biệt là tại các vùng đất ngập nớc với các trang bị thông thờng nh ống nhòm, máy
ảnh và xuồng để đi lại quan sát trên các kênh rạch.
- Tham khảo các t liệu nghiên cứu có liên quan [4, 6, 9].
- Có sự hợp tác trong điều tra nghiên cứu với cán bộ kỹ thuật, kiểm lâm viên
của VQG Tràm Chim.
III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Số lợng và biến động số lợng Sếu đầu đỏ ở VQG Tràm Chim
- Từ năm 2007 đến năm 2008:
Từ tháng 12/2007 đến 6/2008 là thời gian mùa khô ở vùng đồng bằng sông
Cửu Long, và là lúc những con sếu đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện và ở lại Tràm
Chim trong suốt thời gian này để kiếm ăn. Số lợng cá thể Sếu đầu đỏ ở các khu vực
trong VQG tại thời điểm này đợc tổng hợp ở bảng 1 dới đây.
Bảng 1: Số lợng cá thể Sếu đầu đỏ ở VQG Tràm Chim từ tháng 12/2007 - 6/2008

Năm 2007

Năm 2008
Thời gianKhu vực
Tháng 12

Tháng 1

Tháng 2

Tháng 3


Kết quả trên đã cho thấy sự biến động số lợng cá thể của Sếu đầu đỏ tại
VQG Tràm Chim. Cụ thể vào tháng đầu tiên của mùa khô (12/2007) chỉ có 7 cá thể
(chiếm 5,55% số cá thể ghi nhận đợc ở thời điểm nhiều nhất), và số lợng của chúng
đã tăng dần. Vào tháng 1 năm 2008, con số này đã tăng lên với con số không đáng kể
là 11 cá thể. Số lợng cá thể Sếu về nhiều từ tháng 2 với 57 cá thể, tức là đã tăng
hơn so với tháng 12 tới 50 cá thể, và vào tháng 3 là 106 cá thể. Số lợng của chúng
đạt đỉnh cao nhất vào tháng 4 năm 2008 là 126 cá thể. Vào đầu tháng 5 số lợng Sếu
bắt đầu giảm và chỉ còn 4 cá thể vào giữa tháng này. Từ cuối tháng 5 cho đến tháng
6 số cá thể Sếu tại đây đã trở về con số 0, điều này cho thấy vào thời gian này toàn
bộ Sếu đã đi khỏi vùng kiếm ăn ở VQG Tràm Chim, các số liệu quan sát khác cũng
cho thấy lúc này chúng cũng đã hoàn toàn bay khỏi vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Nh vậy, Sếu đầu đỏ xuất hiện ở VQG Tràm Chim trong suốt thời gian mùa
khô từ tháng 12/2007 đến cuối tháng 5/2008. Tuy nhiên, số lợng đàn bắt đầu tăng
chủ yếu từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2008 với số lợng nhiều nh

ất là 126 cá thể.

- Từ năm 2000 đến năm 2008:
Số lợng và biến động số lợng Sếu đầu đỏ ở VQG Tràm Chim từ năm 2000
đến năm 2008 đợc tổng hợp từ các điều tra nghiên cứu khác nhau [9, 10], kết quả
nh sau (bảng 2, biểu đồ 2).
Biểu đồ 1:
Biến động số lợng Sếu đầu đỏ từ tháng

0
20
40
60
80

31
Bảng 2: Số lợng cá thể của Sếu đầu đỏ ở VQG Tràm Chim từ năm 2000 đến năm 2008
Năm
2000
[9,10]

2001
[9,10]

2002
[9,10]

2003
[9,10]

2004
[9,10]

2005
[9,10]

2006
[9,10]

2007
[9,10]

2008
Số lợng
cá thể

80
100
120
140
160
180
Năm
2000
Năm
2001
Năm
2002
Năm
2003
Năm
2004
Năm
2005
Năm
2006
Năm
2007
Năm
2008
Thời
gian
Số lợng

pháp khắc phục một cách hiệu quả. Cụ thể là khu A2 bị cây mai dơng xâm chiếm
mức độ dày là 26 ha (2,32%), khu A3 có 5,1 ha (11,46%), khu A4 có 142,2 ha (19,43%)
và khu A5 có 91,4 ha (20,75%) [6].
- Việc sử dụng thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ của ngời dân trên các vùng đất
sản xuất nông nghiệp ở vùng đệm của VQG Tràm Chim đã gây ảnh hởng bất lợi
đến quần thể Sếu trong VQG Tràm Chim, ví dụ năm 1998 đã có 8 cá thể Sếu bị chết
do bị nhiễm độc từ nguồn nớc và thức ăn trong vùng.
3.3. Đề xuất một số giải pháp liên quan
- Khôi phục lại các bãi ăn, bãi nghỉ của Sếu đầu đỏ ở các khu vực A1, A2, A4,
A5.
- Nghiên cứu điều chỉnh mực nớc trong khu A1 và A2 sao cho hợp lý để quần
xã cỏ năng có thể phát triển tốt, vì đây là nguồn thức ăn chủ yếu bảo đảm sự tồn tại
và thu hút Sếu đầu đỏ hàng năm đến với VQG Tràm Chim và vùng đồng bằng sông
Cửu Long.
- Củng cố và nâng cấp hệ thống đê ở các khu A3, A4, A5 để giữ độ ẩm cho đất
vào mùa khô và ngăn chặn nớc lũ mang theo phù sa tràn vào trong mùa ma lũ
làm chết cỏ năng và phát tán hạt tạo điều kiện cho cây mai dơng phát triển sau đó.
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 4a-2008 33
- Trồng thêm cây, chủ yếu là cây bản địa, nhất là cây tràm (Melaleuca
cajiputi) để che chắn và giữ cảnh quan yên tĩnh tại các bãi kiếm ăn và nghỉ ngơi của
Sếu đầu đỏ.
- Nghiêm cấm việc chăn thả gia súc, gia cầm vào VQG Tràm Chim để tránh
hiện tợng gây náo động và làm nảy sinh các đe dọa đối với loài hoang dã trong đó có
Sếu đầu đỏ nhất là ở dọc các bờ bao của khu A1, A2 và gần chốt Phú Hiệp ở khu A5.

Life International, Barcelona, 2006.
[2] Bộ Khoa học và Công nghệ, Sách đỏ Việt Nam (Phần I. Động vật), NXB Khoa học
Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội, 2007, tr. 17, 185 - 186.
[3] CRES, Hội thảo quốc tế về Sếu cổ trụi và đất ngập nớc, NXB Nông nghiệp, Hà
Nội, 1990, 93 trang.
N. Cử, Đ. T. N. Uyên và biến động số lợng của Sếu đầu đỏ , TR. 27-34 34
[4] Phân viện khảo sát quy hoạch Nam Bộ, Dự án khu Bảo tồn Thiên nhiên Quốc gia
đất ngập nớc Tràm Chim - Huyện Tam Nông - Tỉnh Đồng Tháp, Chuyên đề
quản lý nớc, TP Hồ Chí Minh, 1998, 100 trang.
[5] IUCN, 2006 IUCN Red List of Threatened species, Cambridge, UK. and Grand:
IUCN, 2006.
[6] Vờn Quốc gia Tràm Chim, Báo cáo rà soát quy hoạch và các chơng trình hoạt
động của VQG Tràm Chim, 2008.
[7] Archibald, G., Sundar, K. and Barzen, J., A review of three subspecies of sarus
crane Grus antigone, Journal of Ecological Society, 2003,16: 5-15.
[8] Cox, R., and Ha Dinh Duc, Survey for Kouprey in the Yok Don nature reserve,
Dak Lak province, Vietnam, Kouprey Conservation Trust, 1990.
[9] Nguyễn Văn Hùng, Báo cáo giới thiệu VQG Tràm Chim, Tài liệu lu trữ ở VQG
Tràm Chim, 2007.
[10] Minh Lộc, Sếu đầu đỏ VQG Tràm Chim - Tam Nông - Đồng Tháp, 2007, 181
trang. SUMMARY