PHẦN THỨ NHẤT
THẾ GIỚI QUAN
THẾ GIỚI QUAN
VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN
VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN
TRIẾT HỌC
TRIẾT HỌC
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Chương I
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
Nội dung:
I. Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy vật biện
chứng
II. Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng
về vật chất, ý thức và mối quan hệ giữa vật
chất và ý thức

I. CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA DUY
VẬT BIỆN CHỨNG
1. Sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa
duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết
học
a) Nội dung vấn đề cơ bản của triết học
a) Nội dung vấn đề cơ bản của triết học

chủ nghĩa duy vật biện chứng.

 Chủ nghĩa duy tâm (Idealism) là trào
lưu triết học cho rằng tinh thần (tư duy, ý
thức) có trước sinh ra và quyết định tự
nhiên (tồn tại, vật chất).

2. Chủ nghĩa duy vật biện chứng – hình
thức phát triển cao nhất của CNDV
Chủ nghĩa duy vật ra đời từ thời cổ đại trong các
nền triết học Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp. Tuy
nhiên CNDV cổ đại có tính trực quan.
Trong thời kỳ Trung cổ, chủ nghĩa duy tâm giữ
vai trò thống trị.
Trong thời cận đại, nhờ sự phát triển của khoa
học thực nghiệm và cơ học, cùng với sự ra đời của
chủ nghĩa tư bản, CNDV được khôi phục và phát
triển, nhưng do những hạn chế của khoa học nên
CNDV cận đại mang tính siêu hình, máy móc. Trên cơ sở kế thừa và khắc phục những
hạn chế của các hình thức chủ nghĩa duy
vật trước đó, dựa trên những thành tựu
mới của khoa học, C. Mác và Ph.
Ăngghen đã sáng lập ra chủ nghĩa duy
vật biện chứng. Trên cơ sở giải quyết đúng đắn hai mặt vấn

b) Phương thức và các hình thức tồn
tại của vật chất
c) Tính thống nhất của thế giới

a) Phạm trù vật chất
 Các quan điểm trước Mác:
 Chủ nghĩa duy vật cổ đại: đi tìm một
thực thể vật chất bất biến làm cơ sở của toàn
bộ thế giới vật chất. Họ đồng nhất vật chất với
những dạng tồn tại cụ thể của vật chất.
- Talet ở Hy Lạp cổ đại coi nước là bản nguyên của vũ
trụ
- Anaximen: không khí
- Hêraclit: lửa
- Triết học Ấn Độ, VC gồm 4 yếu tố: đất, nước, lửa, gió
- Thuyết ngũ hành ở Trung Hoa: VC gồm 5 yếu tố: kim,
mộc, thủy, hỏa, thổ.

Đỉnh cao trong sự phát triển quan điểm duy
vật về vật chất thời cổ đại là thuyết nguyên
tử của Lơxip, Đêmôcrit.
 Chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVII – XVIII:
Dựa trên những thành tựu khoa học thực
nghiệm, các nhà triết học duy vật khẳng định
tính thống nhất vật chất của thế giới.
Tuy nhiên do những hạn chế trong sự phát
triển của khoa học lúc bấy giờ, các nhà duy
vật đồng nhất vật chất với nguyên tử và khối
lượng.


nghĩa duy tâm, trong tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa
kinh nghiệm phê phán”, Lênin đưa ra định nghĩa về vật chất:
“Vật chất là một phạm trù triết học dùng
để chỉ thực tại khách quan được đem lại
cho con người trong cảm giác, được cảm
giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản
ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm
giác”. (V.I. Lênin, Toàn tập, t. 18, tr. 151)

 Phân tích định nghĩa:
- Vật chất là một phạm trù triết học: nghĩa
là phạm trù rộng nhất, khái quát nhất. Vật
chất là khái niệm trừu tượng dùng để chỉ đặc
điểm chung của tất cả các dạng tồn tại cụ thể
trong vũ trụ, nhưng không đồng nhất với bất
cứ một dạng cụ thể nào.
- Vật chất là thực tại khách quan: vật chất là
tất cả những gì tồn tại thực sự, ở bên ngoài,
không lệ thuộc cảm giác. Thực tại khách quan
là đặc điểm phân biệt vật chất với ý thức.

-
Vật chất được đem lại cho con người
trong cảm giác:
Vật chất không phải là cái gì hư vô,
huyền bí, mà trái lại nó tồn tại dưới
những dạng cụ thể, khi tác động vào
giác quan thì gây ra cảm giác, được
cảm giác phản ánh.
Cảm giác, ý thức chỉ là phản ánh của


-
- Vận động là gì
Theo Ph. Ăngghen:
Vận động là mọi biến đổi nói chung
“Vận động, đem ứng dụng vào vật chất,
thì có nghĩa là sự biến hóa nói chung”.
(t. 20, tr.742)  - Vì sao nói vận động là phương thức
tồn tại của vật chất ?
● Vật chất chỉ có thể tồn tại trong vận
động, bằng cách vận động, không thể có
vật chất không vận động, cũng như
không thể có vận động ngoài vật chất. 

● Các thuộc tính của vật chất chỉ biểu hiện
thông qua vận động. 

● Vận động là thuộc tính cố hữu của vật
chất
Vận động là cái vốn có của vật chất
Vận động gắn liền với vật chất, không
do ai sinh ra và không bao giờ bị tiêu diệt.
Vận động được bảo toàn cả về lượng và
chất.
Ăngghen nói:“Cần phải hiểu tính bất diệt của vận
động không chỉ đơn thuần về mặt số lượng mà cần
phải hiểu cả về mặt chất lượng nữa”.

Trích đoạn Vai trò của ý thức còn thể hiện ở chỗ: nhờ có ý chí và quyết tâm cao mà con

---