Viêm thuyên tắc mạch máu – hậu quả tất yếu
của nghiện thuốc lá nặng
(Kỳ 1)
Viêm thuyên tắc mạch máu (thromboangiitis obliterans) hay còn gọi là
Bệnh Buerger là hậu quả tất yếu của nghiện thuốc lá nặng. Bệnh gây tàn tật và
ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống. Hiện nay tần xuất bệnh giảm dần ở
Mỹ và các nước phương Tây do kết quả của các chiến dịch phòng chống thuốc lá
trước đây. Nhưng tại các nước vùng Trung Đông và Viễn Đông, bệnh đang xuất
hiện ngày càng nhiều ở tỷ lệ thuận với số người nghiện thuốc lá ngày càng tăng
trong dần.
1. Bệnh Buerger (Viêm thuyên tắc mạch máu) là gì?
- Bệnh Buerger là bệnh lý thường gặp ở động mạch, tĩnh mạch tay hoặc
chân. Bệnh Buerger có đặc điểm là sự phối hợp của phản ứng viêm và cục máu
đông trong lòng mạch máu khiến lưu lượng máu bị suy giảm dẫn đến tổn thương
và huỷ hoại mô, sau cùng là nhiễm trùng và hoại tử. Bệnh Buerger thường khởi
phát ở bàn tay và bàn chân sau đó lan rộng đến những vùng khác của chi.
- Bệnh Buerger hiện ít gặp ở Mỹ, nhưng lại gặp thường hơn ở vùng Trung
Đông và Viễn Đông. Bệnh xảy ra nhiều nhất ở nam từ 20 đến 40, trong khi số
lượng bệnh nhân nữ cũng đang ngày càng tăng. Hầu như tất cả bệnh nhân được
chẩn đoán bệnh Buerger đều hút thuốc hoặc dùng các sản phẩm chứa nicotine, như
kẹo sing-gum có nicotine…. Bỏ tất cả các loại thuốc lá là con đường duy nhất để
chặn đứng bệnh Buerger. Ở những người không bỏ được thuốc lá, cắt đoạn một
phần hoặc toàn bộ chi có thể cần phải thực hiện ở giai đoạn sau cùng.

2. Triệu chứng và dấu hiệu
Triệu chứng và dấu hiệu của bệnh Buerger bao gồm:
- Đau, yếu cẳng chân và bàn chân, hoặc cẳng tay và bàn tay
- Sưng bàn tay, bàn chân
- Đi khập khiễng gián cách (intermittent claudication)
- Ngón tay và ngón chân tím tái khi bị lạnh (Hiện tượng Raynaud)
- Các vết loét ở ngón tay và ngón chân

nghiệm này có thể bao gồm:
a- Xét nghiệm máu: Xét nghiệm có thể tìm thấy trong máu một số chất
(kháng thể) giúp ta loại trừ những bệnh lý khác gây triệu chứng và dấu hiệu tương
tự. Ví dụ, xét nghiệm máu có thể giúp loại trừ bệnh xơ cứng bì, lupus, các rối loạn
đông máu, đái tháo đường…
b- Dấu hiệu Allen: Bệnh nhân nắm chặt bàn tay. Bác sĩ dùng bàn tay mình
xiết chặt cổ tay người bệnh. Sau đó, bệnh nhân mở lòng bàn tay và bác sĩ cũng
buông tay mình khỏi cổ tay bệnh nhân. Dựa trên thời gian phục hồi màu sắc ở bàn
tay bệnh nhân, sơ bộ có thể đánh giá lưu lượng của các mạch máu. Máu đến bàn
tay một cách chậm chạp là dấu hiệu gợi ý cho bệnh Buerger.
c- Chụp động mạch: Chụp động mạch, còn gọi là chụp mạch máu, giúp
thầy thuốc hiểu rõ tình trạng của các động mạch. Bác sĩ tiêm cản quang vào động
mạch sau đó chụp Xquang hoặc dùng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác. Các
chỗ tắc nghẽn trong lòng động mạch sẽ được phát hiện ngay. Bác sĩ có thể chỉ định
chụp động mạch cản quang ở cả hai tay lẫn hai chân ngay cả khi bạn chưa có triệu
chứng của bệnh. Bệnh Buerger thường gây tổn thương ở nhiều chi, chụp động
mạch sẽ giúp phát hiện sớm tổn thương hầu có kế hoạch điều trị kịp thời trước khi
các dấu hiệu và triệu chứng xảy ra.

Siêu âm Doppler mạch máu, chụp MSCT 64, chụp động mạch xoá nền kỹ
thuật số (DSA) … là những phương pháp mới để chẩn đoán bệnh Buerger.

7- Biến chứng
Khi bệnh nặng hơn, lưu lượng máu đến các chi sẽ giảm. Do tắc nghẽn tại
động mạch, máu khó đến được các đầu ngón tay và ngón chân. Các mô không
nhận đủ máu sẽ thiếu oxy và chất dinh dưỡng để sống còn. Hoại tử vùng da và mô
ở đầu ngón tay, ngón chân sẽ xảy ra. Các dấu hiệu và triệu chứng hoại tử là: da đổi
màu xanh đen, mất cảm giác ở ngón bị tổn thương và bốc mùi hôi thối. Hoại tử là
một tình trạng nghiêm trọng đòi hỏi phải cắt bỏ ngón tay hoặc ngón chân tương
ứng.