BƯỚC ĐẦU ĐỔI MỚI MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Ở ĐẠI HỌC HUẾ

TRẦN CAO PHONG
Mục đích của bài viết này là trao đổi một số kinh nghiệm nhằm bước đầu đổi
mới phương pháp giảng dạy và học tập môn Chủ nghĩa xã hội khoa học
(CNXHKH) tại Đại học Huế.

Có một thực tế đáng buồn là: trong những năm gần đây, một bộ phận sinh viên ở
các trường Đại học không còn hăng say, hứng thú khi học các môn học thuộc chủ nghĩa
Mác-Lênin, trong đó có môn CNXHKH. Họ học đối phó, học để thi lấy điểm là chủ
yếu. Do vậy, kiến thức thu nhận được không đầy đủ, sâu sắc và đặc biệt đáng lo ngại là
khi đã qua kỳ thi,
đạt yêu cầu vì điểm số, bộ phận sinh viên đó gần như không còn nhớ
và hiểu được gì nhiều những điều mình đã học.
Nguyên nhân của tình trạng này có nhiều. Sự biến động quá to lớn của chủ nghĩa
xã hội (CNXH) trên thế giới. Những thách thức trên con đường xây dựng CNXH ở
nước ta. Sự thao túng của chủ nghĩa đế quốc (CNĐQ) đứng đầu là Mỹ từ
sau khi CNXH
ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ đã tác động không tốt đến tình cảm, niềm tin cũng như
nhận thức của thanh niên, sinh viên Và đặc biệt, một nguyên nhân khá quan trọng là
phương pháp giảng dạy chậm được cải tiến; làm cho hiệu quả học tập môn học này càng
thấp. Trong bài viết này, chúng tôi xin trao đổi một số kinh nghiệm nhằm bước đầu đổi
mới một số phương pháp giảng dạy môn CNXHKH ở
Đại học Huế.
Thứ nhất: Trong quá trình giảng dạy, phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa giảng
dạy lý luận kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin với lý luận của Đảng ta và những
vấn đề lý luận đương đại.
Như chúng ta đã biết, CNXHKH là một bộ phận cấu thành hoàn chỉnh của chủ nghĩa
Mác-Lênin. Do đó, việc giảng dạy môn học này; trong từng bài,
ở từng phạm trù, nguyên

đề này. Vì giáo trình chưa chính thức đề cập mà tài liệu tham khảo loại vấn đề này còn rất
ít. Vậy tốt nhất là giáo viên nên né tránh, bỏ qua. Theo tôi, không thể như thế được. Vì
thanh niên - sinh viên vốn dĩ là những người rất nhạy bén và ham thích hiểu biết những điều
mới lạ. Trong thực tế, họ cũng đã tự tìm đọc, nghe, trao đổi với nhau (chưa kể tớ
i những
luận điệu tấn công của "Chiến lược diễn biến hòa bình") và dĩ nhiên là nhận thức theo nhiều
chiều hướng, cấp độ khác nhau. Chính vì vậy, giáo viên Mác - Lênin muốn hay không
muốn, cần có trách nhiệm đề cập, luận giải để có một định hướng nhận thức đúng đắn cho
sinh viên trước những vấn đề gay cấn, phức tạp nói trên. Xin nêu ra đây một vài ví dụ: Chủ
nghĩa tư
bản hiện đại là gì? Chủ nghĩa tư bản hiện đại có thay đổi bản chất không? Hiện nay
khi chỉ còn một số rất ít quốc gia đang xây dựng CNXH (trong dó có Việt Nam) liệu rồi có
bị chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động quốc tế tấn công "diễn biến hòa bình", "bao
vây kinh tế - chính trị" hoặc tấn công quân sự tiêu diệt? Chế độ một Đảng - Đảng Cộ
ng sản
Việt Nam - đang lãnh đạo nước ta có mâu thuẫn với nền kinh tế thị trường nhiều thành
phần, có mang lại dân chủ cho đông đảo nhân dân lao động hay không?
Giải quyết được những vấn đề lý luận phức tạp này, sẽ nâng cao nhận thức, củng cố
niềm tin và định hướng tư tưởng đúng đắn cho sinh viên. Và theo tôi: Lý luận của
CNXHKH hiện nay cũng cần tập trung nghiên cứu, luận giả
i nhiều những vấn đề nói trên.
Thứ hai: Trong quá trình giảng dạy, phải luôn luôn kết hợp chặt chẽ giữa
giảng dạy lý luận với thực tiễn.
Chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở là nền tảng để Đảng ta vận dụng, bổ sung và phát
triển sáng tạo thành lý luận của mình. Cả hai bộ phận lý luận này là kim chỉ nam định
BƯỚC ĐẦU ĐỔI MỚI MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY 101

hướng, dẫn dắt sự nghiệp xây dựng CNXH của đất nước ta đi tới thành công. Hệ thống
lý luận đó phải được thể nghiệm, kiểm chứng thông qua thực tiễn. Và đến lượt nó,
những bài học tổng kết, đúc rút được từ thực tiễn sẽ là nguồn cứ liệu để bổ sung, hoàn

không mấy hấp dẫn. Do vậy thường gây cho sinh viên tâm lý nặng nề, không hứng thú
khi học. Để khắc phục, cải thiện điều dó; cần phải thường xuyên thay đổi, kết hợp nhiều
phương pháp khi giảng bài; không nên đi mãi một lối đi đã trở thành đường mòn.
Tùy từng vấn đề, từng nguyên lý, luận điểm ở từng bài cụ thể mà sử dụng các
phương pháp khác nhau. Có thể khi thì phân tích để đi đến tổng hợp; khi thì quy nạp rồi
102 THÔNG BÁO KHOA HỌC SỐ 3(49)/2004

sau đó diễn dịch; thậm chí có thể áp dụng cả phép giả định, thuật phản chứng vốn dĩ
thường hay được dùng trong Toán học
Để làm sáng tỏ điều này, tôi xin nêu ra một ví dụ. Trong mục "Quá độ lên CNXH
ở Việt Nam": sau khi dùng phương pháp phân tích để đi đến kết luận tổng hợp "Nước ta
quá độ lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển TBCN là một tất yếu lịch sử"; phần lớn
sinh viên đ
ã nhận thức được vấn đề. Song vẫn còn một số chưa thật sự thỏa mãn, thậm
chí có sinh viên vẫn còn hoài nghi con đường CNXH, vẫn còn nuôi ảo tưởng nhập
nhằng vào con đường TBCN! Đến đây, chúng ta dùng thuật giả định, phép phản chứng:
lật ngược vấn đề nhằm để làm sáng tỏ vấn đề dưới dạng những câu hỏi để cho sinh viên
thảo luận. Ví dụ: Trong thời điểm, hoàn c
ảnh lịch sử hiện nay; giả sử nước ta phát triển
theo con đường TBCN thì sao? Liệu rồi có trở thành một nước giàu mạnh hay lại rơi
vào thân phận của một quốc gia phụ thuộc? Và cho dù nhờ một vận may, một sự biệt
đãi nào đó của lịch sử (như trường hợp 5 quốc gia đã "Hóa Rồng" ở khu vực châu Á
trước đây), giả sử kinh tế phát triển nhưng xã h
ội có công bằng, dân chủ và văn minh
không? Và sự giàu mạnh về kinh tế cũng như những quyền lợi dân chủ khác có đến với
đại đa số nhân dân lao động hay không? Tình trạng hòa bình và ổn định có được giữ
vững? Tội ác và tệ nạn xã hội sẽ như thế nào?
Để cho sinh viên trao đổi, cùng với sinh viên cắt nghĩa một cách đúng đắn, đến
nơi đến chốn những vấn đề này sẽ c
ủng cố cho kết luận đã nêu trên đây rất nhiều. Có

quan trọng khác liên quan đến lý luận CNXHKH. Cho nên chúng tôi đã lập ra một bộ
câu hỏi phục vụ cho xêmina tất cả những vấn đề đó.
Hai là:
Chúng tôi không tiến hành xêmina thành từng buổi riêng biệt; mà tiến
hành song song, đồng thời trong quá trình giảng dạy.
Đến trước từng bài, từng phần mục cụ thể có yêu cầu xêmina; giáo viên nêu câu
hỏi, hướng dẫn tài liệu cần nghiên cứu để sinh viên các tổ chuẩn bị trước. Khi tiến
hành xêmina, sau khi các tổ đã trình bày vấn đề, giáo viên nêu câu hỏi để sinh viên trao
đổi, chất vấn, tranh luận với nhau. Giáo viên có nhiệm vụ gợi mở, định hướng và cuối
cùng kết luận vấn đề; nhận xét đánh giá và cho điểm.
Để thực hiện tốt các buổi xêmina, đòi hỏi người giáo viên phải có sự hiểu biết sâu
rộng, có bản lĩnh chính trị - chuyên môn vững vàng, có một nguồn thông tin phong phú
đồng thời phải có thái độ hết sức dân chủ: cởi mở, lắng nghe mọi ý kiến, mọi quan điểm của
sinh viên. Người giáo viên phải thể hiện được vai trò của người đưa đường, hướng đạo
nhưng lại ở hình thức như một người bạn đồng hành của sinh viên: biết chia sẻ những suy
tư, biết phát hiện những uẩn khúc, trăn trở trong đầu của sinh viên để cùng họ giải quyết tốt
vấn đề, đưa sinh viên tới những nhận thức khách quan, đúng đắn.
Cách giảng dạy như thế này, cách học như thế này có tác dụng vô cùng to l
ớn. Nó
làm tăng tính tích cực chủ động của sinh viên trong quá trình học tập. Nó làm cho
những kiến thức mà các em thu nhận được sâu sắc, đầy đủ, khách quan, tự giác và nhớ
được bền lâu. Đồng thời nó làm cho không khí giờ học sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn hơn
nhiều. Tôi cho rằng cần phải áp dụng hình thức giảng bài theo kiểu đối thoại thông qua
các buổi xêmina như thế này càng nhiều càng tốt.
Với những đổi mớ
i bước đầu thể nghiệm trong những năm qua ở Đại học Huế,
chúng tôi nhận thấy rằng: đã nâng cao tinh thần, thái độ và chất lượng học tập của sinh
viên lên rất nhiều. Điều đó chứng tỏ, thanh niên - sinh viên ngày nay chưa hẳn đã hoàn
toàn thờ ơ với chính trị, với các môn học Mác - Lênin như một số người lầm tưởng. Mà
trái lại, họ vẫn rất quan tâm, lo lắng