A. Đặt vấn đề
I. Lí do chọn đề tài:
1. Cơ sở lí luận:
Tập làm văn là một phân môn quan trọng trong môn học Tiếng Việt ở bậc Tiểu
học. Đây là một phân môn tổng hợp các kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết của học
sinh. Viết một bài văn chính là công việc sáng tác của học sinh. Nó bộc lộ khả
năng t duy, khả năng diễn đạt hay nói cách khác là nó thể hiện khả năng học tập
của học sinh. Đây là một phân môn tơng đối khó đối với học sinh nói chung và học
sinh Tiểu học nói riêng. ở bậc Tiểu học, phân môn Tập làm văn đã đợc đa vào
giảng dạy từ những lớp học đầu tiên của bậc học, nhng phần văn miêu tả thì các em
đợc tập trung ở khối lớp 4 và 5. Trong đó khối lớp 4 nội dung miêu tả khá cụ thể,
phạm vi miêu tả nhỏ. Ví dụ: Tả một loại cây, tả một đồ vật Còn bớc sang nửa đầu
học kỳ I của khối lớp 5 các em đợc làm quen với thể loại văn tả cảnh. Để viết bài
văn tả cảnh đối với các em là khá khó khăn. Phạm vi cảnh vật cần tả rộng hơn, đối
tợng cảnh để quan sát nhiều hơn. Các em sẽ cảm thấy bỡ ngỡ. Không biết nên bắt
đầu tả từ đâu? tả cái gì trớc? tả cái gì sau? cái gì nên tả? cái gì không nên tả
Mặt khác theo chơng trình và sách giáo khoa mới thì định hớng về yêu cầu viết
bài văn của học sinh có khác hơn, nội dung từng tiết dạy đổi khác so với trớc đây. ở
chơng trình CCGD sau các tiết quan sát, tìm ý, tiết tập làm văn miệng, học sinh sẽ
thực hành viết một bài văn hoàn chỉnh. Còn ở chơng trình mới hiện nay, mỗi tiết
học chỉ hớng dẫn học sinh một phần của bài văn. Cụ thể nh tiết 2, tuần 1 phân môn
Tập làm văn lớp 5, yêu cầu học sinh lập dàn ý bài văn tả cảnh một buổi sáng (hoặc
tra, chiều) trong vờn cây (hay trong công viên); đến tiết 2, tuần 2, yêu cầu học
sinh dựa vào dàn ý trên để viết một đoạn văn tả cảnh. Với chơng trình mới này thì
yêu cầu vềphân môn tập làm văn nhẹ nhàng hơn đối với học sinh. Nhng bên cạnh
đó cũng có phần tạo ra sự lúng túng cho các em khi viết một bài văn hòan chỉnh.
Các em học sinh thật sự gặp khó khăn trong việc sắp xếp ý tả cảnh vật thành các
đoạn, các phần, liên kết các phần thành một chỉnh thể thống nhất.
2. Cơ sở thực tiễn:
Hiện nay nhìn chung các bậc học thì học sinh đang có xu thế lời học môn văn.
Có nhiều nguyên nhân để dẫn đến hiện tợng này nhng theo tôi một trong những

sẽ cảm thấy tự tin, từ đó các em sẽ không sợ khi học văn. Dần dần chính các em
sẽ hiểu rằng học văn không phải là quá khó. Từ đó chính bản thân các em sẽ học
văn một cách tự giác, cao hơn nữa chính là các em sẽ say mê môn học này và
cũng chính từ môn học này các em sẽ đợc bồi dỡng lòng yêu thiên nhiên, yêu đất
nớc, yêu con ngời. Đó cũng chính là cơ sở của tình yêu Tổ quốc, tấm lòng nhân ái
của mỗi con ngời.
2
III. Nhiệm vụ nghiên cứu:
Với mục đích là giúp các em làm tốt bài văn tả cảnh thì tôi cần tìm hiểu hai vấn đề:
- Lí do khiến cho học sinh viết bài văn tả cảnh không đạt yêu cầu.
- Cần đa ra đợc những thao tác cụ thể nhằm giúp học sinh khắc phục lỗi để viết
bài văn có hiệu quả.
IV. Phơng pháp nghiên cứu:
- Khảo sát để xác định nguyên nhân khiến học sinh viết bài văn tả cảnh cha
hay.
- Tiến hành hớng dẫn học sinh thực hiện các bớc chuẩn bị cho một bài văn tả
cảnh.
- Luyện tập để giúp học sinh hình thành kĩ năng.
- Kiểm tra hiệu quả tác dụng của việc áp dụng kinh nghiệm.
- Khảo sát kết quả sau quá trình áp dụng kinh nghiệm.
V. Thời gian nghiên cứu:
Kinh nghiệm trên đợc tiến hành nghiên cứu trong thời gian 1 năm và đã đợc áp
dụng thực tế với đối tợng học sinh lớp 5B trờng tôi.
B. Giải quyết vấn đề
I. Thực trạng:
Với những khó khăn mà học sinh lớp 5 gặp phải khi làm bài văn tả cảnh nh đã
trình bày ở trên, nên ngay từ những tiết học đầu tiên của phân môn Tập làm văn học
sinh đã tỏ ra lúng túng khi thực hiện các bài tập, ở tuần 3 tôi đã thực hiện khảo sát,
kết hợp với theo dõi, kiểm tra trong các tiết học tôi đã phát hiện những điểm mà
học sinh còn mắc lỗi dẫn đến bài văn tả cảnh không đạt yêu cầu, đó là:

về cảnh vật. Từ đó dẫn đến cảnh vật mà các em tả trong bài không sống động, chân
thực nh nó vốn có, cảnh vật miêu tả không đợc chọn lọc nên không tinh tế mà trần
trụi, mất đi vẻ đẹp vốn có của cảnh thiên nhiên trong thực tế.
Thứ hai, là khi các em quan sát đợc cảnh vật thì lại mắc lỗi về sử dụng từ ngữ,
các biện pháp nghệ thuật và cách diễn đạt, ở đây khi miêu tả các em cha biết cách
lựa chọn từ ngữ phù hợp với cảnh vật miêu tả,sắp xếp các ý quan sát đợc thành các
đoạn văn ngắn, sau đó liên kết các đoạn văn để đợc bài văn tả cảnh hoàn chỉnh. Các
em tả các ý còn lộn xộn, liệt kê theo kiểu thấy gì tả nấy.
Ví dụ: Với đề bài khảo sát trên một số em học sinh đã viết: Trong một buổi
tra ở khu vờn nhà em có bóng cây tỏa mát, có tiếng chim hót, tiếng ve kêu. Trong
vờn có tiếng ngời cời nói, có ánh nắng rọi xuống khu vờn
2. Các bớc tiến hành hớng dẫn học sinh:
a. Hớng dẫn, gợi ý cách quan sát cảnh vật:
Với chơng trình mới hiện nay, các đề bài tập làm văn ở dạng mở tức là dạng
đề có nhiều gợi ý để học sinh tự lựa chọn. Vì vậy, ngay từ đầu giáo viên cần gợi ý
để định hớng trọng tâm bài cho các em. Việc đó sẽ giúp học sinh tránh tình trạng
4
viết lan man từ nội dung này sang nội dung khác. Sau đó định hớng cho các em ph-
ơng pháp để quan sát cảnh vật mà các em đã chọn, để làm đợc việc đó trớc khi làm
bài tôi yêu cầu các em thực hiện các thao tác sau:
1. Đọc kĩ đề ra mà các em đã chọn.
2. Phân tích đề để xác định trọng tâm.
+ Xác định cảnh vật cụ thể mà em định tả là cảnh vật gì ?
+ Em tả cảnh đó vào thời gian nào, trong ngày hay vào thời điểm nào của cảnh vật?
+ Em định quan sát cảnh đó theo trình tự nào? từ xa tới gần? từ gần tới xa?
thứ tự thời gian hay thứ tự không gian
+ Em nhìn thấy những gì? nghe thấy những âm thanh nào? ngửi thấy mùi vị gì
từ cảnh vật đó?
Em hãy hình dung cảnh vật đó. Hình ảnh nào của cảnh vật gây ấn tợng nhất
cho em.

+ Tìm câu liên kết để nối các đoạn lại với nhau thành bài văn có kết cấu chặt chẽ.
Ví dụ: Sau yêu cầu trên một em học sinh đã sắp xếp ý tả của mình (đề khảo
sát) nh sau:
Đoạn 1: Vẻ đẹp của cảnh đồng lúa:
- Cả cánh đồng trải ra một màu vàng
- Hơng lúa thơm thoang thoảng
- Sóng lúa lao xao dới làn gió nhẹ
- ở những thửa ruộng gần bờ những bông lúa cúi sát vào nhau. Những
bông lúa chắc nịch, hạt mẩy tròn căng sữa
Đoạn 2: Âm thanh trên cánh đồng lúa:
- Ngay từ sáng sớm cả cánh đồng đã thức giấc.
- Từ trên bầu trời xanh thẳm những chú chim chiền chiện hót véo von.
- Trên những thửa ruộng chín sớm vang lên tiếng cời, tiếng nói chuyện
của các cô bác xã viên đi gặt lúa
c. Hớng dẫn cách sử dụng từ ngữ, các biện pháp nghệ thuật:
Sau khi các em đã lập đợc một dàn ý đầy đủ, mạch lạc cho bài viết. Tiếp theo
để các em đa đợc từ dàn ý ấy thành một bài văn hay, tôi tiếp tục hớng dẫn các em
cách dùng từ ngữ, hình ảnh miêu tả. ở thao tác này tôi sử dụng ngữ liệu từ các đoạn
văn đợc đa vào các bài tập ở các tiết tập làm văn, từ các bài và tiết luyện từ và câu.
ở chơng trình, SGK lớp 5 hiện nay, các tiết Tập làm văn có rất nhiều đoạn văn
đa vào ở các dạng bài tập. Ngoài nội dung mà bài tập yêu cầu đối với các đoạn văn
đó, tôi cho các em khai thác cách dùng từ ngữ hình ảnh ở trong các đoạn văn miêu
tả bằng cách gợi ý:
+ Trong đoạn văn trên có từ ngữ tả màu sắc nào? Tác giả đã cảm nhận cảnh vật
bằng những giác quan nào, nó thể hiện qua những từ ngữ nào ?
+ Trong đoạn văn có những từ láy nào ? những từ láy đó gợi cho em cảm giác nào ?
Ví dụ: Nh đoạn văn: Buổi sớm trên cánh đồng - tiết 2, tuần 1 (SGKTV 5 -
tập 1, trang 14) học sinh trả lời:
6
+ Trong đoạn văn trên có những từ ngữ tả cảnh màu sắc: xám đục, xanh vòi

nhiều cho các em khi viết bài văn tả cảnh.
Trên đây là một số thao tác tôi đã cụ thể hóa nhằm giúp học sinh viết bài văn
miêu tả cảnh một cách dễ dàng hơn. Với những thao tác đó, học sinh đã tự mình
7
thực hiện đợc bài viết tả cảnh một cách có hiệu quả rõ rệt, bài viết của các em có
trọng tâm, không bị lạc đề.
3. Kiểm tra hiệu quả của các biện pháp đã thực hiện:
Sau các thao tác đã hớng dẫn nh trên tôi đã cho học sinh làm một bài văn với
đề bài nh sau:
Em hãy tả một cảnh sông nớc (một vùng biển, một dòng sông, một hồ nớc )
trên quê hơng mà em yêu thích.
+ Khi dạy học sinh viết bài văn này tôi đã gợi ý cho các em các thao tác cần làm:
- Em chọn cảnh sông nớc nào để tả ?
- Em sử dụng những giác quan nào để quan sát ?
- Em định tả cảnh đó theo mấy đoạn ? ý của mỗi đoạn là gì ?
- Trong mỗi đoạn em định tả những hình ảnh nào ?
Khi tả cảnh sông nớc em đã chọn ở trên, cần dùng những từ ngữ, hình ảnh gợi
tả nào.
- Em đã đợc đọc đoạn văn nào tả về cảnh sông nớc đó ? cảnh mà em chọn tả
có nét gì giống và khác với hình ảnh đợc miêu tả trong đoạn văn đó ?
- Em hãy suy nghĩ tìm câu liên kết các đoạn văn.
Với gợi ý trên, bài làm của em Mai Thơng đã xác định:
- Em chọn tả cảnh con sông quê em, đó là sông Rào Cái.
- Em tả con sông vào buổi sáng, tả con sông vao những ngày hè oi bức.
- Em quan sát, cảm nhận về con sông bằng thị giác, thính giác, xúc giác.
- Khi tả về con sông quê em cần có các hình ảnh:
+ Nớc sông xanh biếc, mát rợi.
+ Con nớc lên vào buổi sáng, làm cho nớc sông có pha thêm vị mặn của biển
(đây là nét khác biệt của con sông quê em).
- Em tả con sông theo 2 đoạn, đó là:

- Cần tả thêm quang cảnh hai bên bờ sông, một số hoạt động khác có trên dòng sông.
- Tả rõ hơn cảm giác thú vị khi đợc ngâm mình trong làn nớc mát rợi của dòng
sông.
Qua cách hớng dẫn nh trên không chỉ có bài viết của em Thơng mà còn có một
số bài viết khác cũng không kém phần sinh động chẳng hạn bài của các em: Hà Ph-
ơng, em Cao, em Dũng
III. Kết quả:
Cùng với việc khai thác kiến thức trọng tâm của mỗi tiết dạy tập làm văn ở
phần tả cảnh, thì những thao tác trên đây mà tôi đã áp dụng đã giúp học sinh ở lớp
5B làm bài tập làm văn tả cảnh tiến bộ hơn nhiều. Sau phần tập làm văn về thể loại
9
tả cảnh, kết hợp với bài kiểm tra định kì, tôi thực hiện khảo sát để kiểm tra hiêụ quả
việc áp dụng kinh nghiệm trên vào thực tế.
Kết quả thu đợc nh sau:
Đối tợng: Học sinh lớp 5B (năm học 2007 - 2008).
Số lợng: 25 em
Hình thức: Ra đề khảo sát.
Đề: Hãy tả một cảnh thiên nhiên trên quê hơng mà em yêu thích.
Kết quả:
Tổng
số
Bài đạt yêu cầu Bài cha đạt yêu cầu
Giỏi TL Khá TL TB TL
Bài mắc lỗi về
quan sát
Bài mắc lỗi về sắp
xếp ý và sử dụng từ,
các BPNT
SL TL SL TL
25 5 20% 11 44% 8 32% 0 0% 1 4%

tôi và đạt đợc một số kết quả nhất định. Học sinh lớp sau khi học về phần văn tả
cảnh, phần lớn các em tiến bộ rõ rệt trong các bài làm văn. Bài văn của các em luôn
sát với trọng tâm đề yêu cầu, bài đợc trình bày rõ ràng, đúng yêu cầu và theo chơng
trình sách giáo khoa mới, có lòng say mê hơn khi học các tiết tập làm văn. Các em
tiếp thu bài một cách thoải mái và dễ dàng hơn, bản thân giáo viên dạy đỡ vất vả
hơn. Chính vì vậy mà theo tôi kinh nghiệm trên có thể áp dụng rộng rãi cho tất cả
giáo viên lớp 5 khi dạy học sinh viết bài văn tả cảnh.
2. Đối với giáo viên:
Để dạy tốt môn Tiếng Việt cũng nh phân môn Tập làm văn ngời giáo viên cần
thật sự có lòng say mê và một vốn kiến thức chắc chắn về môn học đó. Để có đợc
điều đó ngời giáo viên cần có ý thức trau dồi, tích luỹ cho bản thân. Vốn kiến thức
có đợc góp nhặt hằng ngày qua mỗi tiết dạy, qua mỗi bài giảng, qua mỗi đoạn văn,
bài báo. Muốn dạy tốt ngời giáo viên cần có cả kiến thức và lòng nhiệt tình, yêu
nghề, yêu trẻ. Nó đòi hỏi ngời giáo viên nh một con ong kiên trì, cần mẫn. Mỗi một
em học trò nhỏ của chúng ta nay mai có thể là những nhà văn trong tơng lai. Hãy vì
một tơng lai của học sinh thân yêu, mỗi ngời giáo viên chúng ta hãy thật sự kiên trì
để hớng dẫn, giúp đỡ các em biết cách học để học tốt tất cả các môn học nói chung
cũng nh môn văn nói riêng.
11
3. Đối với nhà trờng:
Để tạo môi tờng tốt và hứng thú học văn cho học sinh, nhà trờng cần chú trọng
nhiều hơn tới tất cả các hình thức tổ chức dạy - học môn học này. Nên tổ chức khi
có thể cho học sinh đợc đi tham quan dã ngoại để các em đợc tiếp xúc nhiều hơn
với thiên nhiên, nhà trờng cũng nên bố trí cho các em đợc nghe, đợc nói về các bài
văn hay, cách học văn tốt, hay nghe nói chuyện về các nhà văn, các tác phẩm mà
các em đợc học trong nhà trờng. Những việc làm đó sẽ góp phần thiết thực giúp các
em học tốt môn văn trong chơng trình giáo dục của nhà nuớc.
Trên đây là một số ý kiến của bản thân tôi nhằm giúp học sinh học môn
văn đợc tốt hơn. Tôi xin mạnh dạn trình bày để bạn đọc cùng tham khảo. Rất
mong nhận đợc sự góp ý chân thành của hội đồng khoa học các cấp cũng nh