Rủi ro trong hoạt động kinh doanh
của doanh nghiệp: những nguyên
nhân phát sinh
Rủi ro là điều không ai mong đợi nhưng phải chấp nhận “sống
chung”. Nhận diện được rủi ro, có giải pháp phòng tránh, biến
hạn chế tổn thất khi có rủi ro, đó là giải pháp tích cực thay vì “mũ
ni che tai” hoặc lạc quan tếu, kinh doanh liều lĩnh.
Vậy thì "rủi ro” là gì? Đã có nhiều định nghĩa về rủi ro, tựu trung
lại, có hai điểm chủ yếu : thứ nhất đó là các sự kiện bất ngờ,
không mong đợi; thứ hai là khi xảy ra, rủi ro gây tổn thất cho con
người, xã hội. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp rất đa
dạng. Về lý thuyết, các hoạt động đó luôn có những rủi ro rình
rập. Thay vì thống kê các rủi ro (là điều khó khăn), tiếp cận vấn
đề từ việc nhận dạng các nguyên nhân gây rủi ro sẽ giúp các
doanh nghiệp chủ động phòng tránh tốt hơn. Dưới đây là một số
nguyên nhân gây rủi ro phổ biến, thông dụng mà các doanh
nghiệp thường gặp phải.

8 nguyên nhân chính gây rủi ro
Thứ nhất nguyên nhân từ môi trường tự nhiên, như bão, lũ lụt,
hạn hán, động đất, núi lửa, sóng thần, nước biển dâng, trái đất
“nóng” lên, Các rủi ro này thường có hai đặc điểm chung: khả
năng dự báo, dự đoán thấp, xảy ra bất ngờ, thứ hai là gây thiệt
hại trên quy mô lớn; không chỉ cho một vùng miền, một ngành
hàng, một cộng đồng mà cho cả một nền kinh tế, một số quốc gia
hoặc cả thế giới. Trong bốn tai họa "thủy, hỏa, đạo, tặc", ông bà
ta đã xếp thủy là tai họa số một. Nói dự đoán, dự báo là khó
nhưng các hiện tượng thiên nhiên này cũng hoạt động theo quy
luật, do đó, các doanh nghiệp cũng có thể chủ động phòng tránh
hoặc lựa chọn giải pháp thích hợp.
Thứ hai là các rủi ro từ môi trường xã hội, từ cấu trúc xã hội, dân

sắc tộc, tôn giáo, bãi công. đình công, thường xuyên có sự can
thiệp thiếu chuẩn mực vào thị trường, chính sách bị các nhóm lợi
ích mờ ám chi phối, phân biệt đối xử, tham ô, hối lộ trầm trọng
đều gây nguy cơ rủi ro cho các doanh nghiệp khiến họ thiếu niềm
tin kinh doanh, mất động lực đầu tư hoặc tệ hại hơn, kinh doanh
theo kiểu băng đảng maphia, băng hoại nhà nước, gây hại cho cả
nền kinh tế, xã hội.
Thứ năm là các rủi ro
từ môi trường kinh tế.
Một nền kinh tế khoẻ là
một nền kinh tế có sức
đề kháng cao, có khả năng giải quyết khủng hoảng một cách tốt
nhất theo hướng minh bạch, chi phí thấp, tính bền vững cao. Một
môi trường kinh tế, nơi thường xuyên có khủng hoảng, lạm phát
triền miên, giá cả thất thường, cung cầu bất ổn, tỷ giá thay đổi
chóng mặt, hàng hóa dịch vụ khan hiếm (thật và giả), độc quyền
không kiểm soát được, cạnh tranh công bằng chỉ nằm trên giấy
cùng với việc thiếu năng lực kỹ trị hoặc sự công tâm của công
quyền đều được coi là những rủi ro lớn cho các doanh nghiệp.
Ngoài ra, xét từ một góc độ khác, các thách thức đến từ một nền
kinh tế có sức cạnh tranh cao, sự thay đổi mạnh mẽ của khoa
học kỹ thuật. của công nghệ thông tin cũng sẽ là những rủi ro cho
những doanh nghiệp thiếu khả năng thích ứng với đổi mới.
Thứ sáu là các rủi ro có nguyên nhân từ môi trường pháp lý thiếu
minh bạch trong cả ba lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Đây cũng là hiểm họa của kinh doanh lành mạnh. Một hệ thống
văn bản pháp luật được ban hành với sự tham gia có hiệu quả
của cộng đồng doanh nghiệp, theo các tiêu chí bền vững, thống
nhất, thân thiện, công bằng, dễ áp dụng; một hệ thống hành pháp
hoạt động theo phương châm hỗ trợ, thúc đẩy và phục vụ kinh

biết người mà không biết mình và cuối cùng, không biết cả mình
lẫn người. Để "biết mình", điều quan trọng nhất là thường xuyên
tự kiểm tra và kiểm tra đối chứng hệ thống quản trị doanh nghiệp
của mình có hiệu quả không, có minh bạch không. Quản trị doanh
nghiệp là toàn bộ các điều lệ, quy tắc, quy chế, thông lệ quản lý
và điều hành doanh nghiệp. Quản trị doanh nghiệp tốt sẽ giúp các
chiến lược, quyết định của doanh nghiệp được ban hành sáng
suốt nhất, thực thi hiệu quả nhất, loại trừ được rủi ro tốt nhất.
Quản trị doanh nghiệp tốt bảo đảm phát huy hết nguồn lực (nhân
lực/ vật lực) trong doanh nghiệp đồng thời sớm phát hiện được
"bệnh" của chính mình.
Nhận dạng phân loại rủi ro của doanh nghiệp như trên đây cũng
chỉ là tương đối. Thực tế có sự ảnh hưởng dây chuyền giữa các
nguyên nhân gây rủi ro. Và như lời người xưa nói “Có chí làm
quan, có gan làm giàu”. Gan ở đây không phải là liều lĩnh, liều
mạng mà là gan biết "sống chung" với rủi ro, biết chấp nhận, biết
phòng tránh và hạn chế tác hại của nó có hiệu quả.
Trước khi tiến hành một hoạt động kinh doanh, phải phân tích rủi
ro ít nhất từ 8 nguyên nhân trên đây, vậy thì ai dám đảm bảo kinh
doanh là việc dễ dàng.